Dzierżoniów

	Dzierżoniów
Herb Dzierżoniowa	Flaga Dzierżoniowa
Województwo	dolnośląskie
Powiat	dzierżoniowski
Gmina; - rodzaj	Dzierżoniów; miejska
Założono	XII wiek
Prawa miejskie	połowa XIII
Burmistrz	Marek Mieczysław Piorun; (e-mail)
Powierzchnia	20,07 km²
Położenie	50° 43'41'' N; 16° 39'04'' E
Wysokość	261 m n.p.m.
Ludność (2007); • liczba ludności; • gęstość	; 34 471; 1 717,5 os./km²
Strefa numeracyjna; (do 2005)	74
Kod pocztowy	58-200 do 58-205
Tablice rejestracyjne	DDZ
	Położenie na mapie Polski; ; Dzierżoniów
TERC10; (TERYT)	5020102021
Miasta partnerskie	Bischofsheim; Lanškroun; Crewe & Nantwich; Ałuszta; Serock; Kluczbork
	Urząd miejski3 Rynek 1 58-200 Dzierżoniów; tel. 74 645-08-02; faks 74 645-08-01; (e-mail)
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa miasta

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 50°43'41" N 16°39'04" E50.7280556 16.6511111 (Dzierżoniów)

Dzierżoniów (do1946 Rychbach, niem. Reichenbach im Eulengebirge) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, siedziba powiatu dzierżoniowskiego. Położone w Kotlinie Dzierżoniowskiej u podnóża gór Sowich od południa i Masywu ślężańskiego od północy, nad rzeką Piławą. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Obecna, polska nazwa miasta, nadana na cześć Jana Dzierżona - znanego śląskiego pszczelarza.

Według danych z 31 grudnia 2007²⁵, miasto miało 34 471 mieszkańców (134.lokata w kraju).

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Dzierżoniów ma obszar 20,07 km² (287. lokata w kraju), w tym:

użytki rolne: 63%
użytki leśne: 0%

Miasto stanowi 4,19% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Dane z 31 grudnia 2007¹:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	34 471	100	18 490	53,64	15 981	46,36
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	1 717,5		921,3		796,2

Według danych z roku 2006¹, średni dochód na mieszkańca wynosił 1780,51 zł.

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Zakony średniowiecznego Dzierżoniowa.

Kalendarium

XII w. – legendarne początki miasta.
1159 – legendarna data wybudowania kościoła św. Jerzego przez księcia Bolesława Kędzierzawego.
13 lutego 1258 – pierwsza pisemna wzmianka o Reichenbach i kościele św. Jerzego.
1290 – miasto otrzymało pieczęć przedstawiającą świętego Jerzego zabijającego smoka na tle murów miejskich – obecny herb miasta.
1291 – miasto przeszło pod władzę Piasta świdnickiego – Bolka I Surowego.
pocz. XIV w. – budowa kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP przez zakon augustianów-eremitów.
1337 – uniezależnienie się od księcia świdnicko-jaworskiego.
1338 – przekazanie przez księcia Bolka II kościoła św. Jerzego zakonowi rycerskiemu joannitów.
1392 – miasto przeszło wraz z księstwem jaworsko-świdnickim do Korony Czeskiej.
XVI w. – rozwój miasta jako ośrodka tkactwa.
1526 – przejście pod zwierzchnictwo Habsburgów.
1618-1648 (wojna trzydziestoletnia) – pożary, wyludnienie i upadek miasta.
1742 – przejście pod panowanie Prus.
1780-1784 – wyburzenie starych domów i budowa w ich miejscu jednopiętrowych domów kalenicowych.
1790 – spotkanie dyplomatów Prus, Szwecji, Anglii i Rzeczypospolitej - tzw. kongres reichenbaski.
1795-1798 – budowa kościoła NMP Matki Kościoła.
1805 – założenie ewangelickiego cmentarza z kaplicą grobową Sadebecków.
1813 – zawarcie tajnych układów, które zapoczątkowały powstanie VI koalicji antynapoleońskiej; spotkanie króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III oraz cara Aleksandra I.
1871 - Prusy stają się częścią zjednoczonych Niemiec.
1872-1875 - gruntowna przebudowa siedziby władz miejskich (ratusza).
1945
- 8 maja - zajęcie miasta przez wojska radzieckie.
- przejęcie miejscowości przez administrację polską, rozpoczęcie wysiedlania jego dotychczasowych mieszkańców do Niemiec; specyfiką miasta był silny napływ osadników pochodzenia żydowskiego, wskutek czego stało się ono wówczas jednym z 6 największych skupisk ludności żydowskiej w Polsce^[1].
- uruchomienie Państwowej Fabryki Odbiorników Radiowych, późniejszych Zakładów Radiowych DIORA.
1946 – zmiana nazwy miasta z Rychbach na Dzierżoniów^[2] – na cześć ks. Jana Dzierżona, sławnego pszczelarza.
1948 - Dzierżoniów liczy ok. 24.000 mieszkańców, w tym ok. 26% Żydów.
Lata 50. XX wieku - emigracja ludności pochodzenia żydowskiego za granicę.
Lata 60. XX wieku - wyburzenie 13 zabytkowych kamienic, tworzących północną pierzeję rynku.
1999 – uzyskanie przez Urząd Miasta certyfikatu ISO 9002 (pierwsza jednostka samorządowa w Polsce z certyfikatem ISO 9002).

[edytuj] Turystyka

[edytuj] Zabytki

Ratusz Miejski oraz Rynek

Pojoannicki kościół pw. św. Jerzego

Kościół (kaplica) pw. św. Trójcy

Kościół pw. NMP Matki Kościoła

Mury Miejskie

Poaugustiański kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP

Zobacz więcej w osobnym artykule: Zabytki Dzierżoniowa.

Ratusz – wybudowany w XIII w. jako dom handlowy i centrum kupieckie. Od 1337 siedziba władz miejskich. W latach 1872-1875 gruntownie przebudowany.
Wieża ratuszowa – pozostałość po starym średniowiecznym ratuszu. Pełniła wtedy rolę strażnicy i punktu obronnego. Dziś jest punktem widokowym, skąd można podziwiać panoramę miasta i okolic.
Kościół św. Jerzego – wybudowany według legendy za czasów księcia Bolesława Kędzierzawego w 1159, faktycznie około roku 1230. W 1338 przekazany przez księcia Bolka II zakonowi rycerskiemu joannitów. Przebudowany w okresie XV-XVI w.
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP – wybudowany w pocz. XIV w. przez zakon augustianów-eremitów.
Kościół Maryi Matki Kościoła – klasycystyczny kościół wybudowany w latach 1795-1798 według projektu architekta Carla Gottharda Langhansa.
- Do 1962 r. funkcjonował jako świątynia ewangelicka, potem został przejęty przez miasto i używany jako magazyn meblowy. Pozbawiony właściwej opieki spłonął częściowo w 1973 r. Przekazany parafii katolickiej, został konsekrowany w 1979 r. i do 1984 r. odremontowany.
- Kolumny w kościele są utrzymane w trzech stylach doryckim, jońskim i korynckim. Współczesny ołtarz został przeniesiony z kościoła pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP który pochodzi z XVIII w. Ołtarz jest przykładem barokowego malarstwa tablicowego.
Kościół Świętej Trójcy – wybudowany w XIII w. jako kaplica cmentarna. Przebudowany po pożarze w XIX w.
Kaplica grobowa rodu Sadebecków – wzniesiona w 1805 przez patrycjuszowski ród Sadebecków, jako centrum cmentarza ewangelickiego. Ma postać rotundy.
Mury obronne – wzniesione pod koniec XIII w. na polecenie księcia świdnickiego Bolka II. Wzmocnione basztami i półbasztami łupinowymi. Po wojnie husyckiej dobudowano mury zewnętrzne, tworząc w ten sposób pas zieleni (międzymurze). W XVIII w. częściowo zlikwidowane.
Synagoga w Dzierżoniowie - synagoga wybudowana w 1870 r.

[edytuj] Hotele

Dama Pik - ulica J.Kilińskiego
Delta In - ulica Bielawska
Metaxa - ulica Cicha
OSIR - ulica Strumykowa
Ziemowit - ulica Wrocławska
Pokoje gościnne - ulica Bukowa

[edytuj] Urzędy

Urząd Miasta - Rynek
Starostwo Powiatowe - Rynek
Prokuratura Rejonowa - ulica Rolna
Straż Miejska - ulica Rzeźnicza
Sanepid - ulica Krasickiego
Zarząd Dróg Powiatowych - ulica Garbarska
Zakład Ubezpieczeń Społecznych - ulica Władysława Andersa
Urząd Gminy - ulica Szkolna
Komenda Powiatowa Policji - ulica Ząbkowicka
Sąd Rejonowy - ulica Świdnicka
PZU - ulica Parkowa
Urząd Celny - ulica Brzegowa

[edytuj] Kultura

Kina i teatry w Dzierżoniowie:

Dzierżoniowski Ośrodek Kultury (DOK) - położony jest na skrzyżowaniu ulic Świdnickiej i Parkowej. Do Dzierżoniowskiego Ośrodka Kultury należy też kino Zbyszek.
Kino-teatr Zbyszek (Kino im. Zbigniewa Cybulskiego), należące do Dzierżoniowskiego Ośrodka Kultury, kino położone jest przy ulicy Ignacego Daszyńskiego. Zostało nazwane imieniem Zbigniewa Cybulskiego, który w latach 1945-1947 mieszkał i uczył się w Dzierżoniowie.

[edytuj] Gospodarka

Największe firmy to: Tailor, Technika Szpitalna i Technika Szpitalna bis, Dionar, Kamitech, Galwanizer, Hak-Hol, Diotech, Faro i S.I."Elektromet" oraz działające w Wałbrzyskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej INVEST-PARK podstrefa Dzierżoniów: Metzeler Automotive, Henkel Ceresit, Orion, Broen DZT, Libra, Ermosoga, Pamax, Domex.

[edytuj] Handel

Sklepy sieci:

Intermarché - sklep położony przy ulicy Piastowskiej, naprzeciwko Targowiska Miejskiego i placu Solidarności.
Intermarché - drugi sklep tej samej sieci w Dzierżoniowie, otwarty w 2006 roku, niedaleko skrzyżowania ulic Piastowskiej i Świdnickiej.
Bricomarché - nowy sklep, położony przy ulicy Piastowskiej.
Biedronka - sklep położony w północnej części miasta, przy ulicy Janusza Korczaka.
Biedronka - drugi sklep z tej samej sieci położony przy ulicy Parkowej.
Lidl - dyskont położony przy ulicach Świdnickiej i Nowowiejskiej.
Plus - dyskont położony przy ulicy Józefa Piłsudskiego.
Plus - drugi sklep przy ulicy Mikołaja Kopernika.
Tesco - nowy sklep położony na Osiedlu Jasnym pod spółdzielnią mieszkaniową.
Tesco - drugi sklep z tej samej sieci położony przy ulicy Świdnickiej koło stacji Shell.

Miejsca handlu:

Targowisko Miejskie - położone przy ulicy Wrocławskiej, niedaleko stadionu Lechii Dzierżoniów. Obok Targowiska znajduje się jeden z dwóch supermarketów sieci Intermarché. Czynne jest we wtorki, czwartki i soboty - podobnie jak na targowisku w Bielawie.

Domy handlowe:

Eltus
Odra

[edytuj] Osiedla

Osiedle Makowe
Osiedle Andrzeja Struga
Osiedle Słoneczne
Stare Miasto
Osiedle Kolorowe
Osiedle Jasne
Osiedle Różane I
Osiedle Różane II
Osiedle Błękitne
Osiedle Złote
Osiedle Tęczowe
Osiedle Pogodne
Osiedle Zielone
Osiedle Młodych

[edytuj] Sport

W Dzierżoniowie funkcjonuje jeden basen kryty i jeden odkryty, dwa boiska piłkarskie w tym jedno ze sztuczną murawą. Działa piłkarski klub Lechia Dzierżoniów, który w sezonie 2007/2008 gra w "Piast" IV lidze dolnośląskiej, klub piłki ręcznej Żagiew Dzierżoniów, który w sezonie 2007/2008 gra w I lidze, KSP Broen-Karo Dzierżoniów - klub pétanque, zwycięzca ligi PFP 2007, Towarzystwo Szachowe Ziemi Dzierżoniowskiej "Dwie Wieże" oraz klub sportowy taekwondo Tiger.

[edytuj] Ośrodek Sportu i Rekreacji

OSIR Dzierżoniów położony jest przy ulicy Strumykowej, niedaleko dworca kolejowego. Składa się ze: stadionu, boiska sztucznego, dwóch basenów kąpielowych, kortów tenisowych, hali sportowej, hotelu OSIR, oraz parkingu.

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

[edytuj] Katolicyzm

Kościół Rzymskokatolicki - Dekanat Dzierżoniów
- Kościół św. Jerzego - ul. Miodowa 3
- Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP - ul. Klasztorna
- Kościół Maryi Matki Kościoła - ul. Świdnicka 20
- Kościół Świętej Trójcy - ul. Daszyńskiego 23
- Kościół Chrystusa Króla - ul. Nowowiejska 74
- Kościół Królowej Różańca św. - ul. Wzgórze Ojca Świętego Jana Pawła II 1
- Kościół Zmartwychwstania Pańskiego - ul. Wrocławska 48

[edytuj] Protestantyzm

Kościół Ewangelicko-Augsburski
- Filiał w Dzierżoniowie
Kościół Zielonoświątkowy
- Zbór "Betezda" - ul. Świdnicka 33

[edytuj] Inne

Świecki Ruch Misyjny "Epifania"
- Zbór w Dzierżoniowie - ul. Ząbkowicka 39
Do końca lat 90. XX wieku w mieście funkcjonowała gmina żydowska.

[edytuj] Burmistrzowie Dzierżoniowa po 1989

Andrzej Bartoszyński 1989-1991
Jacek Adamczyk 1991-1993
Leszek Tymcio 1993-1998
Grzegorz Kiejnich 1998-1999
Marek Nowakowski 2000-2002
Marek Piorun 2002 – do teraz

[edytuj] Miasta partnerskie

Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Bischofsheim	Niemcy	31. 03 1990
Lanškroun	Czechy	27. 10. 1999
Crew and Nantwich	Wielka Brytania	22. 10. 2005
Ałuszta	Ukraina	11. 12 2001
Serock	Polska	?

Przypisy

↑ Engelking B., Tych F., Żbikowski A., Żyndul J.: Pamięć. Historia Żydów Polskich przed, w czasie, i po Zagładzie, Warszawa 2004, s. 187.
↑ Dzierżoniów. Zarys monografii miasta, pod redakcją S. Dąbrowskiego, Wrocław-Dzierżoniów 1998, s. 248.