Dywizjon 303

Dywizjon
"303 Dywizjon Myśliwski Warszawski im. Tadeusza Kościuszki"
Historia
Utworzony	2 sierpnia 1940
Rodzaj	myśliwski
Przeznaczenie	myśliwski
Rozwiązany	11 grudnia 1946
Pozostałe dane
Oznaczenie kodowe	RF (sierpień 1940 - kwiecień 1945); PD (kwiecień 1945 - grudzień 1946)
Wyposażenie	Hawker Hurricane, Supermarine Spitfire, North American P-51 Mustang
Święto dywizjonu	1 września
Akcje bojowe
Bitwa o Anglię

303 Dywizjon Myśliwski "Warszawski im. Tadeusza Kościuszki" – jednostka lotnicza Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii.

Opis jednostki

• tradycje – spadkobierca III/1 Dywizjonu Myśliwskiego warszawskiego (odznaka 111 Eskadry Kościuszkowskiej, początkowy personel)
• zwyczaj – noszenie szkarłatnych szalików
• rekordy:
  • najskuteczniejsza jednostka Aliantów w czasie "Bitwy o Anglię"
  • najskuteczniejsza jednostka Aliantów w operacji "Jubilee" (desant pod Dieppe)
• święto dywizjonu: 1 września
• litery kodowe: RF (przezwisko "Rafałki"); od 2 sierpnia 1945 PD
• utworzony – 2 sierpnia 1940, Northolt
• pierwszy rozkaz dzienny – 2 sierpnia 1940, Northolt
• gotowość operacyjna – 31 sierpnia 1940, Northolt
• ostatnie zadanie bojowe – 25 kwietnia 1945, Northolt
• rozwiązany – 11 grudnia 1946, Hethel
• dzielił się na dwie eskadry, A i B; eskadrę tworzyły dwa klucze po trzy samoloty.

Na mocy angielsko-polskiego układu wojskowego każda wyższa funkcja w dywizjonie miała podwójną obsadę. Polskim odpowiednikiem dowódcy dywizjonu Ronalda Kelletta był Zdzisław Krasnodębski, a polskimi dowódcami eskadr, dublującymi funkcję Johna Kenta i Athola Forbesa, Witold Urbanowicz oraz Ludwik Paszkiewicz.

Główne operacje

• Bitwa o Anglię
• ofensywa myśliwska nad Francją
• obrona ujścia rzeki Mersey
• Rajd na Dieppe
• osłona konwojów
• Alianckie naloty na Niemcy
• "Overlord"
• "Big Ben" (zwalczanie V1)
• udział w inwazji na Niemcy

W 1942 r. piloci dywizjonu przeszkolili w walce powietrznej amerykański 94 Dywizjon Bojowy skierowany do walki w Europie oraz towarzyszyli jego pilotom w pierwszych lotach operacyjnych nad Francją.

Dywizjon 303 w Bitwie o Anglię

Pierwsze zwycięstwo Dywizjonu 303 miało miejsce 30 sierpnia 1940, jeszcze przed oficjalnym uzyskaniem gotowości bojowej. Podczas lotu treningowego Ludwik Paszkiewicz odłączył się i zestrzelił myśliwiec Messerschmitt Bf 110. Po tej walce, skierowano następnego dnia dywizjon na front.

Dywizjon 303 zaliczany jest do najlepszych jednostek myśliwskich II wojny światowej. W czasie Bitwy o Wielką Brytanię w 1940 roku przypisywano mu 126 pewnych zestrzeleń zaliczonych oficjalnie podczas wojny, co stawiało go na pierwszym miejscu wśród dywizjonów myśliwskich biorących udział w bitwie. Po wojnie jednak okazało się, że suma zwycięstw zaliczonych pilotom alianckim jest ok. półtorakrotnie wyższa od rzeczywistych strat niemieckich (zawyżone z różnych przyczyn zgłoszenia jednostek myśliwskich były regułą w praktycznie wszystkich konfliktach). Niewątpliwym jest, że wynik 126 zestrzeleń Dywizjonu 303 jest znacznie zawyżony, lecz mimo to był on jednym z najlepszych dywizjonów alianckich. Brytyjski historyk John Alcorn uznał 44 zwycięstwa za na pewno potwierdzone, co stawia dywizjon na czwartym miejscu wśród dywizjonów bitwy o Anglię (po dywizjonach 603 – 57,8 zwycięstw, 609 – 48 i 41 – 45,33 zwycięstw, wszystkie one latały jednak na nowocześniejszych Supermarine Spitfire'ach. Dywizjon 303 natomiast był najlepszym dywizjonem z latających na starszych myśliwcach Hawker Hurricane. Biorąc pod uwagę, że te zwycięstwa odniesiono w ciągu 17 dni walk, był on także najskuteczniejszym dywizjonem alianckim (2,6 zwycięstwa dziennie), z wysokim stosunkiem zwycięstw do strat 2,8:1. Niemniej jednak, cytowany John Alcorn nie był w stanie przyznać 30 zwycięstw nad Niemcami żadnemu konkretnemu dywizjonowi z uwagi na zbieg roszczeń, dlatego liczba zwycięstw Dywizjonu 303 najprawdopodobniej była wyższa – zdaniem Jerzego Cynka, ok. 55-60, co mogło istotnie stanowić najlepszy wynik dywizjonu alianckiego. Jednocześnie warto podkreślić, iż Dywizjon 303 oraz inne polskie jednostki zostały wyróżnione przez legendarnego pilota brytyjskiego, Douglasa Badera, który twierdził, iż Polskie Skrzydła są najskuteczniejsze (sam dowodził grupą pilotów złożoną z Kanadyjczyków przynależących do 242. Dywizjonu Myśliwskiego).

Dowódcy

Piloci Diwizjonu 303

• ogólne dowództwo (brytyjskie) 2 sierpnia 1940 – S/Ldr Ronald Gustave Kellett, przekazane S/Ldr (kpt.) Adamowi Kowalczykowi 1 stycznia 1941
• 2 sierpnia 1940 – S/Ldr (mjr) Zdzisław Krasnodębski
• 7 września 1940 – F/O (por.) Witold Urbanowicz
• 22 października 1940 – F/O (por.) Zdzisław Henneberg
• 15 października 1940 – F/O (płk.) Jan Leszczyński
• 7 listopada 1940 – S/Ldr (kpt.) Adam Kowalczyk
• 20 lutego 1941 – S/Ldr (por.) Zdzisław Henneberg
• 13 kwietnia 1941 – F/Lt (por.) Tadeusz Arentowicz
• 5 maja 1941 – S/Ldr (kpt.) Wacław Łapkowski
• 3 lipca 1941 – S/Ldr (kpt.) Tadeusz Arentowicz
• 9 lipca 1941 – S/Ldr (kpt.) Jerzy Jankiewicz
• 21 listopada 1941 – S/Ldr (por.) Wojciech Kołaczkowski
• 7 maja 1942 – S/Ldr (kpt.) Walerian Żak
• 19 maja 1942 – S/Ldr (por.) Jan Zumbach
• 1 grudnia 1942 – S/Ldr (por.) Zygmunt Witymir Bieńkowski
• 4 lipca 1943 – S/Ldr (kpt.) Jan Falkowski
• 21 listopada 1943 – S/Ldr (kpt.) Tadeusz Koc
• 25 września 1944 – S/Ldr (kpt.) Bolesław Drobiński
• 1 lutego 1946 – S/Ldr (mjr) Witold Łokuciewski (do rozwiązania)

Lotniska

• 2 sierpnia 1940 – Northolt
• 11 października 1940 – Leconfield
• 3 stycznia 1941 – Northolt
• 17 lipca 1941 – Speke
• 7 października 1941 – Northolt
• 15 czerwca 1942 – Kirton-in-Lindsey
• 16 sierpnia 1942 – Redhill
• 20 sierpnia 1942 – Kirton-in-Lindsey
• 1 lutego 1943 – Northolt
• 5 lutego 1943 – Heston
• 3 marca 1943 – Debden
• 12 marca 1943 – Heston
• 26 marca 1943 – Martlesham Heath
• 8 kwietnia 1943 – Heston
• 1 czerwca 1943 – Northolt
• 12 listopada 1943 – Ballyhalbert
• 30 kwietnia 1944 – Horne
• 19 czerwca 1944 – Westhampnett
• 27 czerwca 1944 – Merston
• 9 sierpnia 1944 – Westhampnett
• 25 sierpnia 1944 – Coltishall
• 4 kwietnia 1945 – Andrews Field
• 16 maja 1945 – Coltishall
• 9 sierpnia 1945 – Andrews Field
• 28 listopada 1945 – Turnhouse
• 4 stycznia 1946 – Wick
• 3 marca 1946 – Charterhall
• 23 marca 1946 – Hethel (do rozwiązania)

Podstawowe wyposażenie

• 8 sierpnia 1940 – Hurricane I (m.in. sierpień 1940 roku: L1696 -T; początek września, Eskadra "A": P3700 -E, P3974, R2688, R4178 -G, V7244 -C, Eskadra "B": P2985, P3975 -U, R4175 -R, R4179, V7235; później: L2026 -Q, L2099 -O, N2460 -D, P3120 -A, P3544 -H, P3939 -H, V6684 -F, V7067 -T, V7235 -M; listopad: V6577 -P, V7384 -H, V7503 -U, V7504 -G, V7624 -B; grudzień 1940 – luty 1941 roku: N2661 -J, P3162 -T, P3585 -C, P3814 -Y, R4081 -O, V6533 -R, V6637 -G, V6757 -E, V6956 -C, V7182 -U, V7466 -S, V7606 -A, V7619 -M, V7644 -Z, V7727 -H, W9129 -W); od 13 lipca 1941 do 24 sierpnia 1941 znowu Hurricane I (m.in P3932 -RF-C)
• 22 stycznia 1941 – Spitfire I (m.in. N3026 -A, N3108 -P, N3122 -Y, N3285 -J, P9519 -M, R6972 -N); 3 marca 1941 – Spitfire IIA (m.in. P7546 -T, P7786 -C, P7858 -H, P7989 -U, P8039 -R, P8040 -D, P8041 -E, P8073 -Z); 20 maja 1941 – Spitfire IIB (m.in. P8208 -F, P8325 -B, P8329 -P, P8330 -D, P8331 -M, P8333 -S, P8334 -E, P8335 -R, P8336 -W, P8346 -T, P8382 -C, P8385 -A, P8507 -V, P8524 -H, P8531 -Y, P8567 -D, P8642 -X, P8672 -F); od 25 sierpnia 1941 do 6 października 1941 znowu Spitfire I (m.in. P9429, R6773 -P)
• 7 października 1941 – Spitfire VB (m.in. w końcu 1941 roku i w 1942 roku: W3229 -D, W3506 -U, W3765 -P, W3795 -N, W3893 -K, AA882 -G, AA908 -A, AA940 -B, AB174 -Q (Mk VC), AB183 -A, AB824 -S, AB899 -C, AB906 -W, AB929 -R, AD116 -H, AD138 -T, AD179 -F, AD455 -V, BL375 -J, BL432 -K, BL672 -M, BM144 -D, EN951 -D)
• 1 czerwca 1943 – Spitfire F IXC (m.in. BS451 -M, BS506 -O, BS513, EN172 -J, MA222 -A, MA314, MA593 -Y, MA740 -R, MA754 -K)
• 12 listopada 1943 – Spitfire VB i Spitfire VC oraz Spitfire LF VB i Spitfire LF VC (m.in. Spitfire VB i Spitfire VC: W3380, AA751, AA937, AB272 -D, AD198 -W; Spitfire LF VB i Spitfire VC: AB271, AD237, AD295, AD317, AR513, BL385, BL464, BM207)
• 18 lipca 1944 – Spitfire F IX, Spitfire LF IX i Spitfire HF IX (m.in. Spitfire F IX: BS348, BS408, EN122, EN182 -H, EN526 -A, MA528 -E, MA814 -Q, MH692 -C, MH823, MH910 -G; Spitfire LF IX: MH777 -N, MJ120, MJ216; Spitfire HF IX: MK694, ML339)
• 4 kwietnia 1945 – Mustang IV i Mustang IVA (m.in. KH663 -L, KH669 -P, KH770 -Y, KH825 -C, KM112 -D, KM186 -A, KM191 -Z, KM220 -G, KM237 -R, KM297 -K)

Podsumowanie wysiłku bojowego (19 lipca 1940 – 8 maja 1945)

Rok	1940	1941	1942	1943	1944	1945	Razem
samolotozadań	1049	2143	1348	2075	2653	632	9900
godzin	1086	2743	1967	3693	5259	1118	15 866

Straty zadane nieprzyjacielowi (1 września 1940 – 8 maja 1945)

"126 Adolfów" zestrzelonych przez Dywizjon 303 w bitwie o Anglię

Samoloty nieprzyjaciela zniszczone przez polskich pilotów w walkach powietrznych

Lata 1940-1945	Razem
zniszczone	287
prawdopodobne	35
uszkodzone	22

Samoloty nieprzyjaciela zniszczone przez polskich pilotów na ziemi

Lata 1940-1945	Razem
zniszczone	10
prawdopodobne	–
uszkodzone	3

Samoloty nieprzyjaciela zniszczone przez brytyjskich pilotów

Lata 1940-1945	Razem
zniszczone	97
prawdopodobne	0
uszkodzone	3

Łączne straty zadane nieprzyjacielowi przez polskich pilotów

Lata 1940-1945	Razem
zniszczone	297 1/6
prawdopodobne	35
uszkodzone	25

Upamiętnienie

Dzieje dywizjonu 303 w czasie Bitwy o Anglię opisał w książce Dywizjon 303 Arkady Fiedler, książka ta miała liczne wydania krajowe i zagraniczne (po angielsku i portugalsku) . Imię Dywizjonu nosi także osiedle mieszkaniowe w Krakowie, hufiec harcerski Łask , gimnazjum w Stepnicy , szkoła podstawowa w Śleszowicach i liczne ulice . W 70. rocznicę Bitwy o Anglię Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej zaprezentowało w Parlamencie Europejskim wystawę „Battle of Britain” poświęconą pilotom z Dywizjonu 303. W IPN przygotowano także planszową historyczną grę edukacyjną "303". Została ona opublikowana w języku polskim, czeskim i angielskim (również w wersji on-line) . Szwedzki zespół metalowy Sabaton, dowiedziawszy się o dywizjonie 303 napisał piosenkę pt. "Aces in exile". W roku 2005 ukazała się nakładem Wydawnictwa A.M.F. Plus Group książka pt. "Sprawa Honoru - Dywizjon 303 Kościuszkowski" autorstwa Lynn Olson i Stanleya Cloud, która prócz dokumentacji działań dywizjonu zawiera liczne spostrzeżenia odnoszące się do drugowojennej historii Polski. 19 września 2011 roku w Muzeum-Pracowni Literackiej Arkadego Fiedlera odsłonięto wierną replikę myśliwca Hawker Hurricane Mk I (skala 1:1) pomalowanego w barwach samolotu Witolda Urbanowicza, dowódcy dywizjonu 303.

Odznaka dywizjonu

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. NW nr 3, poz. 31 z 2 lipca 1943 roku. Posiada kształt okrągłej, biało emaliowanej tarczy, której środek pokryto pionowymi amarantowo emaliowanymi pasami. Na skrzyżowaniu dwóch kos umieszczona czapka "krakuska". Otok czapki granatowy, góra amarantowa, pióra amarantowo-zielone. W otoku odznaki trzynaście pięcioramiennych gwiazd granatowo emaliowanych. W dolnej części otoku, pomiędzy drzewcami kos numer dywizjonu 303. Zakończenie drzewc i kos wysunięte poza krawędź odznaki. Jednoczęściowa - wykonana w srebrze. Wymiary: 25x23 mm. Wykonanie: Firma Kirkwood and Son - Edinburgh.

Zobacz też

• Dywizjon 303 – książka Arkadego Fiedlera
• For your freedom and ours – książka Lynne Olson i Stanleya Clouda
• Sprawa Honoru. Dywizjon 303 Kościuszkowski – książka Lynne Olson i Stanleya Clouda
• Sabaton – Aces in exile

Bibliografia

• Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940-1945. Warszawa: Wydawnictwo Min. Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06745-7. 
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5. 

Linki zewnętrzne

• No. 303 Squadron - F540 (pl.: dziennik działań bojowych Dywizjonu 303) (ang.). W: Polish Air Forces Operations Record Books [on-line]. [dostęp 31 grudnia 2009].
• Dywizjon 303 w serwisie 2 wojna światowa
• Planszowa historyczna gra edukacyjna "303" (wersja on-line) przygotowana przez IPN