Dyfuzja kulturowa
Dyfuzja kulturowa – proces przenikania elementów między co najmniej dwiema kulturami, lub wewnątrz kulturowo zróżnicowanego społeczeństwa, poprzez kontakty członków kultury dawców i kultury odbiorców. Pojęcie wprowadzone zostało do nauki przez Edwarda Burnetta Tylora[1]:154.
Możliwa jest ona m.in. dzięki bezpośredniemu kontaktowi poprzez migracje, ale także bez przemieszczania się w przestrzeni grup ludności, np. poprzez media. Sama komunikacja międzykulturowa nie wymusza jednak procesów dyfuzji. Jest ona dwukierunkowa, chociaż niekoniecznie symetryczna. Jej przedmiotem mogą być przedmioty materialne, jak i idee. W ujęciu XIX-wiecznych dyfuzjonistów kultura miała kształtować się przede wszystkim poprzez przenikanie się elementów kulturowych społeczeństw żyjących w bezpośredniej styczności[2]:105.
Procesy dyfuzji mogą wynikać ze świadomego oddziaływania kultury dawców, zainteresowania się danym elementem lub elementami przez kulturę odbiorców lub też dokonywać się w sposób spontaniczny. Przyjmowany element staje się innowacją dla przyjmującego go społeczeństwa.
Spis treści |
Czynniki warunkujące przyjęcie elementu kultury [edytuj]
- Użyteczność danego elementu lub związane z nim kwestie estetyczne
- Prestiż społeczeństwa przekazującego i zarazem funkcja prestiżowa przyjmowanego elementu [1]:152
Zdarzają się przypadki przyjmowania elementów kultury ze względu na prestiż danego elementu bez przyjmowania jego użytkowości. Elementy takie, które w kulturze dawców pełnią określone funkcje użytkowe w kulturze biorców mogą pełnić funkcję ozdoby[2]:106. W wyniku nadmiernej dyfuzji może dojść do akulturacji.
Rodzaje dyfuzji [edytuj]
W badaniach dyfuzji, wyodrębnia się jej następujące dychotomiczne kategorie:
- bezpośrednia – bezpośrednie przekazanie odbiorcom elementów kultury dawców;
- pośrednia – za pośrednictwem jednostek należących do kultury trzeciej lub środków masowego przekazu;
- zamierzona – następuje poprzez presję kultury przekazującej lub planowany odbiór;
- niezamierzona – przebiega żywiołowo;
- prosta – przekazany jest pojedynczy element kulturowy (odrzucana przez funkcjonalizm, ponieważ w tym paradygmacie przejęcie elementu przeobraża cały system kultury[2]:106);
- złożona – następuje przekazanie całego kompleksu elementów;
- połączona – kompleks zjawisk funkcjonalnie powiązanych;
- bodźcowa – niefunkcjonalnie połączony zbiór elementów[1]:153.
Według Ralpha Lintona na dyfuzję wpływ mają procesy[1]:153:
- kulturowej konfrontacji, podczas której kultury "wystawiają" własne elementy na dyfuzję,
- zapożyczania selektywnego przez kulturę odbiorców wystawionych elementów
- integrowania elementów z własnym systemem kulturowym
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Ewa Nowicka: Dyfuzja kulturowa. W: Encyklopedia socjologii. T. 1. Warszawa: Oficyna Naukowa, 1998. ISBN 83-85505-71-7.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Ewa Nowicka: Świat człowieka - świat kultury. Warszawa: PWN, 2000. ISBN 83-01-10541-0.
