Dysk z Nebry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dysk z Nebry

Dysk z Nebry (niem. Himmelsscheibe von Nebra) – brązowy dysk z epoki brązu, pochodzący z miejscowości Nebra (Unstrut) w kraju związkowym Saksonia-Anhalt w Niemczech. Został odkryty wraz z kilkoma innymi zabytkami brązowymi w 1999 roku za pomocą wykrywacza metali przez dwójkę poszukiwaczy skarbów rabujących znajdujące się w pobliżu Nebry kurhany. Mężczyźni ci wpadli w 2001 roku w ręce szwajcarskiej policji przy próbie wywiezienia Dysku z Nebry za granicę. Zabytek został przekazany w ręce głównego archeologa kraju związkowego Saksonia-Anhalt, Haralda Mellera. Dzięki zeznaniom poszukiwaczy skarbów udało się dociec, w którym miejscu znaleźli oni omawiany dysk.

W roku 2013 został wpisany na listę UNESCO Pamięć Świata[1].

Datowanie dysku[edytuj | edytuj kod]

Sztylety znalezione razem z dyskiem

Znalezione razem z dyskiem sztylety i siekierki typologicznie datowane są na przełom trzeciego i drugiego tysiąclecia przed naszą erą. Z kolei datowanie radiowęglowe fragmentu kory brzozowej znalezionej przy brązowych sztyletach, wskazuje na okres zamykający się w granicach 1600 – 1500 lat p.n.e. Należy jednak wziąć pod uwagę, że są to lata, w których pochowano osobę leżącą w kurhanie, czyli czas zdeponowania dysku z Nebry w ziemi. Wcześniej jednak mógł on być w użyciu przez przynajmniej kilka pokoleń. Niektórzy badacze uważają, że dysk mógł być używany od około 2000 roku p.n.e.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Dysk jest najprawdopodobniej narzędziem służącym do pomiarów astronomicznych, mógł mieć także duże znaczenie w sferze kultowej. Według niemieckiego astronoma Ralfa Hansena służył on do korygowania różnic pomiędzy kalendarzem słonecznym a kalendarzem księżycowym. W momencie kiedy nad Księżycem miały się znajdować Plejady, należało dodać kolejny miesiąc w kalendarzu księżycowym. Księżyc przedstawiony na dysku znajduje się jakieś pięć dni po nowiu, w otoczeniu Plejad i właśnie w takiej fazie znajduje się on raz na dwa lub trzy lata, kiedy w jego pobliżu są Plejady. Jest to tylko jedna z wielu interpretacji dysku z Nebry.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Inne towarzyszące mu zabytki z brązu

Analizy dokonane przez E. Pernicka dowiodły, że miedź użyta do wytopu brązu, z którego powstał dysk z Nebry, pochodzi z Mitterbergu w Austrii, podczas gdy złoto, z którego wykonano przedstawienia gwiazd, słońca i księżyca, zostało wydobyte w Karpatach. Dysk ma 32 centymetry średnicy, a jego grubość waha się pomiędzy 4,5 milimetra w centrum a 1,7 milimetra przy krawędzi. W chwili obecnej ma on 29 umocowanych małych złotych krążków interpretowanych jako gwiazdy; jedną dużą, złotą, okrągłą płytkę, mającą symbolizować Słońce albo Księżyc w pełni, sierpowaty, złoty kształt, czyli najprawdopodobniej księżyc pomiędzy nowiem a kwadrą, łukowatą płytkę utworzoną ze złota innego pochodzenia, niż to użyte do stworzenia reszty umieszczonych na dysku kształtów, a także drugi łukowaty kształt, również z innego złota. Dysk jest podniszczony na krawędziach, a wokół jego obwodu znajdują się małe otwory o średnicy 3 milimetrów. Taki jest stan współczesny. Da się jednak zauważyć, iż nie odpowiada on temu, jak wyglądał ten zabytek w czasie jego funkcjonowania.

Fazy użytkowania[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się cztery fazy użytkowania dysku z Nebry:

  1. Początkowo dysk miał 32 małe krążki (gwiazdy) oraz dwie płytki: sierpowatą (Księżyc) i okrągłą (Słońce lub Księżyc w pełni). Siedem z gwiazd interpretuje się jako Plejady.
  2. W późniejszym czasie dodano na dwóch przeciwległych krańcach dwa łuki wykonane ze złota innego pochodzenia. By stworzyć dla nich miejsce, jeden mały krążek znajdujący się po lewej stronie przesunięto, natomiast dwa znajdujące się po stronie prawej usunięto, co daje się zauważyć gołym okiem.
  3. Kolejna faza wiąże się z dodaniem kolejnego łuku, mającego być „solarną barką”, utworzonego także ze złota innego pochodzenia.
  4. Następnie utworzono na całym obwodzie 39 małych otworów, a dysku użyto w pochówku kurhanowym.

Autentyczność[edytuj | edytuj kod]

Początkowo ze względu na wyjątkowość i niepowtarzalność tego zabytku niektórzy badacze podważali jego autentyczność. Wiązało się to zwłaszcza z nie do końca wyjaśnioną kwestią jego odkrycia. Niemiecki archeolog Peter Schauer argumentował, że po oddaniu moczu na fragment brązu i zakopaniu go na kilka tygodni w ziemi, uzyska się taką samą patynę jak na dysku z Nebry. Autentyczność zabytku podawał w wątpliwość także profesor Richard Harrison oraz wielu innych badaczy argumentujących swoje teorie brakiem jakichkolwiek analogii w tym okresie dziejów. Jednak wszelkie wątpliwości zostały rozwiane podczas badań wewnątrz kurhanu, w którym poszukiwacze skarbów mieli odkryć dysk. Znaleziono w nim brakujący wcześniej fragment złotej płytki przedstawiającej Słońce lub Księżyc w pełni. Właśnie na podstawie badań przeprowadzonych w tym kurhanie udało się datować omawiany zabytek.

Dysk z Nebry na wystawach[edytuj | edytuj kod]

Dysk stał się najważniejszym elementem wystawy zatytułowanej Der geschmiedete Himmel (wykute niebo), na której znajdowało się 1600 zabytków z epoki brązu, w tym także słynny wózek z Trundholm. Wystawę można było obejrzeć w Halle od 15 października 2004 roku do 22 maja 2005 roku, w Kopenhadze od 1 lipca do 22 października 2005 roku, w Wiedniu od 9 listopada 2005 roku do 5 lutego 2006 roku, w Mannheim od 10 marca do 16 lipca 2006 roku oraz w Bazylei od 29 września 2006 roku do 25 lutego 2007 roku.

Od 20 czerwca 2007 roku otwarte jest Multimedialne Centrum Zwiedzających, znajdujące się niedaleko od Nebra (Unstrut).

Dysk z Nebry od 23 maja 2008 roku jest częścią stałej ekspozycji w Muzeum Prehistorii w Halle.

Dysk z Nebry w popkulturze[edytuj | edytuj kod]

Tak samo jak w przypadku Stonehenge lub Arkaim odkrycie dysku z Nebry wiąże się z wieloma spekulacjami związanymi ze środowiskiem pseudoarcheologii i współczesnych kultów neopogańskich. Nie brakuje także licznych głosów wiążących ten zabytek ze zjawiskami paranormalnymi, między innymi z przybyszami z obcych planet.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Nebra Sky Disc (ang.). unesco.org. [dostęp 2013-11-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Johannes Koch, Die Himmelsscheibe von Nebra – Ein Deutungsversuch, [w:] Archäologie in Sachsen-Anhalt N.F. 2.2004, s. 39-43
  • Harald Meller, Die Himmelsscheibe von Nebra – ein frühbronzezeitlicher Fund von außergewöhnlicher Bedeutung, [w:] Archäologie in Sachsen-Anhalt N.F. 1.2002, s. 7-20
  • Harald Meller, Die Himmelsscheibe von Nebra. Fundgeschichte und archäologische Bewertung, [w:] Sterne und Weltraum, 12.2003, s. 28-33
  • Rahlf Hansen, Die Himmelsscheibe von Nebra – neu interpretiert, [w: Archäologie in Sachsen-Anhalt N.F. 4.2006 (2007), s. 289-304
  • Emília Pásztor, Curt Roslund: An interpretation of the Nebra disc, [w:] Antiquity 81 (2007) , s. 267-278
  • Ernst Pernicka, Christian-Heinrich Wunderlich: Naturwissenschaftliche Untersuchungen an den Funden von Nebra, [w:] Archäologie in Sachsen-Anhalt 1.2002, s. 24-31
  • Peter Schauer, Kritische Anmerkungen zum Bronzeensemble mit "Himmelsscheibe" angeblich vom Mittelberg bei Nebra, Sachsen-Anhalt, [w:] Archäologisches Korrespondenzblatt 35 (2005), s. 323-328 und 559 (Korrektur)
  • Wolfhard Schlosser, Astronomische Deutung der Himmelsscheibe von Nebra, [w:] Sterne und Weltraum 12.2003, s. 34-40
  • Wolfhard Schlosser, Die Himmelsscheibe von Nebra – Astronomische Untersuchungen, [w:] Meller 2004, Der geschmiedete Himmel (s.o.), s. 44-47
  • Thomas Schöne, Tatort Himmelsscheibe. Eine Geschichte mit Raubgräbern, Hehlern und Gelehrten. Halle Saale, Mitteldeutscher Verlag 2008
  • Christian-Heinrich Wunderlich, Vom Bronzebarren zum Exponat – Technische Anmerkungen zu den Funden von Nebra, [w:] Meller 2004: Der geschmiedete Himmel (s.o.), s. 38-43
  • Ute Kaufholz, Sonne, Mond und Sterne. Das Geheimnis der Himmelsscheibe. Anderbeck 2004
  • Martin Kerner, Bronzezeitliche Astronomie: Die Bronzescheibe von Nebra Mantis-Verlag 2007
  • Katja Näther, Sven Näther, Akte Nebra – Keine Sonne auf der Himmelsscheibe? Wilhelmshorst 2004
  • Felix R. Paturi, Ostatnie zagadki przeszłości, Warszawa 2008, s. 198-206


Wikimedia Commons