Dywizjon 301

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
301 Dywizjon Bombowy /

1586 Eskadra Specjalnego Przeznaczenia
"Ziemi Pomorskiej – Obrońców Warszawy"
Dywizjon Bombowy 301 Ziemi Pomorskiej 301.svg
Historia
Utworzony 22 lipca 1940, RAF Bramcote
• jako 1586 eskadra:
4 listopada 1943
• ponownie jako dywizjon:
7 listopada 1944
Rodzaj bombowy, transportowy
Przeznaczenie bombardowania i operacje specjalne
Liczebność 250 (1940) - 800 (1945)
Rozkaz dzienny 1 sierpnia 1940
Gotowość operacyjna 12 września 1940
Przynależność operacyjna 1 Grupa RAF, 334 Skrzydło RAF
Rozwiązany 7 kwietnia 1943
ostatecznie:
18 grudnia 1946
Pozostałe dane
Oznaczenie kodowe GR
Wyposażenie Fairey Battle, Vickers Wellington, Handley Page Halifax, Consolidated B-24 Liberator, Vickers Warwick
Święto dywizjonu 14 września
Wikimedia Commons
Polskie dywizjony lotn anglia.png

301 Dywizjon Bombowy Ziemi Pomorskiej "Obrońców Warszawy"pododdział lotnictwa bombowego i transportowego Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie, istniejący w latach 1940–1943 i 1944–1946, podczas II wojny światowej. W kwietniu 1943 roku został zredukowany do Polskiej Eskadry Specjalnego Przeznaczenia w brytyjskim 138. Dywizjonie RAF, następnie wyodrębniony w 1586 Eskadrę Specjalnego Przeznaczenia, kontynuującą tradycje 301 Dywizjonu. W listopadzie 1944 roku 1586 Eskadra została ponownie przekształcona w 301 Dywizjon Bombowy. Dywizjon używał na samolotach liter rozpoznawczych: GR.

Historia[edytuj | edytuj kod]

24 lipca 1940 na Stacji Królewskich Sił Powietrznych RAF Bramcote sformowany został 301 Dywizjon Bombowy Ziemi Pomorskiej, jako druga jednostka po Dywizjonie 300[1]. Pierwszymi używanymi przez dywizjon samolotami było 16 lekkich bombowców Fairey Battle, personel latający wynosił 24 załogi po trzech lotników, a personel naziemny – ok. 180 osób[1]. 1 sierpnia 1940 wydany został pierwszy rozkaz dzienny dywizjonu. 20 sierpnia 1940 był on wizytowany przez króla Jerzego VI z małżonką[1].

23 sierpnia 1940 r. dywizjon został przeniesiony na lotnisko w Swinderby i włączony w skład 1. Grupy Bombowej RAF (wraz z Dywizjonem 300)[1]. We wrześniu, w trakcie bitwy o Anglię, jednostka osiągnęła gotowość operacyjną i weszła do działań nad okupowaną Europą. Pierwszy lot bojowy w nocy 14 września 1940 r. odbyły trzy załogi, bombardując niemieckie jednostki desantowe przygotowane do inwazji na Anglię w porcie Boulogne[1]. Data ta następnie stała się świętem dywizjonu. Podczas kolejnych nocy bombardowano jednostki desantowe także w Calais i Ostendzie. Pierwszą stratę bojową dywizjon poniósł 25 września 1940 r. Od 20 października 1940 r. dywizjon rozpoczął przezbrajanie i przeszkolenie na średnie bombowce dalekiego zasięgu Vickers Wellington, z sześcioosobowymi załogami[1].

22 grudnia 1940 roku dywizjon wszedł do akcji na samolotach Wellington – trzy załogi wzięły udział w nalocie na rafinerię ropy naftowej w Antwerpii, ponowionym 28 grudnia. Ogółem w 1940 roku dywizjon wykonał 42 loty bojowe w czasie 156 godzin, tracąc w nich trzech lotników[1]. Od 1941 roku dywizji rozpoczął działania nad Niemcami, nalotem na Bremę w nocy 1/2 stycznia. Podczas powrotu z zadania trzy samoloty rozbiły się przy lądowaniu w trudnych warunkach i zginęło 11 lotników[1]. 27 stycznia 1941 dywizjon ponownie wizytowany był przez króla Jerzego VI. Na wiosnę Dywizjon 301 podjął działania na terenie Niemiec, bombardując m.in. cele w miastach, jak Hamburg, Kolonia, Mannheim, Düsseldorf, Franfurt nad Menem, Duisburg, Essen, Osnabrück, Bielefeld, Norymberga i we francuskim porcie Brest[1]. 18 lipca 1941 r. dywizjon został przeniesiony ze Swinderby na lotnisko w Hemswell, ponownie wraz z Dywizjonem 300. Ogółem w 1941 roku dywizjon wykonał 418 lotów bojowych w czasie 2484 godzin, tracąc 59 lotników[1].

W 1942 roku dywizjon kontynuował uczestnictwo w nocnych nalotach na Niemcy. Między innymi, wziął udział w pierwszym nalocie wykonanym przez tysiąc bombowców – w nocy 30/31 maja na Kolonię (operacja Millenium) oraz kolejnych nalotach tego typu – na Essen 5/6 czerwca i Bremę 26/27 czerwca tego roku (w tym ostatnim uczestniczyło aż 15 samolotów dywizjonu)[2]. Podczas nalotów na Bremę 26/27 czerwca i 2/3 lipca 1942 r., po zestrzeleniu samolotów, do niewoli dostało się dwóch kolejnych dowódców dywizjonu: mjr pil. Stanisław Krzystyniak i mjr pil. Maksymilian Brzozowski[2]. Od drugiej połowy 1942 roku Dywizjon 301 wykonywał też zadania minowania niemieckich baz morskich, jak St. Nazaire, Lorient, Brest oraz wód przybrzeżnych w rejonie Wysp Fryzyjskich, ujścia Elby, Helgolandu i wybrzeży Holandii[2]. Oprócz miast niemieckich, bombardowano w tym okresie Mediolan i Turyn. Z uwagi na spore straty, od listopada dywizjon wykonywał prawie tylko mniej ryzykowne loty na minowanie (po stracie czterech załóg w dwóch nalotach 21 i 22 lipca 1942 r., przez pewien czas pozostało jedynie 6 pełnych załóg)[2]. Ogółem w 1942 roku dywizjon wykonał 706 lotów bojowych w czasie 4066 godzin, tracąc 82 lotników zabitych, 5 zaginionych i 25 w niewoli[2].

Z uwagi na duże straty i trudność uzupełnienia stanów załóg w polskich dywizjonach bombowych, 31 marca 1943 Dywizjon 301 został rozwiązany, a z części jego personelu zorganizowana została 1 kwietnia 1943 r. Polska Eskadra Specjalnego Przeznaczenia w składzie brytyjskiego 138 Dywizjonu Specjalnego Przeznaczenia RAF, bazującego wówczas w Tempsford. Siedem polskich załóg tworzyło eskadrę "C" w strukturze brytyjskiego dywizjonu. Reszta załóg Dywizjonu 301 przeszła do innych polskich dywizjonów bombowych, głównie Dywizjonu 300[2].

Zdjęcie lotnicze bazy RAF Swinderby z kwietnia 1941, zajmowanej przez polskie dywizjony 300 i 301

138. Dywizjon RAF, w którego skład wchodziła Polska Eskadra Specjalnego Przeznaczenia, wykonywał zadania zaopatrywania ruchu oporu w okupowanych krajach, w tym w Polsce (już uprzednio, od połowy 1941 roku w składzie tego dywizjonu latały trzy polskie załogi)[2]. Używano do tego czterosilnikowych samolotów Handley Page Halifax oraz dysponujących nieco większym zasięgiem Consolidated Liberator. Nocne loty do Polski wykonywano nad Morzem Północnym i Danią, a po wzmocnieniu niemieckiej obrony przeciwlotniczej w Danii, nad Szwecją, i trwały one do 14 godzin[2].

4 listopada 1943 polska jednostka została usamodzielniona – wyłączona ze składu 138 Dywizjonu, przebazowana na lotnisko Sidi Amor koło Tunisu, przemianowana na 1586 Eskadrę Specjalnego Przeznaczenia i podporządkowana dowódcy 334 Skrzydła Specjalnego Przeznaczenia. Przy tym, w pismach służbowych polskich władz nadal określana była jako 301 Dywizjon Ziemi Pomorskiej[2]. 22 grudnia 1943 eskadra przebazowała na lotnisko Campo Cassale pod Brindisi we Włoszech, skąd odległość do Krakowa wynosiła 1000 km, a do Warszawy 1250–1500 km zależnie od trasy[2]. Etat eskadry wzrósł do 10 załóg, przy 6 samolotach (3 Halifaxy i 3 Liberatory), a do czerwca 1944 roku – do 12 załóg i samolotów (9 Halifaxów i 3 Liberatory)[2]. W 1943 roku 1586 Eskadra wykonała 27 lotów do Polski i 108 do innych krajów[2]. Łącznie od 1941 do 1943 roku w służbie specjalnego przeznaczenia stracono 56 polskich lotników zabitych i 23 w niewoli (wraz działalnością polskich załóg w 138. Dywizjonie)[2].

W 1944 eskadra uczestniczyła między innymi w lotach nad powstańczą Warszawę. 15 września 1944 Naczelny Wódz nadał eskadrze nazwę wyróżniającą "Obrońców Warszawy".

7 listopada 1944 r. 1586. Eskadrę, wraz ze zwiększeniem etatu, przekształcono z powrotem w 301, utrzymując dotychczasowy charakter jednostki specjalnego przeznaczenia. ostatni lot do Polski wykonano 28 grudnia 1944 r. 28 lutego 1945 r. w związku z odpadnięciem potrzeb zaopatrywania ruchów oporu, dywizjon wycofany został ze składu lotnictwa do zadań specjalnych i przekazany do lotnictwa transportowego (RAF Transport Command). 15 marca 1945 r. dywizjon przebazowano z Włoch do Anglii, na lotnisko Blackbush. 4 kwietnia 1945 w Blackbushe jednostka przeformowana została w dywizjon transportowy i wyposażona w samoloty Vickers Warwick. 18 grudnia 1946 w Chedburgh dywizjon został rozformowany.

11 listopada 1966 roku nadano dywizjonowi Order Virtuti Militari[3][4].

Główne operacje:

  • ataki na niemiecką flotę inwazyjną we Francji
  • ofensywa przez kanał La Manche
  • ofensywa "Milliennium"
  • Operacja Specjalna "Intonacja"
  • Operacja Specjalna "Riposta"
  • Operacja Specjalna "Odwet"
  • zaopatrywanie powstańczej Warszawy

Personel latający[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy:

  • S/Ldr (mjr) C. G. Skinner (dowódca z ramienia RAF)
  • W/Cdr (ppłk) Roman Rudkowski (od 22 VII 1940)
  • W/Cdr Witold Jacek Piotrowski (od 17 VII 1941)
  • S/Ldr / W/Cdr Stanisław Krzystyniak (od 1 IV 1942)[5]
  • S/Ldr Maksymilian Brzozowski (od 26 VI 1942)
  • S/Ldr / W/Cdr (kpt) Henryk Kołodziejek (od 4 VII 1942)
  • S/Ldr Adam Dąbrowa (od 25 IX 1942)
  • S/Ldr Stanisław Król (od 1 IV 1943)
  • S/Ldr / W/Cdr Eugeniusz Arciuszkiewicz (od 14 VI 1944)
  • W/Cdr Teofil Pożyczka (od 6 V 1945 do rozwiązania)

Lotnicy: (m.in.)

Lotniska[edytuj | edytuj kod]

301 Dywizjon

Eskadra "C" 138 Dywizjonu:

  • 1 kwietnia 1943 – Tempsford

1586 Eskadra do Zadań Specjalnych:

301 Dywizjon

  • 7 listopada 1944 – Campo Casale, Brindisi, Włochy
  • 4 kwietnia 1945 – Blackbushe
  • 2 lipca 1945 – North Weald
  • 4 września 1945 – Chedburgh

Samoloty na uzbrojeniu dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

Litery kodowe na samolotach dywizjonu: GR

  • 26 lipca 1940Battle I (m.in. L5316 -L, L5351 -N, L5392 -M, L5421 -F, L5445 -R, L5535 -Q, L5536 -S, L5549 -J, L5551 -B, L5555 -H, L5556 -G, L5575 -A, P6567 -E, P6569 -D)
  • 16 listopada 1940Wellington IC (m.in. w okresie początkowym: L7819 -P, L7874 -S, R1006 -H, R1026 -R, R1047 -T, R1227 -M, R1349 -O, R1349 -N, R1365 -D, R1366 -L, T2517 -A, T -2518 -K, T2576 -G, T2625 -B; w połowie 1941 roku: R1064 -A, W5690 -W, X9616 -T)
  • 26 października 1941 – Wellington IV (m.in. w okresie początkowym: R1390 -K, R1520 -L, R1525 -E, R1535 -A, R1585 -M, R1590 -H, R1615 -G, Z1252 -T, Z1253 -B, Z1255 -D, Z1257 -J, Z1258 -F, Z1259 -O, Z1263 -P, Z1285 -S, Z1317 -U;Z1386 w połowie 1942 roku: R1390 -E, R1490 -F, R1535 -J, R1585 -R, R1615 -G, R1650 -T, Z1273 -T, Z1329 -Z, Z1331 -C, Z1337 -O, Z1375 -R, Z1460 -I, Z1467 -L, Z1472 -H; na początku 1943 roku: R1490 -F, R1535 -G, Z1263 -P, Z1284 -K, Z1322 -U, Z1336 -J, Z1340 -C, Z1423 -M, Z1459 -S, Z1474 -B)
  • Eskadra "C" 138 Dywizjonu: 1 kwietnia 1943Halifax II (m.in. BB309 NF-T, BB330 -C, BB378 -D, HR666 -E, HX161 -M, JD154 -V, JD156 -W, JD171 -P, JD319 -A, JD362 -L, JN911 -Z, LW281 -W); 5 września 1943 również trzy Liberatory III (BZ858 NF-F, BZ859 -J, BZ860 -U)
  • 1586 Eskadra do Zadań Specjalnych: 4 listopada 1943 – Halifax II i Halifax V oraz Liberator III, Liberator V i Liberator VI (m.in. Halifax, koniec 1943 roku, początek 1944 roku: JD319 GR-A, JD362 -L, JN911 -Z, JP171 -B, JP177 -P, JP180 -V, JP181 -C, JP207 -E, JP222 -E, JP236 -A, JP249 -M, JP252 -D, JP281 -L, LW272 -D, LW284 -T; Halifax, w połowie 1944 roku: BB412 -C, JD319 -G, JP161 -N, JP220 -C, JP230 -N, JP236 -A, JP251 -P, JP252 -L, JP254 -D, JP283 -G, JP295 -P; Liberator, koniec 1943 roku, początek 1944 roku: BZ859 GR-J, BZ860 -U, BZ949 -T, BZ965 -S; Liberator, w połowie 1944 roku: EV978 -R, EW275 -R, EW278 -U, KG827 -U, KG890 -S, KH101 -R, KH151 -S)
  • 7 listopada 1944 – Halifax i Liberator (m.in. Halifax, pierwszych siedem: BB440 -G, JP136 -D, JP242 -E, LL118 -C, LL187 -H, Ll367 -P, LL534 -M; Liberator, pierwsze cztery: BZ965 -V, KG834 -U, KG994 -R, KH151 -S)
  •  ? maja 1945Warwick C I i Warwick C III (m.in. Warwick C I: BV244 -H, BV245-Z, BV248, BV252 -V; Warwick C III: HG225 -N, HG226 -D, HG236 -R, HG242, HG248, HG275 -S, HG289 -A, HG293 -O, HG294 -F, HG295 -D, HG296 -F, HG298 -M, HG299 -J, HG322 -H, HG323 -P, HG327 -H, HG339 -T)
  •  ? stycznia 1946 – Halifax C VIII (m.in. PP219 -F, PP221 -K, PP223 -B, PP225 -W, PP229 -L, PP231 -K, PP232 -D, PP233 -X, PP234 -V, PP236 -T, PP314 -C, PP324 -V, PP327 -H, PP328 -C, PP330 -O, PP335 -G, PP337 -S, PP339 -H)

Wysiłek bojowy dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

W nocy 23/24 marca i 17 kwietnia 1941 dywizjon 301 bombardował Berlin.

Bomber Command 19 lipca 1940 – 8 maja 1945

Rok 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Razem
samolotozadań 42 418 706 94 1260
godzin 155,5 2285,5 4066 661 7168

Podsumowanie działań specjalnych polskich załóg w 138 Dywizjonie, 1586 Eskadrze i 301 Dywizjonie "Ziemi Pomorskiej – Obrońców Warszawy" w okresie od 7 listopada 1941 – 26 lutego 1945.

Zadania nad Polską

Rok 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Razem
samolotozadania operacyjne 2 21 64 339 426
godziny lotu - 22 259 714 2894 3889
zrzucony tonaż 0,9 11,5 42,2 237,6 282,2
zrzuceni skoczkowie - 9 77 105 141 332
straty w załogach 1 1 3 19 1/8 24 1/8

(straty w załogach odnoszą się do całych załóg, 7 do 8 lotników każda)

Zadania nad innymi krajami

Rok 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Razem
samolotozadania operacyjne 83 127 604 95 909
godziny lotu 576 859 3887 716 6038
zrzucony tonaż 58,5 121 1010,8 94,3 1284,6
zrzuceni skoczkowie 60 88 193 19 360
straty w załogach 2 6 1 3/8 9 3/8

(straty w załogach odnoszą się do całych załóg, 7 do 8 lotników każda)

Łączne działania specjalne

Rok 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Razem
samolotozadania operacyjne - 2 104 191 943 95 1335
godziny lotu - 22 835 1573 6781 716 9927
zrzucony tonaż - 0,9 70 163,2 1248,4 94,3 1576,8
zrzuceni skoczkowie - 9 137 193 334 19 692
straty w załogach - 1 3 9 20 1/8 3/8 33 1/2

(straty w załogach odnoszą się do całych załóg, 7 do 8 lotników każda)

Straty[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą stratą bojową był samolot Fairey Battle uszkodzony 25 września 1940 r. przez artylerię przeciwlotniczą nad Boulogne, który rozbił się podczas przymusowego lądowania w Wielkiej Brytanii, przy czym zginęła załoga: ppor. pil. Józef Waroński, ppor. Józef Kuliński i sierż. Karol Paliwoda[1].

17 września 1943 nad Zelandią niemiecki myśliwiec zestrzelił samolot Handley Page Halifax nr BB 309, który spadł na zabudowania farmy. Zginęło pięciu członków załogi: porucznik nawigator Wincenty Wasilewski (dowódca), sierżant pilot Eugeniusz Paweł Kasprzak, plutonowy radiooperator-strzelec Julian Michalski, kapral strzelec pokładowy Władysław Stanisław Patlewicz i starszy sierżant mechanik pokładowy Władysław Barzdo oraz pięciu obywateli Danii. Ofiary katastrofy zostały pochowane na cmentarzu w miejscowości Slaglille, na północny zachód od Sorø[6]. 9 maja 1970 na cmentarzu został odsłonięty pomnik ku czci poległych lotników autorstwa Kazimierza Danilewicza[7].

Odznaka dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

15 czerwca 1945 Naczelny Wódz zatwierdził odznakę pamiątkową dywizjonu[8]. Odznaka jednoczęściowa o wymiarach 30 x 30 mm wykonana ze srebrzonego tombaku posiada kształt okręgu z nasadzonym po lewej stronie półksiężycem. W środku odznaki ukoronowany orzeł, na tle którego w dolnej części umieszczono dwie tarcze herbowe. Po lewej stronie wizerunek warszawskiej Syreny, po prawej Gryfa Pomorskiego. Poniżej tarcz herbowych, na półksiężycu, numer dywizjonu 301. Odznaka bita z kontrmatrycą była wykonana we Włoszech[9].

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii. s. 104-106.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii. s. 107-111
  3. Krząstek i Żak 1997 ↓, s. 168.
  4. Lista jednostek odznaczonych Orderem VIRTUTI MILITARI. [dostęp 2008-12-22].
  5. ppłk. pil. Stanisław Krzystyniak
  6. Olgierd Cumft, Hubert Kazimierz Kujawa, Księga lotników ..., s. 200, 317, 389-390, 429, 528.
  7. Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 3 (54), Warszawa 1970, s. 390.
  8. Dziennik Rozkazów Naczelnego Wodza z 1945 r., Nr 40, poz. 40.
  9. Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 528.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Izydor Koliński: Regularne jednostki Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940-1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06745-7.
  • Tadeusz Krząstek, Andrzej Żak: Z ziemi włoskiej do Polski. Warszawa: Wydawnictwo Marrow SA, 1997. ISBN 83-907396-5-8.
  • Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
  • Olgierd Cumft, Hubert Kazimierz Kujawa, Księga lotników polskich poległych, zmarłych i zaginionych 1939-1946, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1989, ISBN 83-11-07329-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]