Dywizjon 301

301 Dywizjon Bombowy
""Ziemi Pomorskiej – Obrońców Warszawy""
Historia
Utworzony	22 lipca 1940, RAF Bramcote
Rodzaj	bombowców ciężkich
Przeznaczenie	bombardowania i operacje specjalne
Liczebność	500
Rozkaz dzienny	1 sierpnia 1940
Gotowość operacyjna	12 września 1940
Przynależność operacyjna	6 Grupa RAF, 1 Grupa RAF
Rozwiązany	7 kwietnia 1943
Pozostałe dane
Oznaczenie kodowe	GR
Wyposażenie	Fairey Battle, Vickers Wellington, Handley Page Halifax, Consolidated B-24 Liberator, Vickers Warwick

301 Dywizjon Bombowy Ziemi Pomorskiej "Obrońców Warszawy" – pododdział lotnictwa bombowego i transportowego Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie.

24 lipca 1940 na Stacji Królewskich Sił Powietrznych RAF Bramcote sformowany został 301 Dywizjon Bombowy Ziemi Pomorskiej. 1 sierpnia 1940 w Swinderby wydany został pierwszy rozkaz dzienny dywizjonu. 12 września 1940 jednostka osiągnęła gotowość operacyjną. 31 marca 1943 dywizjon został oficjalnie rozwiązany, a z jego personelu zorganizowana została Polska Eskadra do Zadań Specjalnych przy brytyjskim 138 Dywizjonie. Siedem polskich załóg w strukturze brytyjskiego dywizjonu tworzyło eskadrę "C".

17 września 1943 nad Zelandią niemiecki myśliwiec zestrzelił samolot Handley Page Halifax nr BB 309, który spadł na zabudowania farmy. Zginęło pięciu członków załogi: porucznik nawigator Wincenty Wasilewski (dowódca), sierżant pilot Eugeniusz Piotr Kasprzak, plutonowy radiooperator-strzelec Julian Michalski, kapral strzelec pokładowy Władysław Stanisław Patlewicz i starszy sierżant mechanik pokładowy Władysław Barzdo oraz pięciu obywateli Danii. Ofiary katastrofy zostały pochowane na cmentarzu w miejscowości Slaglille, na północny zachód od Sorø. 9 maja 1970 na cmentarzu został odsłonięty pomnik ku czci poległych lotników autorstwa Kazimierza Danilewicza.

4 listopada 1943 polska jednostka wyłączona została ze składu 138 Dywizjonu, przebazowana do Tunisu, przemianowana na 1586 Eskadrę Specjalnego Przeznaczenia i podporządkowana dowódcy 334 Skrzydła Specjalnego Przeznaczenia. W 1944 eskadra uczestniczyła w lotach nad powstańczą Warszawę. 15 września 1944 Naczelny Wódz nadał eskadrze nazwę wyróżniającą "Obrońców Warszawy". 7 listopada 1944 w Brindisi we Włoszech władze brytyjskie wyraziły zgodę na przekształcenie eskadry w dywizjon. 28 lutego 1945 dywizjon wycofany został ze składu lotnictwa do zadań specjalnych i przekazany do lotnictwa transportowego. 4 kwietnia 1945 w Blackbushe jednostka przeformowana została w dywizjon transportowy. 18 grudnia 1946 w Chedburgh dywizjon został rozformowany. Dywizjon został odznaczony Orderem Virtuti Militari. Główne operacje:

• ataki na niemiecką flotę inwazyjną we Francji
• ofensywa przez kanał La Manche
• ofensywa "Milliennium"
• Operacja Specjalna "Intonacja"
• Operacja Specjalna "Riposta"
• Operacja Specjalna "Odwet"
• zaopatrywanie powstańczej Warszawy

Personel latający

Dowódcy:

• S/Ldr (mjr) C. G. Skinner (dowódca z ramienia RAF)
• W/Cdr (ppłk) Roman Rudkowski (od 22 VII 1940)
• W/Cdr Witold Jacek Piotrowski (od 17 VII 1941)
• S/Ldr / W/Cdr Stanisław Krzystyniak (od 1 IV 1942)
• S/Ldr Maksymilian Brzozowski (od 26 VI 1942)
• S/Ldr / W/Cdr (kpt) Henryk Kołodziejek (od 4 VII 1942)
• S/Ldr Adam Dąbrowa (od 25 IX 1942)
• S/Ldr Stanisław Król (od 1 IV 1943)
• S/Ldr / W/Cdr Eugeniusz Arciuszkiewicz (od 14 VI 1944)
• W/Cdr Teofil Pożyczka (od 6 V 1945 do rozwiązania)

Lotnicy:

• kpt. pil. Zbigniew Neugebauer
• kpt. Zbigniew Szostak
• sierż. pil. Leszek Owsiany
• plut. Józef Bielicki
• plut. mech. Wincenty Rutkowski
• sierż. Tadeusz Bojakowski
• sierż. Józef Witek
• sierż. Franciszek Sobkowiak
• st. sierż. Leon Stanisław Bonk
• ppr. radiooperator Leon Wilmański
• st. strzelec Krzysztof Grabowski

Lotniska

301 Dywizjon

• 22 lipca 1940 – RAF Bramcote
• 25 sierpnia 1940 – Swinderby
• 18 lipca 1941 – Hemswell (początkowo oddział w Winthorpe)

Eskadra "C" 138 Dywizjonu:

• 1 kwietnia 1943 – Tempsford

1586 Eskadra do Zadań Specjalnych:

• 7 listopada 1943 – Sidi Amor, Tunezja
• 22 grudnia 1943 – Campo Casale, Brindisi, Włochy

301 Dywizjon

• 7 listopada 1944 – Campo Casale, Brindisi, Włochy
• 4 kwietnia 1945 – Blackbushe
• 2 lipca 1945 – North Weald
• 4 września 1945 – Chedburgh

Samoloty na uzbrojeniu dywizjonu

Litery kodowe na samolotach dywizjonu: GR

• 26 lipca 1940 – Battle I (m.in. L5316 -L, L5351 -N, L5392 -M, L5421 -F, L5445 -R, L5535 -Q, L5536 -S, L5549 -J, L5551 -B, L5555 -H, L5556 -G, L5575 -A, P6567 -E, P6569 -D)
• 16 listopada 1940 – Wellington IC (m.in. w okresie początkowym: L7819 -P, L7874 -S, R1006 -H, R1026 -R, R1047 -T, R1227 -M, R1349 -O, R1349 -N, R1365 -D, R1366 -L, T2517 -A, T -2518 -K, T2576 -G, T2625 -B; w połowie 1941 roku: R1064 -A, W5690 -W, X9616 -T)
• 26 października 1941 – Wellington IV (m.in. w okresie początkowym: R1390 -K, R1520 -L, R1525 -E, R1535 -A, R1585 -M, R1590 -H, R1615 -G, Z1252 -T, Z1253 -B, Z1255 -D, Z1257 -J, Z1258 -F, Z1259 -O, Z1263 -P, Z1285 -S, Z1317 -U;Z1386 w połowie 1942 roku: R1390 -E, R1490 -F, R1535 -J, R1585 -R, R1615 -G, R1650 -T, Z1273 -T, Z1329 -Z, Z1331 -C, Z1337 -O, Z1375 -R, Z1460 -I, Z1467 -L, Z1472 -H; na początku 1943 roku: R1490 -F, R1535 -G, Z1263 -P, Z1284 -K, Z1322 -U, Z1336 -J, Z1340 -C, Z1423 -M, Z1459 -S, Z1474 -B)
• Eskadra "C" 138 Dywizjonu: 1 kwietnia 1943 – Halifax II (m.in. BB309 NF-T, BB330 -C, BB378 -D, HR666 -E, HX161 -M, JD154 -V, JD156 -W, JD171 -P, JD319 -A, JD362 -L, JN911 -Z, LW281 -W); 5 września 1943 również trzy Liberatory III (BZ858 NF-F, BZ859 -J, BZ860 -U)
• 1586 Eskadra do Zadań Specjalnych: 4 listopada 1943 – Halifax II i Halifax V oraz Liberator III, Liberator V i Liberator VI (m.in. Halifax, koniec 1943 roku, początek 1944 roku: JD319 GR-A, JD362 -L, JN911 -Z, JP171 -B, JP177 -P, JP180 -V, JP181 -C, JP207 -E, JP222 -E, JP236 -A, JP249 -M, JP252 -D, JP281 -L, LW272 -D, LW284 -T; Halifax, w połowie 1944 roku: BB412 -C, JD319 -G, JP161 -N, JP220 -C, JP230 -N, JP236 -A, JP251 -P, JP252 -L, JP254 -D, JP283 -G, JP295 -P; Liberator, koniec 1943 roku, początek 1944 roku: BZ859 GR-J, BZ860 -U, BZ949 -T, BZ965 -S; Liberator, w połowie 1944 roku: EV978 -R, EW275 -R, EW278 -U, KG827 -U, KG890 -S, KH101 -R, KH151 -S)
• 7 listopada 1944 – Halifax i Liberator (m.in. Halifax, pierwszych siedem: BB440 -G, JP136 -D, JP242 -E, LL118 -C, LL187 -H, Ll367 -P, LL534 -M; Liberator, pierwsze cztery: BZ965 -V, KG834 -U, KG994 -R, KH151 -S)
•  ? maja 1945 – Warwick C I i Warwick C III (m.in. Warwick C I: BV244 -H, BV245-Z, BV248, BV252 -V; Warwick C III: HG225 -N, HG226 -D, HG236 -R, HG242, HG248, HG275 -S, HG289 -A, HG293 -O, HG294 -F, HG295 -D, HG296 -F, HG298 -M, HG299 -J, HG322 -H, HG323 -P, HG327 -H, HG339 -T)
•  ? stycznia 1946 – Halifax C VIII (m.in. PP219 -F, PP221 -K, PP223 -B, PP225 -W, PP229 -L, PP231 -K, PP232 -D, PP233 -X, PP234 -V, PP236 -T, PP314 -C, PP324 -V, PP327 -H, PP328 -C, PP330 -O, PP335 -G, PP337 -S, PP339 -H)

Wysiłek bojowy dywizjonu

W nocy 23/24 marca i 17 kwietnia 1941 dywizjon 301 bombardował Berlin.

Bomber Command 19 lipca 1940 – 8 maja 1945

Rok	1940	1941	1942	1943	1944	1945	Razem
samolotozadań	42	418	706	94	–	–	1260
godzin	155,5	2285,5	4066	661	–	–	7168

Podsumowanie działań specjalnych polskich załóg w 138 Dywizjonie, 1586 Eskadrze i 301 Dywizjonie "Ziemi Pomorskiej – Obrońców Warszawy" w okresie od 7 listopada 1941 – 26 lutego 1945.

Zadania nad Polską

Rok	1940	1941	1942	1943	1944	1945	Razem
samolotozadania operacyjne	–	2	21	64	339	–	426
godziny lotu	-	22	259	714	2894	–	3889
zrzucony tonaż	–	0,9	11,5	42,2	237,6	–	282,2
zrzuceni skoczkowie	-	9	77	105	141	–	332
straty w załogach	–	1	1	3	19 1/8	–	24 1/8

(straty w załogach odnoszą się do całych załóg, 7 do 8 lotników każda)

Zadania nad innymi krajami

Rok	1940	1941	1942	1943	1944	1945	Razem
samolotozadania operacyjne	–	–	83	127	604	95	909
godziny lotu	–	–	576	859	3887	716	6038
zrzucony tonaż	–	–	58,5	121	1010,8	94,3	1284,6
zrzuceni skoczkowie	–	–	60	88	193	19	360
straty w załogach	–	–	2	6	1	3/8	9 3/8

(straty w załogach odnoszą się do całych załóg, 7 do 8 lotników każda)

Łączne działania specjalne

Rok	1940	1941	1942	1943	1944	1945	Razem
samolotozadania operacyjne	-	2	104	191	943	95	1335
godziny lotu	-	22	835	1573	6781	716	9927
zrzucony tonaż	-	0,9	70	163,2	1248,4	94,3	1576,8
zrzuceni skoczkowie	-	9	137	193	334	19	692
straty w załogach	-	1	3	9	20 1/8	3/8	33 1/2

(straty w załogach odnoszą się do całych załóg, 7 do 8 lotników każda)

Odznaka dywizjonu

15 czerwca 1945 Naczelny Wódz zatwierdził odznakę pamiątkową dywizjonu. Odznaka jednoczęściowa o wymiarach 30 x 30 mm wykonana ze srebrzonego tombaku posiada kształt okręgu z nasadzonym po lewej stronie półksiężycem. W środku odznaki ukoronowany orzeł, na tle którego w dolnej części umieszczono dwie tarcze herbowe. Po lewej stronie wizerunek warszawskiej Syreny, po prawej Gryfa Pomorskiego. Poniżej tarcz herbowych, na półksiężycu, numer dywizjonu 301. Odznaka bita z kontrmatrycą była wykonana we Włoszech.

Bibliografia

• Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940-1945. Warszawa: Wydawnictwo Min. Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06745-7.
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
• Olgierd Cumft, Hubert Kazimierz Kujawa, Księga lotników polskich poległych, zmarłych i zaginionych 1939-1946, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1989, ISBN 83-11-07329-5.

Linki zewnętrzne

• 301 Dywizjon Bombowy "Ziemi Pomorskiej"