Dyskryminacja ateistów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ateizm
Atom of Atheism-Zanaq.svg

Portal
Koncepcje

Ateizm i religia
NonteizmAntyreligia
AntyteizmHumanizm
Naturalizm metafizyczny

Historia

Historia ateizmu
Oświecenie
Wolnomyślicielstwo
Ateizm państwowy
Dyskryminacja

Argumenty

Argumenty ateistów
Przeciwko religii
Krytyka ateizmu

Demografia

Ateizm
Niereligijność

Dyskryminacja ateistów obejmuje prześladowania i dyskryminację, z którą spotykają się ateiści i osoby zaliczane do tej grupy. Różnorodność definicji ateizmu w zależności od kręgu kulturowego i okresu historii oznacza, że osoby dyskryminowane niekoniecznie muszą zostać uznane za ateistów według dzisiejszych, zachodnich standardów. Prawna dyskryminacja ateistów jest rzadko spotykana w krajach opartych na demokracji konstytucyjnej. Mimo tego niektórzy ateiści i grupy ateistów, szczególnie w USA, protestowały przeciwko prawom, regulacjom i instytucjom, które uznały za dyskryminujące. W niektórych krajach islamskich, ateiści spotykają się z dyskryminacją, łącznie z brakiem statusu prawnego.

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

Historycy, m.in. Lucien Febvre, zgadzają się, że ateizm w swoim współczesnym znaczeniu nie istniał przed końcem XVII wieku[1][2][3]. Jednakże osoby zaprzeczające istnieniu lokalnych bóstw, podważały tym samym autorytet władz, który opierał się na pojęciu prawa boskiego. Filozofowie tacy jak Platon argumentowali, że ateizm był zagrożeniem dla społeczeństwa i powinien być karany jak przestępstwo[4]. Osoby uznane za ateistów, do których zaliczano wczesnych chrześcijan i muzułmanów, były w wyniku tego celem prześladowań[4][5].

Od średniowiecza do współczesności[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu słowo ateista było określeniem obelżywym, używanym w stosunku do szerokiego spektrum ludzi, składającego się z innowierców, samobójców, osób niemoralnych lub pobłażliwych w stosunku do samych siebie, jak również przeciwników wiary w czarownictwo[1][6][2].

Filozofowie tacy jak Tomasz z Akwinu uważali, że przekonania ateistyczne zagrażały porządkowi i społeczeństwu. Thomas More, prawnik i uczony, twierdził, że tolerancja religijna powinna być rozszerzona na wszystkich poza tymi, którzy nie wierzyli w Boga lub niemoralność duszy[4]. John Locke, twórca współczesnego pojęcia wolności religijnej, argumentował, że ateiści (jak również katolicy i muzułmanie) nie powinni otrzymywać pełni praw obywatelskich[4].

Wielu spośród oskarżonych o ateizm lub blasfemię w czasach Inkwizycji spotkała kara śmierci. Wśród nich był ksiądz Lucilio Vanini, którego uduszono i spalono w 1619 oraz polski szlachcic Kazimierz Łyszczyński, którego stracono w Warszawie[1][7][8], jak również Étienne Dolet, Francuz, którego stracono w 1546. Choć w XIX wieku zostali nazwani ateistycznymi męczennikami, współcześni uczeni twierdzą, że Dolet i Vanini nie byli ateistami według współczesnych definicji[3][9][10].

W XIX wieku brytyjscy ateiści, choć było ich niewielu, padli ofiarą dyskryminujących praktyk[11]. Niechętni do składania chrześcijańskich przysiąg w czasie postępowań sądowych, nie byli w stanie przedstawić dowodów w sądzie, aż do momentu, gdy ta dyskryminacja została zakończona aktami prawnymi z 1869 i 1870 roku[11]. Percy Bysshe Shelley, angielski poeta i dramaturg, został wydalony z University of Oxford i odmówiono mu opieki nad dwójką jego dzieci po opublikowaniu broszury The Necessity of Atheism (w wolnym tłumaczeniu Konieczność ateizmu)[12]. Charles Bradlaugh w 1880 roku został wybrany członkiem parlamentu brytyjskiego. Odmówiono mu prawa przyrzeczenia zamiast zaprzysiężenia urzędowej przysięgi (ang. oath of office), za co został wydalony z izby parlamentu, później kilkakrotnie był ponownie wybierany. Mógł przyjąć swoje stanowisko dopiero, gdy w 1886 pozwolono mu na przyrzeczenie[12].

Nazistowski dekret z 1933 roku ustanawiał, że żadnego narodowego socjalistę nie spotka krzywda ze względu na to, że nie należy do żadnego środowiska religijnego[13]. Choć reżim stanowczo sprzeciwiał się bezbożnemu komunizmowi[14][15], a większość niemieckich ateistycznych i lewicowych organizacji wolnomyślicielskich została zakazana tego samego roku; niektóre prawicowe grupy były tolerowane przez nazistów do połowy lat 30. XX wieku[16][17]. W przemówieniu wygłoszonym później w 1933 roku Hitler utrzymywał, że wykorzenił ateizm[13].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Kraje zachodnie[edytuj | edytuj kod]

Współczesne teorie demokracji konstytucyjnej zakładają, że obywatele są intelektualnie i duchowo autonomiczni oraz że rządy powinny pozostawić sprawy przekonań religijnych swoim obywatelom i nie wymuszać ich przy użyciu sankcji lub korzyści. Konstytucje, konwencje praw człowieka i prawoznawstwo swobód religijnych większości demokracji konstytucyjnych zapewniają prawną ochronę ateistów i agnostyków. Wolność słowa i legislacja oddzielająca kościół od państwa również służą ochronie praw ateistów. Stąd otwarta, zgodna z prawem dyskryminacja ateistów nie jest powszechna w większości zachodnich państw[4].

W Europie wybór ateistów na wysokie stanowiska państwowe odbywa się bez kontrowersji[18].

Niektóre organizacje ateistyczne wyraziły zaniepokojenie w związku z naruszeniami rozdziału kościoła i państwa w Europie, takimi jak opłaty administracyjne za opuszczenie kościoła w Niemczech[19] czy kazania organizowane przez szwedzki parlament[20].

Kanadyjskie grupy humanistyczne pracowały nad zaprzestaniem wygłaszania modlitw w czasie posiedzeń rządowych, uważając je za dyskryminujące[21][22].

Polska[edytuj | edytuj kod]

Dyskryminacja ateistów i agnostyków uwidacznia się w kilku aspektach:

  • Brak powszechności nauczania etyki.

Etyka w polskich szkołach jest ujęta w programach nielicznych szkół co przy powszechności nauczania religii może budzić obawy że osoby o świeckim światopoglądzie są dyskryminowane[23].

  • Sprawa art. 196 kk.

Rzeczpospolita Polska posiada w swoim prawodawstwie art. o obrazie uczuć religijnych, który jest odpowiednikiem prawa o bluźnierstwie powszechnie krytykowanego na świecie przez organizacje humanistyczne oraz te które bronią praw człowieka.

Jednymi z celebrytów, którzy doświadczyli art. 196 kk są Dorota Nieznalska, Doda i Nergal[24].

  • Krzyże w szkołach i urzędach administracji państwowej.

W budynkach administracji publicznej często widuje się krzyże (nawet w budynkach polskiego parlamentu)[25].

  • Dotacje Państwa do Kościołów i związków wyznaniowych.

Polskie władze dotują działalność Kościołów poprzez np. wypłacanie pensji katechetom czy kapelanom. Są to dotacje pośrednie, a część środków przekazywana jest na budowę Kościoła[26].

Stany Zjednoczone[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy ateiści w USA utrzymują, że są dyskryminowani i porównują swoją sytuację do tej, która spotyka mniejszości etniczne, społeczność LGBT i kobiety[27][28][29].

Fred Edwords z American Humanist Association stwierdził, że Amerykanie ciągle akceptują dyskryminację ateistów, podczas gdy podobne zachowania w stosunku do innych grup uznano by za niestosowne[30]. Inni ateiści odrzucają te porównania argumentując, że choć może ich spotykać dezaprobata, to nie spotkali się ze znaczącymi opresjami lub dyskryminacją[31][32].

Siedem spośród konstytucji stanowych w USA oficjalnie zawiera teksty religijne, które mogłyby efektywnie uniemożliwiać ateistom utrzymywania stanowisk w urzędach publicznych, a w niektórych przypadkach bycie sędzią przysięgłym lub świadkiem; choć nie były one egzekwowane od wczesnego XIX wieku[33][34][35].

Amerykańska konstytucja zezwala na przyrzeczenie zamiast przysięgi tak, aby dostosować się do ateistów w sądach lub szukających zatrudnienia na urzędach publicznych[33][36].

W 1961 roku Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych w sprawie Torcaso v. Watkins wyraźnie obalił przepis ze stanu Maryland, utrzymując, że prawo wymagające wiary w istnienie Boga, aby móc sprawować publiczny urząd, naruszało wolność religii zapewnianą przez 1. poprawkę do Konstytucji Stanów Zjednoczonych[33][37][38].

Decyzja ta jest ogólnie rozumiana jako dotycząca również zaprzysiężeń świadków[39].

Amerykańscy ateiści wykorzystywali pozwy sądowe, aby dowieść dyskryminacji ateistów. Michael Newdow w imieniu swojej córki zakwestionował użycie frazy under God w Pledge of Allegiance utrzymując, że dyskryminuje ona nonteistów[40]. Wygrał sprawę na wczesnym etapie, ale Sąd Najwyższy odrzucił jego pozew twierdząc, że Newdow nie miał zdolności sądowej[41][42].

Ponieważ organizacja harcerska Boy Scouts of America (BSA) nie przyjmuje ateistów jako swoich członków, rodziny ateistyczne i American Civil Liberties Union od lat 90. XX wieku wytoczyły serię procesów sądowych, zarzucając dyskryminację ateistów. W wyniku tego w 2004 roku Pentagon przestał sponsorować jednostki harcerskie[43][44], a w 2005 roku BSA zgodziła się przenieść wszystkie swoje jednostki harcerskie poza podmioty rządowe, takie jak publiczne szkoły[45][46].

Ateiści zaznaczają, że niewielu polityków przyznało się do nonteizmu, ponieważ do niedawna takie wyznania byłyby politycznym samobójstwem[47][48]. Dlatego w 2007 roku entuzjastycznie przyjęto decyzję Pete'a Starka, pierwszego członka Kongresu, który otwarcie określił siebie jako nonteistę[30]. Badania opinii publicznej wykazały, że 50% Amerykanów nie zagłosowałoby w wyborach prezydenckich na wysoko wykwalifikowanego kandydata, jeśli byłby on ateistą[49][50]. Badanie z 2006 roku wykazało, że 40% respondentów opisywała ateistów jako grupę, która nie zgadza się z ich wizją amerykańskiego społeczeństwa, a 48% nie chciałoby, aby ich dziecko poślubiło ateistę. W obydwu badaniach odsetek dezaprobaty dla ateistów przewyższał odsetek dezaprobaty dla muzułmanów, afroamerykanów i homoseksualistów[51].

Kraje islamskie[edytuj | edytuj kod]

Ateiści lub oskarżeni o ateistyczne przekonania mogą stać się obiektem dyskryminacji i prześladowań w niektórych krajach islamskich. Zgodnie z powszechną interpretacją islamu, muzułmanie nie mają prawa zmienić religii lub zostać ateistami – zaprzeczenie islamowi, a więc zostanie apostatą jest tradycyjnie karane śmiercią w przypadku mężczyzn i dożywotnim więzieniem w przypadku kobiet. Obecnie (raport z 2013 ) w 13 krajach, karą za bluźnierstwo lub apostazję – odrzucenie wiary lub przyjęcie innej religii jest śmierć, często przez publiczne ścięcie głowy – pomimo że prawo do swobody wyznania również gwarantowane jest porozumieniami ONZ[52]. Ponieważ za apostatę można uznać muzułmanina, którego przekonania podają w wątpliwość boskość lub Koran, ateizm i apostazja były zarzucane muzułmańskim uczonym i przeciwnikom politycznym na przestrzeni historii[53][54][55].

W Arabii Saudyjskiej król ogłosił prawo zrównujące ateistów z terrorystami[56][57].

W Iranie ateiści muszą zdeklarować czy są muzułmanami, chrześcijanami, żydami czy zaratusztrianami, aby móc rościć sobie prawa do statusu prawnego, w tym aby móc ubiegać się o przyjęcie na uniwersytet[58] lub zostać prawnikiem[59].

Podobnie w Jordanii nakazuje się ateistom przypisanie siebie do jednej z zaakceptowanych religii w celu oficjalnej identyfikacji[60].

Ateiści w Indonezji doświadczają oficjalnej dyskryminacji w kontekście rejestracji urodzeń i małżeństw oraz wydawania dowodów tożsamości[61].

W Egipcie intelektualiści podejrzewani o przekonania ateistyczne byli prześladowani przez władzę sądowniczą i religijną. Powieściopisarz Alaa Hamad został skazany za opublikowanie książki, która zawierała ateistyczne idee i apostazję, które zostały uznane za zagrażające jedności narodowej i pokojowi społecznemu[62][63].

Obowiązkowe nauczanie religijne w tureckich szkołach jest uważane za dyskryminację ateistów[64].

Nasilają się akcje dyskryminacyjne ateistów publikujących komentarze w mediach społecznościowych[65].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Unbelief and Atheism In Italy. W: Nicholas Davidson: Atheism from the Reformation to the Enlightenment. Oxford University Press, 1992, s. 55–86. ISBN 9780198227366. (ang.)
  2. 2,0 2,1 Karen Armstrong: A History of God: The 4000-year Quest of Judaism, Christianity, and Islam. Random House, Inc., 1994, s. 286–87. ISBN 9780345384560. (ang.)
  3. 3,0 3,1 Donald R. Kelley: Frontiers of History: Historical Inquiry in the Twentieth Century. Yale University Press, 2006, s. 115. ISBN 9780300120622. (ang.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Atheism and the Freedom of Religion. W: Steven G. Gey: The Cambridge Companion to Atheism. Cambridge University Press, 2007, s. 250–253, 260–2. ISBN 9780521842709. (ang.)
  5. Karen Armstrong: A History of God: The 4000-year Quest of Judaism, Christianity, and Islam. Random House, Inc., 1994, s. 98, 147. ISBN 9780345384560. (ang.)
  6. John Christian Laursen, Nederman, Cary J.: Beyond the Persecuting Society: Religious Toleration Before the Enlightenment. University of Pennsylvania Press, 1997, s. 142. ISBN 9780812215670. (ang.)
  7. John Hedley Brooke: Heterodoxy in Early Modern Science and Religion. Maclean, Ian. Oxford University Press, 2005. ISBN 9780199268979. (ang.)
  8. Jerzy Kłoczowski: A History of Polish Christianity. Cambridge University Press, 2000, s. 155. ISBN 9780521364294. (ang.)
  9. Michel Onfray: Atheist manifesto: the case against Christianity, Judaism, and Islam. Leggatt, Jeremy (tłumacz). Arcade Publishing, 2007, s. 24. ISBN 9781559708203. (ang.)
  10. Owen Chadwick: The Early Reformation on the Continent By. Oxford University Press, 2003. ISBN 9780199265787. (ang.)
  11. 11,0 11,1 Victorian England. W: Timothy Larson: Encyclopedia of religious freedom. New York: Routledge, 2003. ISBN 0-415-94181-4. (ang.)
  12. 12,0 12,1 Atheism and the Freedom of Religion. W: Steven G. Gey: The Cambridge Companion to Atheism. Cambridge University Press, 2007, s. 253–255. ISBN 9780521842709. (ang.)
  13. 13,0 13,1 Norman Hepburn Baynes: The Speeches of Adolf Hitler, April 1922-August 1939'. H. Fertig, 1969, s. 378. Cytat: Without pledging ourselves to any particular Confession, we have restored faith to its pre-requisites because we were convinced that the people needs and requires this faith. We have therefore undertaken the fight against the atheistic movement, and that not merely with a few theoretical declarations: we have stamped it out.. (ang.)
  14. Christian Smith: Disruptive religion: the force of faith in social-movement activism. Routledge, 1996, s. 156–57. ISBN 9780415914055. (ang.)
  15. Roderick Stackelberg: The Routledge Companion to Nazi Germany. Routledge, 2007, s. 136–8. ISBN 9780415308601. (ang.)
  16. Secularization of the modern conduct of life? Reflections on the religiousness of early modern Europe. W: Heike Bock: Religiosität in der säkularisierten Welt. VS Verlag fnr Sozialw, 2006, s. 157. ISBN 3-8100-4039-8. (niem.)
  17. Jochen-Christoph Kaiser: Atheismus und religiöse Indifferenz. T. Organisierter Atheismus. VS Verlag, 2003, s. 122, 124–6. ISBN 9783810036391. (niem.)
  18. René Hartmann: "Most American secularists have few expectations..." An Interview with AAI president Stuart Bechman (ang.). W: MIZ Magazine [on-line]. March 2008. [dostęp 2009-03-14].
  19. Fee for leaving church is brought before European Court of Human Rights (ang.). International League of Non-religious and Atheists (IBKA). [dostęp 2009-03-14].
  20. Anmälan till JO – Riksdagens ombudsmän (szw.). www.jo.se. [dostęp 2009-03-14].
  21. No More Prayers in Legislature (ang.). www.humanistcanada.com. [dostęp 2009-03-14].
  22. Lynda Hurst: Stirring up yet another religious storm (ang.). W: Toronto Star [on-line]. 9 maja, 2008. [dostęp 2009-03-14].
  23. W szkołach tylko religia, a co z etyką? RPO pisze do minister edukacji.
  24. Kara śmierci, zakaz małżeństw, najgorzej w krajach islamskich – jak na świecie dyskryminuje się ateistów.
  25. "Drażnią mnie krzyże w szkołach".
  26. Aktualny stan stosunków wyznaniowych w Polsce - zarys problemu.
  27. Richard Dawkins: The God delusion. Boston: Houghton Mifflin Co., 2006, s. 43–46. ISBN 978-0-618-68000-9. (ang.)
  28. Sam Harris: 10 myths -- and 10 truths -- about atheism (ang.). W: Los Angeles Times [on-line]. 24 grudnia, 2006. [dostęp 2009-03-12].
  29. Downey, Margaret. Discrimination against atheists: the facts. „Free Inquiry”. 4 (24), s. 41–43, June-July 2004 (ang.). 
  30. 30,0 30,1 Humanists Praise Pete Stark for “Coming Out” as a Nontheist (ang.). American Humanist. [dostęp 2009-03-17].
  31. Paul Thornton: Disliked, not oppressed I may be a reviled atheist, but that doesn't mean I can claim equal victimhood with truly repressed minorities (ang.). W: Los Angeles Times [on-line]. 18 kwietnia, 2007. [dostęp 2009-03-12].
  32. D.J. Grothe, Dacey, Austin. Atheism Is Not a Civil Rights Issue. „Free Inquiry”. 2 (24) (ang.). 
  33. 33,0 33,1 33,2 Religious Tests of Office-Holding. W: Ellis M. West: Encyclopedia of American Civil Liberties. CRC Press, 2006, s. 1314–5. (ang.)
  34. Robert A Giacalone, Jurkiewicz, Carole L.: Handbook of Workplace Spirituality and Organizational Performance. M.E. Sharpe, 2005. ISBN 9780765617439. (ang.)
  35. Melvin I. Urofsky: Religious Freedom: Rights and Liberties Under the Law. ABC-CLIO, 2002, s. 39–40. ISBN 9781576073124. (ang.)
  36. Jane Lampman: At swearing in, congressman wants to carry Koran. Outrage ensue (ang.). W: The Christian Science Monitor [on-line]. 7 grudnia, 2006. [dostęp 2009-03-01].
  37. Belief-Action Distinction in Free Exercise Clause History. W: Davison M. Douglas: Encyclopedia of American Civil Liberties. CRC Press, 2006, s. 119. (ang.)
  38. Michal R. Belknap: The Supreme Court Under Earl Warren, 1953–1969. Univ of South Carolina Press, 2005. ISBN 9781570035630. (ang.)
  39. Dan Friedman: The Maryland State Constitution: A Reference Guide. Greenwood Publishing Group, 2005, s. 44. ISBN 9780313320446. (ang.)
  40. Ronald Bishop: Taking on the Pledge of Allegiance: The News Media and Michael Newdow's Constitutional Challenge. SUNY Press, 2007, s. 39–40. ISBN 9780791471814. (ang.)
  41. US to keep 'under God' pledge (ang.). W: BBC News [on-line]. 14 czerwca, 2004. [dostęp 2009-03-13].
  42. Howard Mintz: U.S. Supreme Court Dismisses Pledge Challenge (ang.). W: San Jose Mercury News [on-line]. 15 czerwca, 2004. [dostęp 2009-03-13].
  43. Winkler v. Chicago School Reform Board (ang.). [dostęp 15 września 2009].
  44. Department of Defense settles part of litigation challenging its involvement with the Boy Scouts of America (ang.). [dostęp 15 września 2009].
  45. National Boy Scout Organization Agrees to End All Local Government Direct Sponsorship of Troops and Packs (ang.). W: American Civil Liberties Union of Illinois [on-line]. [dostęp 2006-03-02].
  46. Boy Scouts Jamboree to Stay at Army Base (ang.). W: Washington Times [on-line]. [dostęp 2006-03-02].[1]
  47. Carla Marinucci: Stark's atheist views break political taboo (ang.). San Francisco Chronicle. [dostęp 2009-03-12].
  48. California Lawmaker Becomes Highest-Ranking Official To Say He's a Nonbeliever
  49. Faith in the System. „Mother Jones”, September/October 2004 (ang.). 
  50. Susan Page: 2008 race has the face of a changing America (ang.). W: USA Today [on-line]. [dostęp 2009-03-13].
  51. Penny Edgell, Joseph Gerteis, and Douglas Hartmann. Atheists As “Other”: Moral Boundaries and Cultural Membership in American Society. „American Sociological Review”. 2 (71), s. 218, April 2006 (ang.). 
  52. Śmierć za ateizm tylko w krajach islamskich.
  53. Mehran Kamrava: The new voices of Islam: reforming politics and modernity : a reader. I.B.Tauris, 2006, s. 123–24. ISBN 9781845112752. (ang.)
  54. Legal plurality and legitimation of human rights abuses. W: Ahmad Hamad: Legal pluralism in the Arab world. The Hague: Kluwer Law International, 1999, s. 221. ISBN 90-411-1105-0. (ang.)
  55. Islam. W: Badawi Zaki: Encyclopedia of religious freedom. New York: Routledge, 2003, s. 204–8. ISBN 0-415-94181-4. (ang.)
  56. W Arabii Saudyjskiej ateista = terrorysta. euroislam.pl, 2014-04-01. [dostęp 2014-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-04)].
  57. Arabia Saudyjska: Ateiści to terroryści. Grozi im 30 lat więzienia. Gazeta Wyborcza, 2014-04-02. [dostęp 2014-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-03)].
  58. Discrimination against religious minorities in IRAN (fr.). W: Fédération Internationale des Ligues des Droits de l’Homme and the Ligue de Défense des Droits de l’Homme en Iran [on-line]. August 2003. [dostęp 2009-03-13].
  59. Iran: A legal system that fails to protect freedom of expression and association (ang.). Amnesty International. [dostęp 2009-03-14].
  60. International Religious Freedom Report 2008-Jordan (ang.). US of Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor. [dostęp 2009-03-14].
  61. International Religious Freedom Report 2007-Indonesia (ang.). US of Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor. [dostęp 2009-03-14].
  62. Kevin Boyle, Sheen, Juliet: Freedom of Religion and Belief: A World Report. Routledge, 1997, s. 30. ISBN 9780415159784. (ang.)
  63. Egypt. W: Nagad Al-Boray: Secrecy and Liberty: National Security, Freedom of Expression and Access to Information (International Studies in Human Rights). Berlin: Springer, 1999. ISBN 90-411-1191-3. (ang.)
  64. A Quest for Equality: Minorities in Turkey (ang.). Minority Rights Group International, 2007. [dostęp 2009-03-14].
  65. admin: New global report on discrimination against the nonreligious (pol.). 2012-12-12. [dostęp 2013-01-01].