Dyspersja biologiczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dyspersji biologicznej. Zobacz też: inne znaczenia.
Trzy sposoby rozsiewania owoców: anemochoria – owoce mniszka z aparatem lotnym z puchu kielichowego (1a), skrzydlaki klonu (1b); hydrochoria – owoce kokosa (2a) unoszone przez wody oceaniczne na wiele kilometrów, dzięki czemu mogą kiełkować na nowych plażach (2b); zoochoria – owoce rzepnia kolczastego (3a) lub bielunia dziędzierzawy (3b) przyczepiające się do sierści zwierząt.

Dyspersja biologiczna (z łac. dispersio–rozproszenie), dyspersja lub rozprzestrzenianie się organizmów – proces przemieszczania się organizmów w stosunku do obszaru zajętego przez populację lub poza organizm macierzysty.

W przypadku roślin głównym sposobem dyspersji jest rozsiewanie propagul. Dyspersja kierunkowa to migracja. Bezkierunkowe przemieszczanie się młodych ptaków po uzyskaniu samodzielności poza miejsce rozrodu określane jest jako dyspersja polęgowa.

Ze względu na tempo i sposób rozprzestrzeniania się organizmów, można wydzielić kilka jego typów. Według systemu Evelyn Christine Pielou[1] są to:

  • rozchodzenie się ((ang.) diffusion), czyli powolne, rozciągające się na całe pokolenia rozszerzanie zasięgu gatunku w korzystnych warunkach (np. trwające od połowy XIX w. rozprzestrzenianie się brudnicy nieparki w Ameryce Płn.)
  • rozprzestrzenianie się skokowe ((ang.) jump dispersal), czyli pokonanie bariery przez niewielką grupę osobników i utworzenie w ciągu życia pokolenia założycielskiego zupełnie nowej populacji lokalnej (np. kolonizacja wysp, niektóre przypadki przesiedlenia przez człowieka)
  • powolne rozszerzanie zasięgu ((ang.) secular dispersal), czyli powolne rozszerzanie zasięgu związane z ewolucją gatunku.
Przykład dyspersji stonki ziemniaczanej: kolor żółty - kolebka, pomarańczowy - obecny zasięg, zielony - kolebka ziemniaka

Do czynników ograniczających możliwości dyspersji osobników należą czynniki geograficzne (np. izolacja na wyspach środowiskowych) oraz bariery topograficzne, naturalne i pochodzenia antropogenicznego (rzeki, pasma górskie, autostrady).

Za formę adaptacji umożliwiającą osobnikom dyspersję w czasie uważana jest diapauza[2].

W ramach ochrony przyrody tworzone są korytarze ekologiczne umożliwiające dyspersję zwierząt i roślin oraz zachowanie łączności pomiędzy zdefragmentowanymi siedliskami.

Przypisy

  1. Charles Krebs: Ekologia. Eksperymentalna analiza rozmieszczeń i liczebności. Anna Kozakiewicz, Michał Kozakiewicz, Jakub Szacki (tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 44–55. ISBN 83-01-12041-X.
  2. Mirosław Ślusarczyk. Diapauza jako strategia przetrwania. „Wiadomości Ekologiczne”. 44, s. 279-303, 1998. 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]