Dynastia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dynastii w sensie historycznym. Zobacz też: Dynastia – serial telewizyjny.

Dynastia (gr. dynasteia – władza) – szereg władców z jednego rodu (książąt, królów lub cesarzy), lub sam ród, z którego oni pochodzą. Termin stosuję się, gdy przynajmniej dwie osoby pochodzące z tej samej rodziny panują bezpośrednio po sobie lub z niewielkimi przerwami. Zdarzały się też dynastie zupełnie niespokrewnionych władców (np. dynastia Antoninów lub egipskich mameluków). Dynastia rządząca aktualnie w danym państwie to dom panujący (tak więc np. Dom Habsburgów, Dom Windsorów).

Pierwsze dynastie pojawiły się już we wczesnej starożytności (m.in. w Egipcie w XXX wieku p.n.e.), ale z pewnością już wiele tysięcy lat wcześniej istniał zwyczaj przekazywania władzy w ramach jednego rodu (najczęściej z ojca na syna). Dynastia może sprawować władzę nad jednym, jak i kilkoma krajami (np. Jagiellonowie rządzili jednocześnie w Polsce, na Litwie, w Czechach i na Węgrzech).

Dynastia wymiera w momencie śmierci ostatniego męskiego potomka rodu. Niekiedy jednak udaję się zachować ciągłość dynastii. Przykładem jest dynastia Habsburgów, z których to pochodząca cesarzowa Maria Teresa Habsburżanka, po ślubie z Franciszkiem Stefanem z dynastii rządzącej Lotaryngią, zapoczątkowała z mężem dynastię habsbursko-lotaryńską. Podobna sytuacja występuje w dynastii Grimaldii, która już kilka razy wymarła w linii męskiej. Zgodnie jednak ze statusem rodu, mąż następczyni tronu jest zobowiązany przyjąć nazwisko Grimaldii. Także w Luksemburgu nie zmieniono nazwy dynastii, po wygaśnięciu w linii męskiej rodu Nassau-Weilburg. Obecni członkowie rodu wielkoksiążęcego, są faktycznie przedstawicielami dynastii Burbonów, z linii parmeńskiej.

Linie boczne[edytuj | edytuj kod]

Dynastie posiadają często kilka linii bocznych, wywodzących się od różnych przedstawicieli danego rodu. Boczne linie danego rodu najczęściej z czasem tworzą odrębne dynastie. Przykładowo rządząca m.in w Wielkiej Brytanii - dynastia Windsorów, jest faktycznie dynastią koburgów (Sachen-Coburg-Gotha), która jest boczną linią dynastii Wettynów. Francuskie dynastie Burbonów, Walezjuszy i Andegawenów to boczne linie dynastii Kapetyngów.

Rodziny niemonarchiczne[edytuj | edytuj kod]

Termin ten jest również współcześnie stosowany w państwach demokratycznych jako potoczne określenie rodzin, w których kilka pokoleń zajmuje się jakąś dziedziną, np. polityką. Przykładowo: rodziny Kennedych i Bushów w USA.

Znane dynastie[edytuj | edytuj kod]

starożytne[edytuj | edytuj kod]

babilońskie:

perskie:

armeńskie:

helleńskie:

rzymskie:

Europejskie[edytuj | edytuj kod]

Islamskie[edytuj | edytuj kod]

arabskie

tureckie

turkmeńskie

mongolskie

perskie/irańskie

pasztuńskie (afgańskie)

berberyjskie

pozostałe

Indyjskie[edytuj | edytuj kod]

  • Guptowie (Indie, Pakistan, Bangladesz; IV-VIII w.)
  • Maurjowie (pół. Indie; IV-II w.p.n.e.)
  • Mogołowie (pół. Indie; XVI-XIX w.) (pochodzenia mongolskiego)
  • Szah (nepalska)
  • Pallawowie (poł. Indie; IV-IX w.)

Dalekiego Wschodu[edytuj | edytuj kod]

chińskie

  • Shang (Chiny; XVII-XI w.p.n.e.)
  • Zhou (Chiny; XI-III w.p.n.e.)
  • Qin (Chiny; III w.p.n.e.)
  • Han (Chiny; III w.p.n.e. - II w.n.e.)
  • Sui (Chiny; VI-VIII w.)
  • Tang (Chiny; VIII-X w.)
  • Song (Chiny; X-XIII w.)
  • Yuan (Chiny; XIII-XIV w.; w Mongolii do XVIIw.)(pochodzenia mongolskiego)
  • Ming (Chiny; XIV-XVII w.)
  • Qing (Chiny; XVII-XX w.)

dżurdżeńskie

  • Jin (pół.-wsch. Chiny; XII-XIII w.)

koreańskie

japońska

  • Yamato (jedyna dynastia japońska, panuje do dziś)

syjamska

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wybrana literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik Dynastii Europy, pod red. J. Dobosza i m. Serwańskiego, Poznań 1999.
  • Dynastie Europy, wyd. Ossolineum, Wrocław Warszawa Kraków 2003.
  • Morby John, Dynastie świata. Przewodnik chronologiczny i genealogiczny, Kraków 1995.