Dworzec Morski w Gdyni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dworzec Morski w Gdyni
Obiekt zabytkowy nr rej. 1307 (d. 1084) z 24 kwietnia 1990
Frontowa część budynku przed remontem w 2013
Frontowa część budynku przed remontem w 2013
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Miejscowość Gdynia
Adres ul. Polska 1
Architekt Dyckerhoff & Widmann
Ukończenie budowy 8 grudnia 1933
Położenie na mapie Gdyni
Mapa lokalizacyjna Gdyni
Dworzec Morski w Gdyni
Dworzec Morski w Gdyni
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dworzec Morski w Gdyni
Dworzec Morski w Gdyni
Ziemia 54°31′59″N 18°32′52″E/54,533056 18,547778Na mapach: 54°31′59″N 18°32′52″E/54,533056 18,547778
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Dworzec Morski w Gdyni – zabytkowy dworzec morski w Gdyni z 1933 roku znajdujący się przy Nabrzeżu Francuskim na obszarze gdyńskiego portu w bezpośrednim sąsiedztwie kapitanatu portu Gdynia i Pomnika Ludziom Morza. Gmach dworca morskiego znajduje się przy placu Witolda Gombrowicza, choć jego adres to ul. Polska 1.

Historia projektu[edytuj | edytuj kod]

Dworzec Morski w Gdyni, lata 30 – przy nabrzeżu transatlantyk MS Piłsudski.
Dworzec w latach 30. Na zachodniej ścianie, od strony Nabrzeża Francuskiego widać napis "Linja Gdynia Ameryka". Z lewej strony dziób transatlantyku MS Batory.

Budynek został zaprojektowany przez katowicki oddział berlińskiej spółki Dyckerhoff & Widmann. Prace budowlane wykonała firma Skąpski, Wolski, Wiśniewski. Fasada dworca, która była wykonana w stylu modernistycznym była ozdobiona przez dwie płaskorzeźby orłów polskich. Hala główna budynku była przykryta czworokątną cienkościenną kopułą żelbetową, zwieńczoną świetlikiem w kształcie ostrosłupa. Wewnątrz dworca znajdowały się tablice poświęcone marszałkowi Piłsudskiemu i prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu oraz dwie tablice pamiątkowe poświęcone historii budowy portu i jego budowniczych, które były ufundowane przez gdyńskie sfery gospodarcze. Dworzec o powierzchni 2,5 tys. m² wyposażony był we wszelkie urządzenia potrzebne do przyjmowania i odprawy pasażerów, poczty i bagaży, obsługi celnej i paszportowej.

Obok znajduje się Magazyn Tranzytowy (projekt arch. Wacław Tomaszewski) o powierzchni 5200 m², którego użytkownikami w czasach przedwojennych były firmy "Aukcje Owocowe" oraz "Warta. Towarzystwo Ekspedycyjne".

Do 1939[edytuj | edytuj kod]

Obiekt został oddany do użytku w dniu 8 grudnia 1933 roku. Ceremonii poświęcenia portu i dworca morskiego dokonał biskup chełmiński Okoniewski. W uroczystości brali udział przedstawiciele Prezydenta RP, rządu, sfer gospodarczych i prasy (m.in. minister przemysłu i handlu Ferdynand Zarzycki, ministrowie: Józef Beck, Emil Kaliński, Bronisław Nakoniecznikow-Klukowski, Władysław Marian Zawadzki, Kazimierz Papée oraz generał Gustaw Orlicz-Dreszer).

Znajdujący się przy wejściu głównym do portu gdyńskiego dworzec pełnił rolę macierzystej bazy pasażerskiej floty transatlantyckiej "G-A-L (obsługującej linie nowojorską i południowoamerykańską). Dworzec Morski posiadał również bocznicę kolejową z torami znajdującymi się po obu stronach budynku przeznaczoną dla ruchu emigranckiego i magazyny tranzytowe. W okresie międzywojennym w gmachu dworca odbywały się niedzielne nabożeństwa dla pracowników portu i GUM w Gdyni celebrowane przez kapelana portowego. W przestronnej hali dworca odbywały się także bale sylwestrowe gdyńskich elit.

1939-1945[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej dworzec został przystosowany do funkcji biurowych, została zmieniona architektura. W pierwszych dniach po zajęciu Gdyni (14 września 1939) z fasady Dworca strącone zostały symbole narodowe (płaskorzeźby orłów, pamiątkowe tablice). 9 października 1943 roku, w trakcie alianckich bombardowań portu, została zniszczona część hali pasażerskiej – zachodni narożnik i ściana od strony Nabrzeża Francuskiego. Szkody zostały prowizorycznie naprawione. Z uwagi na zniszczenie fundamentów w części budowli niemożliwe okazało się posadowienie żelbetowych elementów konstrukcji w pierwotnym kształcie i odtworzenie pierwotnej bryły budynku. Do 2013 widoczny był brak górnego, lewego narożnika budynku. Wewnątrz w holu również widać brak galerii po lewej stronie od wejścia oraz asymetrię innych elementów wystroju i konstrukcji budowli.

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie w gmachu mieścił się m.in. Kapitanat Portu oraz urząd pocztowo-telegraficzny. W niedługim czasie Dworzec Morski stał się bezużyteczny, powodem tego była sytuacja polityczna, w wyniku której co miesiąc w morze wychodził pusty transatlantyk MS Batory. Każdemu wypłynięciu pustego statku towarzyszyło tłumne pożegnanie, grała także orkiestra oraz przemawiali oficjele, a na pokład pasażerowie wsiadali dopiero w Kopenhadze oraz Southampton. Zmiana nastąpiła w drugiej połowie lat 50. XX wieku po śmierci Stalina. W związku ze wznowieniem ruchu pasażerskiego Zarząd Portu Gdynia był zmuszony przywrócić dawną funkcję Dworca, jednak było to utrudnione ponieważ część pomieszczeń zajmował Urząd Pocztowy nr 5.

W latach 70. XX wieku w gmachu, obok obiektów służących do obsługi pasażerów, mieścił się Wydział Usług Żeglugowych Zarządu Portu Gdynia, Urząd Celny, Urząd Pocztowo-Telekomunikacyjny Gdynia 18, Biuro Portowe Morskiej Agencji w Gdyni, biuro firmy C. Hartwig oraz ekspedycja PKP.

W 1976 roku na ścianie budynku umieszczono tablicę ku czci inż. Eugeniusza Kwiatkowskiego.

Od wstrzymania liniowej żeglugi transatlantyckiej przez polskich armatorów w 1987 roku, Dworzec Morski przestał pełnić swą pierwotną rolę i stał się biurowcem dla firm i instytucji portowych, a w części Magazynu Tranzytowego – magazynem. 24 kwietnia 1990 budynek został wpisany do rejestru zabytków, a później także przyległe budynki portowe[1].

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Dworzec Morski w 2007, widoczny ubytek w górnej, lewej części budynku

W 2005 roku został zrealizowany projekt SEBTrans-Link, służący m.in. przygotowaniu koncepcji rewitalizacji Dworca Morskiego, według której budynek ma odzyskać oryginalną architekturę. Zawijające coraz częściej do Gdyni statki wycieczkowce wykorzystują obecnie Nabrzeża Holenderskie oraz Francuskie (zlokalizowane po obu stronach Dworca Morskiego) jako miejsce postoju w porcie (mniejsze statki wycieczkowe zawijają przy Molu Południowym).

Od 3 czerwca 2009[2] w budynku znajduje się biuro Check-in serwisu promowego do Helsinek oraz Travemünde armatora Finnlines[3].

W 2013 rozpoczęto remont, mający przywrócić oryginalny kształt bryle budynku i adaptację pod potrzeby powstającego Muzeum Emigracji[4]

Muzeum Emigracji[edytuj | edytuj kod]

Dworzec Morski w 2013, w trakcie odbudowy zniszczonego przez aliancką bombę skrzydła

W budynku Dworca Morskiego mieścić się będzie zaplanowane i przygotowywane do otwarcia Muzeum Emigracji. Muzeum będzie pierwszym na terenie Polski muzeum, które będzie gromadzić i prezentować zbiory dotyczące polskiej emigracji i osiągnięć Polonii. Port w Gdyni był miejscem, z którego wyruszyło w świat wielu Polaków[5]. Pomysłodawcą muzeum jest prezydent Gdyni (od 1998), Wojciech Szczurek[6]. Otwarcie muzeum jest zaplanowane na 2013 lub 2014[7].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W pierwszym okresie po wybudowaniu obiekt nazywano "Dworcem portowym".
  • Wiele powojennych pocztówek przedstawiających Dworzec to reprinty pocztówek przedwojennych, bądź retusze niemieckich z lat okupacji – co poznać można po niezniszczonej bryle budynku.
  • W numerze tygodnika "Szpilki" z 1971 ukazał się reportaż o pracy celników z urzędu rezydującego w Dworcu Morskim. Autor pisał m.in.
Balsamiczne powietrze w hali odpraw gdyńskiego Dworca Morskiego nasycone jest wprawdzie życiodajnym jodem, zapomniano natomiast zmontować skutecznie działające centralne ogrzewanie. (...)
Sala odpraw kiedyś była mała, potem była duża; którejś nocy odzyskała swój pierwotny kształt: Zarząd Portu użytkujący budynek Dworca Morskiego pospołu z Urzędem Celnym, wzniósł pod osłoną ciemności mur dzieląc ponownie ową salę na dwie połowy. Dzisiaj sala odpraw znowu jest duża
[8].

Dojazd[edytuj | edytuj kod]

Połączenie z centrum miasta Gdyni umożliwiają autobusy komunikacji miejskiej (linie nr "119", "137" i "147").

Przypisy

  1. W rej. zabytków woj. gdańskiego znajdował się pod nr 1084, a obecnie w rejestrze woj. pomorskiego jest wpisany pod nr 1307.
  2. Nowa linia zainaugurowana. Port Gdynia, 4 czerwca 2009. [dostęp 15 czerwca 2009].
  3. Beata Jajkowska: Gdynia. Startuje nowa linia promowa. W: POLSKA Dziennik Bałtycki [on-line]. naszemiasto.pl, 2 czerwca 2009. [dostęp 15 czerwca 2009].
  4. http://muzeumemigracji.pl/ruszaja-prace-inwestycyjne-w-dworcu-morskim/
  5. POLSKIE MUZEUM EMIGRACJI POWSTANIE W GDYNI. kultura.wp.pl, 4 października 2010. [dostęp 4 października 2010].
  6. Muzeum Emigracji w Gdyni. rp.pl, 5 października 2010. [dostęp 5 października 2010].
  7. W Gdyni powstaje Muzeum Emigracji. tvp.info, 4 października 2010. [dostęp 4 października 2010].
  8. Andrzej Markowski, Byłem celnikiem, czyli idylla w porcie, "Szpilki" 1971, nr 2 (1586)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]