Dzieła Edgara Allana Poego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Edgar Allan Poe
Tytułowa strona noweli Berenice z 1835

Twórczość amerykańskiego pisarza i poety Edgara Allana Poego (19 stycznia 1809 – 7 października 1849) obejmuje wiersze i nowele oraz jedną powieść. W swoich dziełach pisarz sięgał do różnych gatunków literackich: horroru, powieści przygodowej, fantastyki naukowej oraz powieści detektywistycznej – gatunku, za którego twórcę uważa się właśnie Poego[1]. Utwory te są zazwyczaj zaliczane do czarnego romantyzmu, literackiej odpowiedzi na transcendentalizm[2]. Prace Allana Poego odzwierciedlają jego teorie literackie. Odrzucał dydaktyzm[3] i alegorię[4]. Sens w literaturze, jak twierdził, powinien leżeć tuż pod samą powierzchnią, albowiem utwory, których wymowa jest zbyt oczywista przestają być sztuką[5]. Poe dążył w swoich utworach do oryginalności, nie lubił przysłów[6]. W jego dziełach można często znaleźć elementy pseudonauk, takich jak frenologii[7] i fizjonomiki[8]. W utworach często powtarza się temat śmierci wraz z jej fizycznymi objawami, rozkładem, strachem przed byciem pogrzebanym żywcem, wskrzeszeniem i żałobą[9]. Choć jest dobrze znany jako mistrz powieści gotyckiej, to jednak nie odkrył on tego gatunku, lecz kontynuował długotrwałą tradycję[10].

Kariera literacka Poego zaczęła się w 1827 roku wraz z wydaniem 50 egzemplarzy zbioru Tamerlane i inne poezje, pod pseudonimem "Bostończyk". Zbiór ten praktycznie został niezauważony[11]. W grudniu 1829 roku Poe wydał w Baltimore zbiór wierszy Al Aaraaf, Tamerlane, and Minor Poems[12], następnie skupił się na pisaniu nowel, pierwszą z nich był Metzengerstein z 1832 roku[13]. Jego największym sukcesem, najczęściej czytanym utworem za jego życia i uważanym za najbardziej udane dzieło prozatorskie pisarza był Złoty żuk[14], na którym zarobił 100 dolarów, co było największą sumą jaką otrzymał za pojedynczy utwór[15]. Jedno z jego najważniejszych dzieł to Zabójstwo przy Rue Morgue, opublikowane w 1841, które obecnie uważa się za pierwszą współczesną powieść detektywistyczną. Sam Poe nazwał ją "opowieścią o rozumowaniu" (tale of ratiocination)[16]. Poe stał się znany po publikacji Kruka w 1845 roku[17], chociaż nie był to finansowy sukces[18]. W tamtym czasie kariera pisarska w przemyśle wydawniczym była trudnym wyborem, stąd wiele dzieł Poego zostało tak napisanych, by zaspokoić gusta masowych czytelników[19].

Spis dzieł Edgara Allana Poe[edytuj | edytuj kod]

Data publikacji Pozycja Rodzaj Adnotacje
1832 Metzengerstein Nowela , horror Początkowo opublikowana pod tytułem A Tale in Imitation of the German
The Duc De L'Omelette Nowela, humor Pierwszy tytuł The Duke of l'Omelette
Opowieść Jerozolimska (A Tale of Jerusalem) Nowela, humor
Loss of Breath Nowela, humor Pierwszy tytuł A Decided Loss
Bon-Bon Nowela, humor Pierwszy tytuł The Bargain Lost
1833 Rękopis znaleziony w butli (MS. Found in a Bottle) Nowela
1834 Schadzka (The Assignation) Nowela, horror Pierwszy tytuł The Visionary, opublikowana anonimowo.
1835 Berenice Nowela, horror
Morella Nowela, horror
Lionizing Nowela, satyra Podtytuł A Tale
Nieporównana przygoda niejakiego Hansa Pfaala (Unparalleled Adventure of One Hans Pfaall) Nowela, satyra
Król Dżumiec (King Pest) Nowela, horror Pierwszy tytuł King Pest the First, opublikowana anonimowo
Cień - przypowieść (Shadow - A Parable) Nowela, horror opublikowana anonimowo
1836 Cztery bydlęta w jednej skórze (Four Beasts in One - The Homo-Cameleopard) Nowela, humor Pierwszy tytuł Epimanes
1837 Mystification Nowela, humor Pierwszy tytuł Von Jung, the Mystific
1838 Silence - A Fable Nowela, humor Pierwszy tytuł Siope - A Fable
Ligeja (Ligeia) Nowela, horror
How to Write A Blackwood Article Nowela, parodia Wstęp utworu A Predicament
A Predicament Nowela, parodia Razem z How to Write A Blackwood Article, pierwszy tytuł The Scythe of Time
1839 Diabeł na wieży (Devil in the Belfry) Nowela, satyra
Człowiek, który się zużył (The Man That Was Used Up) Nowela, satyra
Zagłada domu Usherów (The Fall of the House of Usher) Nowela, horror
William Wilson (William Wilson) Nowela, horror
Dialog Eirosa i Charmiona (The Conversation of Eiros and Charmion) Nowela, science fiction
1840 Why the Little Frenchman Wears His Hand in a Sling Nowela, humor
Człowiek interesu (Business Man) Nowela, humor Pierwszy tytuł Peter Pendulum
Człowiek tłumu (The Man of the Crowd)
1841 Zabójstwo przy Rue Morgue (The Murders in the Rue Morgue) Nowela detektywistyczna
W bezdni Maelströmu (A Descent into the Maelström) Nowela, horror
Wyspa wróżki Fay (The Island of the Fay) Nowela, fantasy
Rozmowa Monosa i Uny (The Colloquy of Monos and Una) Nowela, science fiction
Nie zakładaj się nigdy z diabłem o swą głowę (Never Bet the Devil Your Head) Nowela, satyra Podtytuł A Tale with a Moral
Eleonora Nowela, romans
Trzy niedziele w tygodniu (Three Sundays in a Week) Nowela, humor Pierwszy tytuł Succession of Sundays
1842 Portret owalny (The Oval Portrait) Nowela, horror Pierwszy tytuł Life in Death
Maska Czerwonego Moru (Masque of the Red Death) Nowela detektywistyczna Pierwszy tytuł The Mask of the Red Death
Włość arnheimska (The Landscape Garden) Nowela, skecz
Tajemnica Marii Roget (Mystery of Marie Rogêt) Nowela detektywistyczna Początkowo z podtytułem A Sequel to 'The Murders in the Rue Morgue
Studnia i wahadło (The Pit and the Pendulum) Nowela, horror
1843 Serce oskarżycielem (Tell-Tale Heart) Nowela, horror
Złoty żuk (The Gold Bug) Nowela
Czarny kot (The Black Cat) Nowela, horror
Diddling Nowela, parodia Początkowo z tytułem Raising the Wind lub Diddling Considered as One of the Exact Sciences
1844 Łoś (The Elk) Nowela Pierwszy tytuł Morning on the Wissahiccon
Okulary (The Spectacles) Nowela, humor
Opowieść z Gór Skalistych (A Tale of the Ragged Mountains) Nowela, science fiction
Przedwczesny pogrzeb (Premature Burial) Nowela, horror
Rewelacje mesmeryczne (Mesmeric Revelation) Nowela, science fiction
Podłużna skrzynia (The Oblong Box) Nowela, horror
The Angel of the Odd Nowela, humor Z podtytułem An Extravaganza
Tyś nim jest (Thou Art the Man) Nowela detektywistyczna, satyra
The Literary Life of Thingum Bob Nowela, humor
Skradziony list (The Purloined Letter) Nowela detektywistyczna
1845 Tysiączna i druga opowieść Szeherezady (The Thousand-and-Second Tale of Scheherazade) Nowela, humor
Pogawędka z mumią (Some Words With a Mummy) Nowela, satyra
Potęga słowa (The Power of Words) Nowela, science fiction
Duch Przekory (The Imp of the Perverse) Nowela, horror
System doktora Smoły i profesora Pierza (The System of Doctor Tarr and Professor Fether) Nowela, humor
Prawdziwy opis wypadku z panem Waldemarem (The Facts in The Case of M. Waldemar) Nowela, horror, science fiction, żart literacki Początkowo z tytułem The Facts of M. Valdemar's Case
1846 Sfinks (The Sphinx) Nowela, satyra
Beczka Amontillado (The Cask of Amontillado) Nowela, horror
1847 Artysta pejzażu (The Domain of Arnheim) Nowela, skecz
1849 Mellonta Tauta Nowela, science fiction, żart literacki
Żabi Skoczek (Hop-Frog) Nowela, horror Z podtytułem Or, The Eight Chained Ourang-Outang
Von Kempelen i jego wynalazek (Von Kempelen and His Discovery) Nowela, żart literacki
X-ing a Paragrab Nowela, humor
Landor's Cottage Nowela, skecz Początkowo z tytułem Landor's Cottage: A Pendant to 'The Domain of Arnheim

Inne prace[edytuj | edytuj kod]

Tamerlane i inne poezje

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Eseje[edytuj | edytuj kod]

Sztuki[edytuj | edytuj kod]

  • Politian

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • The Conchologist's First Book
  • Bujda Balonowa (The Balloon-Hoax)
  • The Light-House

Zbiory[edytuj | edytuj kod]

  • Tamerlane i inne poezje (Tamerlane and Other Poems, 1827)
  • Al Aaraaf, Tamerlane and Minor Poems (1829)
  • Poems (1831)
  • Opowieści groteskowo-arabeskowe (Tales of the Grotesque and Arabesque)
  • Opowiadania (Tales, 1845)
  • Kruk i inne poezje (The Raven and Other Poems, 1845)

Przypisy

  1. ^ a b Silverman, 171
  2. ^ Koster, Donald N. "Influences of Transcendentalism on American Life and Literature." Literary Movements for Students Vol. 1. David Galens, ed. Detroit: Thompson Gale, 2002: p. 336.
  3. ^ Kagle, Steven E. "The Corpse Within Us" as collected in Poe and His Times: The Artist and His Milieu, edited by Benjamin Franklin Fisher IV. Baltimore: The Edgar Allan Poe Society, Inc., 1990. p. 104 ISBN 0-9616449-2-3
  4. ^ Hawthorne, Nathaniel. "Tale-Writing". http://www.eapoe.org/works/CRITICSM/GLB47HN1.HTM. Retrieved on 2008-03-28.
  5. ^ Wilbur, Richard. "The House of Poe," collected in Poe: A Collection of Critical Essays, edited by Robert Regan. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1967. p. 99
  6. ^ Hayes, K.J. (2002) "Visual Culture and the Word in Edgar Allan Poe's 'The Man of the Crowd'," Nineteenth-Century Literature, Vol. 56, No. 4. p. 445–465
  7. ^ Edward Hungerford. "Poe and Phrenology," American Literature 1(1930): 209–231.
  8. ^ Erik Grayson. "Weird Science, Weirder Unity: Phrenology and Physiognomy in Edgar Allan Poe" Mode 1 (2005): 56–77.
  9. ^ Kennedy, J. Gerald. Poe, Death, and the Life of Writing. Yale University Press, 1987. p3. ISBN 0-300-03773-2
  10. ^ Fisher, Benjamin Franklin. "Poe and the Gothic Tradition". The Cambridge Companion to Edgar Allan Poe (Cambridge: Cambridge University Press): 72. ISBN 0-521-79727-6.
  11. ^ Meyers, 33–34
  12. ^ Sova, 5
  13. ^ a b Silverman, 88
  14. ^ Sova, 97
  15. ^ Hoffman, 189
  16. ^ a b Meyers, 123
  17. ^ Hoffman, 80
  18. ^ Krutch, Joseph Wood. Edgar Allan Poe: A Study in Genius. New York: Alfred A. Knopf, 1926. p. 155
  19. ^ Whalen, Terence. "Poe and the American Publishing Industry", as collected in A Historical Guide to Edgar Allan Poe. Oxford University Press, 2001. p. 67. ISBN 0-19-512150-3

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • Foye (editor) (1980). The Unknown Poe: An Anthology of Fugitive Writings by Edgar Allan Poe. San Francisco: City Lights. ISBN 0-87286-110-4.
  • Hoffman, Daniel (1998). Poe Poe Poe Poe Poe Poe Poe. Baton Rouge: Louisiana State University Press. ISBN 0-8071-2321-8.
  • Meyers, Jeffrey (1992). Edgar Allan Poe: His Life and Legacy. New York: Cooper Square Press. ISBN 0-8154-1038-7.
  • Quinn, Arthur Hobson (1998). Edgar Allan Poe: A Critical Biography. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5730-9.
  • Silverman, Kenneth (1991). Edgar A. Poe: Mournful and Never-ending Remembrance. New York: Harper Perennial. ISBN 0-06-092331-8.
  • Sova, Dawn B. (2001). Edgar Allan Poe: A to Z. New York: Checkmark Books. ISBN 0-8160-4161-X.