Działko SzWAK

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Działko lotnicze SzWAK
Dane podstawowe
Państwo Związek Radziecki
Rodzaj działko lotnicze
Historia
Prototypy 1936
Produkcja seryjna lata 30. XX wieku – 1946
Wyprodukowano ponad 100 000 egz.
Dane techniczne
Kaliber 20 mm
Wymiary
Długość patrz tabela
Masa
broni patrz tabela
Inne
Prędkość pocz. pocisku 815 m/s
Szybkostrzelność teoretyczna 700-800 strz./min
Szybkostrzelność praktyczna 700-800 strz./min

Wielkokalibrowy lotniczy (karabin) Szpitalnego-Władimirowa (SzWAK) – (ШВАК – Шпитального – Владимирова авиационный крупнокалиберный) radziecki karabin i działko lotnicze skonstruowane przez B. Szpitalnego i S. W. Władimirowa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

SzWAK 12,7 mm[edytuj | edytuj kod]

Doskonałe parametry broni systemu SzKAS spowodowały, że postanowiono zbudować na jego podstawie wielkokalibrowy karabin lotniczy. 9 lutego 1931 roku zlecono konstruktorom zaprojektowanie i zbudowanie karabinu lotniczego mogącego strzelać zarówno przez śmigło jak również z wieżyczek strzeleckich tak jak karabiny SzKAS. Nowa broń miała być zasilana standardowym nabojem wielkokalibrowym armii kalibru 12,7 mm tak jak karabin maszynowy DK. Na początku 1932 roku S. W. Władimirow z PKB (ros. Пулеметное Kонструкторское Бюро – Biuro Konstrukcyjne Karabinów) w Tule wykonał projekt, a 28 maja tego samego roku przedstawił gotowy wzór broni. Wykonano trzy prototypy karabinu z udoskonalonym przez J. S. Leszczyńskiego mechanizmem, które następnie przekazano do testów 20 grudnia 1934 roku.

W roku 1935 w zakładzie INZ-2 rozpoczęto produkcję seryjną lotniczych karabinów SzWAK. W tym samym roku wykonano 6 z planowanych 40 egzemplarzy karabinów na podstawie uniwersalnej i 86 z planowanych 410 egzemplarzy w wersji lotniczej.

W nowej broni zastosowano wiele rozwiązań z karabinu SzKAS kalibru 7,62 mm będącego pierwowzorem karabinu SzWAK. Nie polegały one jednak tylko na powiększeniu rozmiarów elementów broni w porównaniu do poprzednika, ale także na udoskonaleniu działania mechanizmów i zastosowaniu nowych rozwiązań konstrukcyjnych. Między innymi ulepszono konstrukcję donośnika bębnowego, który zaczął przesuwać taśmę zarówno przy odrzucie jak i powrocie ruchomych części broni. Ponadto zmniejszono masę broni, a jej konstrukcja stała się bardziej zwarta.

Długość całej broni wynosiła 1726 mm, a lufy 1246 mm. Lufa miała 8 bruzd. Karabin mógł być zasilany standardową amunicją armii od karabinów DK i DSzK.

Masa pocisku wahała się od 123 do 127 gramów, przy ładunku prochowym wynoszącym 17 gramów. Długość naboju – 147 mm, pocisku – 64,6 mm, łuski – 117 mm. Prędkość wylotowa pocisku 810–850 m/s.

Pocisk B-32 przebijał 20 mm płytę pancerną z odległości 350 m, a pocisk smugowy BZT z 300 m. Ładunek smugowy naboju BZT wypalał się po 1500 metrach.

Karabin SzWAK kalibru 12,7 mm był pierwszym radzieckim wielkokalibrowym karabinem maszynowym i okazał się on doskonałą bronią do walki z myśliwcami przeciwnika. Siła przebijająca i zapalająca pocisków była bardzo dobra, ale efekt niszczący powodowany wybuchem pocisku zdecydowanie zbyt mały. Ponadto zauważono też szereg innych wad, takich jak:

  • Duży stopień komplikacji konstrukcji, zwłaszcza mechanizmów dosyłania amunicji i usuwania łusek po strzale, utrudniający rozkładanie i składanie broni
  • Broń była bardzo trudna w produkcji i wymagała dużych nakładów pracy zwłaszcza na wykonanie elementów mechanizmu dosyłania amunicji i komory nabojowej.
  • Przy zacięciach broni, dostęp do mechanizmów był skrajnie utrudniony. W niektórych przypadkach było konieczne nawet całkowite rozłożenie broni

W związku z powyższym postanowiono wprowadzić na uzbrojenie samolotów dodatkowe uzbrojenie o większym kalibrze, skonstruowane na bazie karabinu SzWAK kalibru 12,7 mm.

SzWAK 20 mm[edytuj | edytuj kod]

Testy karabinu SzWAK kalibru 12,7 mm wykazały, że dzięki dużemu zapasowi wytrzymałości jego konstrukcji możliwe jest zwiększenie jego kalibru do 20 mm, bez konieczności zmiany gabarytów poszczególnych elementów jego konstrukcji, z wyjątkiem lufy. Na bazie tych testów inżynierowie: A. I. Gnatenko, P. E. Iwanow, G. I. Michaniew, A. F. Popow i A. I. Goliszew, przebudowali karabin maszynowy na 20 mm działko. Pojawiły się jednak wątpliwości, jak nowa broń spisze się w powietrzu i jak jej zamontowanie wpłynie na parametry samolotu. Testy przeprowadzone na samolocie I-16 wykazały, że obawy konstruktorów nie potwierdziły się i w 1936 roku wyprodukowano pierwsze radzieckie działka lotnicze SzWAK kalibru 20 mm, które dały podstawę do rozwoju tego typu artylerii.

Konstrukcyjnie 20 mm działko SzWAK było identyczne z karabinem maszynowym SzWAK kalibru 12,7 mm, poza konstrukcją i kalibrem lufy. Zasilane było z taśmy amunicyjnej, a przeładowywane energią gazów prochowych lub mechanicznie.

Działko SzWAK było produkowane w trzech wariantach do montażu: w skrzydłach, w wieżyczkach strzeleckich i w piaście śmigła. Wersja do strzelania przez piastę śmigła charakteryzowała się dłuższą lufą, amortyzatorem odrzutu i innymi drobnymi modyfikacjami.

Początkowo do strzelania z działka SzWAK używano dwóch rodzajów amunicji, burząco-zapalającej i przeciwpancernej. Łuska amunicji była cylindryczna z szyjką i wystającą kryzą.

Początkowo używana amunicja typu MG-3, taka sama jak stosowana w naziemnej artylerii miała zbyt czuły zapalnik uderzeniowy, który często powodował rozrywanie się pocisku w lufie. Pod koniec 1936 zastąpiono zapalniki tych pocisków przez jeszcze czulsze MG-201 ze specjalną osłoną mającą zapobiegać przedwczesnemu wybuchowi, ale nadal ich niezawodność nie była zadowalająca.

W 1936 roku, po raz kolejny wymieniono zapalnik, na jeszcze czulszy K-6 skonstruowany przez P. G. Szczegoliewa. Zapalnik ten posiadał mechanizm uzbrajający pocisk dopiero po pewnym czasie od jego rozłączenia się z łuską, co w konsekwencji oznaczało, że uzbrajał się on dopiero w odległości 30 do 50 cm od opuszczenia lufy. Zastosowanie zapalnika K-6 praktycznie uniemożliwiało przedwczesny wybuch pocisku jeszcze w lufie działka.

W 1941 rozpoczęto produkcję amunicji z zapalnikiem K-6 na szeroką skalę. W maju tego roku ruszyła produkcja podkalibrowego pocisku przeciwpancernego.

Pod koniec roku 1942 opracowano 20 mm pocisk przeciwpancerno-smugowy OZT ze smugaczem działającym przez około 2 sekundy. Ze względu na konieczność przekonstruowania pocisku miał on niższą przebijalność, niż typowy pocisk przeciwpancerny kalibru 20 mm.

Ogólnie wyprodukowano podczas wojny 100 920 sztuk działek SzWAK z czego:

  • 1942 rok – 34601 egzemplarzy
  • 1943 rok – 26499 egzemplarzy
  • 1944 rok – 25633 egzemplarzy
  • 1945 rok – 13433 egzemplarzy
  • 1946 rok – 754 egzemplarze.

Pomimo swoich niedoskonałości broń systemu SzWAK (12,7 mm i 20 mm) wyznaczyła nowy kierunek rozwoju lotniczego uzbrojenia strzeleckiego. Jeszcze podczas II wojny światowej Niemcy i Amerykanie próbowali skonstruować podobną broń. Żadne działko lotnicze produkowane podczas II wojny światowej nie może się równać pod względem ilości wyprodukowanych sztuk z działkiem SzWAK.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Działko SzWAK kalibru 20 mm było stosowane jako uzbrojenie pokładowe myśliwców radzieckich: I-153P, I-16, Jak-1, Jak-7B, ŁaGG-3, Ła-5, Ła-7, Pe-3, a w 1943 roku wyprodukowano 158 egzemplarzy działek przeznaczonych do uzbrojenia samolotów Hawker Hurricane, zamiast karabinów Browning kalibru 7,7 mm (.303). Po dwa działka SzWAK zamontowano także na bombowcach Tu-2 i niektórych Pe-2.
Jako uzbrojenie obronne w wieżyczkach strzeleckich montowano działka SzWAK na bombowcach Pe-8 i Jer-2.
Ponadto, stanowiło on uzbrojenie samolotów szturmowych Ił-2.

Działko SzWAK zastosowano w latach 1941-43 jako uzbrojenia czołgów T-60. Kilkaset czołgów uzbrojonych w to działko brało udział w bitwie pod Moskwą w 1941 roku.

Dane techniczne działka SzWAK 20 mm[edytuj | edytuj kod]

Typ montażu Skrzydło Wieżyczka Piasta śmigła
Długość całkowita 1679 mm 1726 mm 2122 mm
Masa 40 kg 42 kg 44,5 kg
Szybkostrzelność (teoretyczna) 700–800 strz./min. 700–800 strz./min. 700–800 strz./min.
Prędkość wylotowa 815 m/s 815 m/s 815 m/s
Masa pocisku
burząco-zapalającego
96 g 96 g 96 g
Masa pocisku
przeciwpancernego
96,6 g 96,6 g 96,6 g
Masa ładunku
miotającego
19,2 g 19,2 g 19,2 g
Masa naboju 185 g 185 g 185 g
Masa łuski 38 g 38 g 38 g

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Д. Н. Болотин Советское стрелковое оружие
  • А.Б. Широкорад История авиационного вооружения
Commons in image icon.svg