Dzierżoniów
Z Wikipedii
Współrzędne: 50°43'41" N 16°39'04" E![]()
| Dzierżoniów | |||||
|
|||||
| Województwo | dolnośląskie | ||||
| Powiat | dzierżoniowski | ||||
| Gmina - rodzaj |
Dzierżoniów miejska |
||||
| Założono | XII wiek | ||||
| Prawa miejskie | połowa XIII | ||||
| Burmistrz | Marek Mieczysław Piorun (e-mail) |
||||
| Powierzchnia | 20,07 km² | ||||
| Położenie | 50° 43'41'' N 16° 39'04'' E |
||||
| Wysokość | 261 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość |
34 471 1 717,5 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna (do 2005) |
74 | ||||
| Kod pocztowy | 58-200 do 58-205 | ||||
| Tablice rejestracyjne | DDZ | ||||
| Położenie na mapie Polski |
|||||
| TERC10 (TERYT) |
5020102021 | ||||
| Miasta partnerskie | |||||
|
Urząd miejski3
Rynek 1 58-200 Dzierżoniówtel. 74 645-08-02; faks 74 645-08-01 (e-mail) |
|||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Dzierżoniów (do1946 Rychbach, niem. Reichenbach im Eulengebirge) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, siedziba powiatu dzierżoniowskiego. Położone w Kotlinie Dzierżoniowskiej u podnóża gór Sowich od południa i Masywu ślężańskiego od północy, nad rzeką Piławą. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Obecna, polska nazwa miasta, nadana na cześć Jana Dzierżona - znanego śląskiego pszczelarza.
Według danych z 31 grudnia 200725, miasto miało 34 471 mieszkańców (134.lokata w kraju).
Spis treści |
[edytuj] Struktura powierzchni
Według danych z roku 20026, Dzierżoniów ma obszar 20,07 km² (287. lokata w kraju), w tym:
- użytki rolne: 63%
- użytki leśne: 0%
Miasto stanowi 4,19% powierzchni powiatu.
[edytuj] Demografia
Dane z 31 grudnia 20071:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 34 471 | 100 | 18 490 | 53,64 | 15 981 | 46,36 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) |
1 717,5 | 921,3 | 796,2 | |||
Według danych z roku 20061, średni dochód na mieszkańca wynosił 1780,51 zł.
[edytuj] Historia
Kalendarium
- XII w. – legendarne początki miasta.
- 1159 – legendarna data wybudowania kościoła św. Jerzego przez księcia Bolesława Kędzierzawego.
- 13 lutego 1258 – pierwsza pisemna wzmianka o Reichenbach i kościele św. Jerzego.
- 1290 – miasto otrzymało pieczęć przedstawiającą świętego Jerzego zabijającego smoka na tle murów miejskich – obecny herb miasta.
- 1291 – miasto przeszło pod władzę Piasta świdnickiego – Bolka I Surowego.
- pocz. XIV w. – budowa kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP przez zakon augustianów-eremitów.
- 1337 – uniezależnienie się od księcia świdnicko-jaworskiego.
- 1338 – przekazanie przez księcia Bolka II kościoła św. Jerzego zakonowi rycerskiemu joannitów.
- 1392 – miasto przeszło wraz z księstwem jaworsko-świdnickim do Korony Czeskiej.
- XVI w. – rozwój miasta jako ośrodka tkactwa.
- 1526 – przejście pod zwierzchnictwo Habsburgów.
- 1618-1648 (wojna trzydziestoletnia) – pożary, wyludnienie i upadek miasta.
- 1742 – przejście pod panowanie Prus.
- 1780-1784 – wyburzenie starych domów i budowa w ich miejscu jednopiętrowych domów kalenicowych.
- 1790 – spotkanie dyplomatów Prus, Szwecji, Anglii i Rzeczypospolitej - tzw. kongres reichenbaski.
- 1795-1798 – budowa kościoła NMP Matki Kościoła.
- 1805 – założenie ewangelickiego cmentarza z kaplicą grobową Sadebecków.
- 1813 – zawarcie tajnych układów, które zapoczątkowały powstanie VI koalicji antynapoleońskiej; spotkanie króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III oraz cara Aleksandra I.
- 1871 - Prusy stają się częścią zjednoczonych Niemiec.
- 1872-1875 - gruntowna przebudowa siedziby władz miejskich (ratusza).
- 1945
- 8 maja - zajęcie miasta przez wojska radzieckie.
- przejęcie miejscowości przez administrację polską, rozpoczęcie wysiedlania jego dotychczasowych mieszkańców do Niemiec; specyfiką miasta był silny napływ osadników pochodzenia żydowskiego, wskutek czego stało się ono wówczas jednym z 6 największych skupisk ludności żydowskiej w Polsce[1].
- uruchomienie Państwowej Fabryki Odbiorników Radiowych, późniejszych Zakładów Radiowych DIORA.
- 1946 – zmiana nazwy miasta z Rychbach na Dzierżoniów[2] – na cześć ks. Jana Dzierżona, sławnego pszczelarza.
- 1948 - Dzierżoniów liczy ok. 24.000 mieszkańców, w tym ok. 26% Żydów.
- Lata 50. XX wieku - emigracja ludności pochodzenia żydowskiego za granicę.
- Lata 60. XX wieku - wyburzenie 13 zabytkowych kamienic, tworzących północną pierzeję rynku.
- 1999 – uzyskanie przez Urząd Miasta certyfikatu ISO 9002 (pierwsza jednostka samorządowa w Polsce z certyfikatem ISO 9002).
[edytuj] Turystyka
[edytuj] Zabytki
Ratusz Miejski oraz Rynek |
Pojoannicki kościół pw. św. Jerzego |
Kościół (kaplica) pw. św. Trójcy |
Kościół pw. NMP Matki Kościoła |
Mury Miejskie |
Poaugustiański kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP |
- Ratusz – wybudowany w XIII w. jako dom handlowy i centrum kupieckie. Od 1337 siedziba władz miejskich. W latach 1872-1875 gruntownie przebudowany.
- Wieża ratuszowa – pozostałość po starym średniowiecznym ratuszu. Pełniła wtedy rolę strażnicy i punktu obronnego. Dziś jest punktem widokowym, skąd można podziwiać panoramę miasta i okolic.
- Kościół św. Jerzego – wybudowany według legendy za czasów księcia Bolesława Kędzierzawego w 1159, faktycznie około roku 1230. W 1338 przekazany przez księcia Bolka II zakonowi rycerskiemu joannitów. Przebudowany w okresie XV-XVI w.
- Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP – wybudowany w pocz. XIV w. przez zakon augustianów-eremitów.
- Kościół Maryi Matki Kościoła – klasycystyczny kościół wybudowany w latach 1795-1798 według projektu architekta Carla Gottharda Langhansa.
- Do 1962 r. funkcjonował jako świątynia ewangelicka, potem został przejęty przez miasto i używany jako magazyn meblowy. Pozbawiony właściwej opieki spłonął częściowo w 1973 r. Przekazany parafii katolickiej, został konsekrowany w 1979 r. i do 1984 r. odremontowany.
- Kolumny w kościele są utrzymane w trzech stylach doryckim, jońskim i korynckim. Współczesny ołtarz został przeniesiony z kościoła pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP który pochodzi z XVIII w. Ołtarz jest przykładem barokowego malarstwa tablicowego.
- Kościół Świętej Trójcy – wybudowany w XIII w. jako kaplica cmentarna. Przebudowany po pożarze w XIX w.
- Kaplica grobowa rodu Sadebecków – wzniesiona w 1805 przez patrycjuszowski ród Sadebecków, jako centrum cmentarza ewangelickiego. Ma postać rotundy.
- Mury obronne – wzniesione pod koniec XIII w. na polecenie księcia świdnickiego Bolka II. Wzmocnione basztami i półbasztami łupinowymi. Po wojnie husyckiej dobudowano mury zewnętrzne, tworząc w ten sposób pas zieleni (międzymurze). W XVIII w. częściowo zlikwidowane.
- Synagoga w Dzierżoniowie - synagoga wybudowana w 1870 r.
[edytuj] Hotele
- Dama Pik - ulica J.Kilińskiego
- Delta In - ulica Bielawska
- Metaxa - ulica Cicha
- OSIR - ulica Strumykowa
- Ziemowit - ulica Wrocławska
- Pokoje gościnne - ulica Bukowa
[edytuj] Urzędy
- Urząd Miasta - Rynek
- Starostwo Powiatowe - Rynek
- Prokuratura Rejonowa - ulica Rolna
- Straż Miejska - ulica Rzeźnicza
- Sanepid - ulica Krasickiego
- Zarząd Dróg Powiatowych - ulica Garbarska
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych - ulica Władysława Andersa
- Urząd Gminy - ulica Szkolna
- Komenda Powiatowa Policji - ulica Ząbkowicka
- Sąd Rejonowy - ulica Świdnicka
- PZU - ulica Parkowa
- Urząd Celny - ulica Brzegowa
[edytuj] Kultura
Kina i teatry w Dzierżoniowie:
- Dzierżoniowski Ośrodek Kultury (DOK) - położony jest na skrzyżowaniu ulic Świdnickiej i Parkowej. Do Dzierżoniowskiego Ośrodka Kultury należy też kino Zbyszek.
- Kino-teatr Zbyszek (Kino im. Zbigniewa Cybulskiego), należące do Dzierżoniowskiego Ośrodka Kultury, kino położone jest przy ulicy Ignacego Daszyńskiego. Zostało nazwane imieniem Zbigniewa Cybulskiego, który w latach 1945-1947 mieszkał i uczył się w Dzierżoniowie.
[edytuj] Gospodarka
Największe firmy to: Tailor, Technika Szpitalna i Technika Szpitalna bis, Dionar, Kamitech, Galwanizer, Hak-Hol, Diotech, Faro i S.I."Elektromet" oraz działające w Wałbrzyskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej INVEST-PARK podstrefa Dzierżoniów: Metzeler Automotive, Henkel Ceresit, Orion, Broen DZT, Libra, Ermosoga, Pamax, Domex.
[edytuj] Handel
| Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list. |
| Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić: sam wykaz sieci handlowych jest nie-ency wg WP:CWNJ#WYKAZ. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Sklepy sieci:
- Intermarché - sklep położony przy ulicy Piastowskiej, naprzeciwko Targowiska Miejskiego i placu Solidarności.
- Intermarché - drugi sklep tej samej sieci w Dzierżoniowie, otwarty w 2006 roku, niedaleko skrzyżowania ulic Piastowskiej i Świdnickiej.
- Bricomarché - nowy sklep, położony przy ulicy Piastowskiej.
- Biedronka - sklep położony w północnej części miasta, przy ulicy Janusza Korczaka.
- Biedronka - drugi sklep z tej samej sieci położony przy ulicy Parkowej.
- Lidl - dyskont położony przy ulicach Świdnickiej i Nowowiejskiej.
- Plus - dyskont położony przy ulicy Józefa Piłsudskiego.
- Plus - drugi sklep przy ulicy Mikołaja Kopernika.
- Tesco - nowy sklep położony na Osiedlu Jasnym pod spółdzielnią mieszkaniową.
- Tesco - drugi sklep z tej samej sieci położony przy ulicy Świdnickiej koło stacji Shell.
Miejsca handlu:
- Targowisko Miejskie - położone przy ulicy Wrocławskiej, niedaleko stadionu Lechii Dzierżoniów. Obok Targowiska znajduje się jeden z dwóch supermarketów sieci Intermarché. Czynne jest we wtorki, czwartki i soboty - podobnie jak na targowisku w Bielawie.
Domy handlowe:
- Eltus
- Odra
[edytuj] Osiedla
- Osiedle Makowe
- Osiedle Andrzeja Struga
- Osiedle Słoneczne
- Stare Miasto
- Osiedle Kolorowe
- Osiedle Jasne
- Osiedle Różane I
- Osiedle Różane II
- Osiedle Błękitne
- Osiedle Złote
- Osiedle Tęczowe
- Osiedle Pogodne
- Osiedle Zielone
- Osiedle Młodych
[edytuj] Sport
W Dzierżoniowie funkcjonuje jeden basen kryty i jeden odkryty, dwa boiska piłkarskie w tym jedno ze sztuczną murawą. Działa piłkarski klub Lechia Dzierżoniów, który w sezonie 2007/2008 gra w "Piast" IV lidze dolnośląskiej, klub piłki ręcznej Żagiew Dzierżoniów, który w sezonie 2007/2008 gra w I lidze, KSP Broen-Karo Dzierżoniów - klub pétanque, zwycięzca ligi PFP 2007, Towarzystwo Szachowe Ziemi Dzierżoniowskiej "Dwie Wieże" oraz klub sportowy taekwondo Tiger.
[edytuj] Ośrodek Sportu i Rekreacji
OSIR Dzierżoniów położony jest przy ulicy Strumykowej, niedaleko dworca kolejowego. Składa się ze: stadionu, boiska sztucznego, dwóch basenów kąpielowych, kortów tenisowych, hali sportowej, hotelu OSIR, oraz parkingu.
[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe
[edytuj] Katolicyzm
- Kościół Rzymskokatolicki - Dekanat Dzierżoniów
- Kościół św. Jerzego - ul. Miodowa 3
- Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP - ul. Klasztorna
- Kościół Maryi Matki Kościoła - ul. Świdnicka 20
- Kościół Świętej Trójcy - ul. Daszyńskiego 23
- Kościół Chrystusa Króla - ul. Nowowiejska 74
- Kościół Królowej Różańca św. - ul. Wzgórze Ojca Świętego Jana Pawła II 1
- Kościół Zmartwychwstania Pańskiego - ul. Wrocławska 48
[edytuj] Protestantyzm
- Kościół Ewangelicko-Augsburski
- Filiał w Dzierżoniowie
- Kościół Zielonoświątkowy
- Zbór "Betezda" - ul. Świdnicka 33
[edytuj] Inne
- Świecki Ruch Misyjny "Epifania"
- Zbór w Dzierżoniowie - ul. Ząbkowicka 39
- Do końca lat 90. XX wieku w mieście funkcjonowała gmina żydowska.
[edytuj] Burmistrzowie Dzierżoniowa po 1989
- Andrzej Bartoszyński 1989-1991
- Jacek Adamczyk 1991-1993
- Leszek Tymcio 1993-1998
- Grzegorz Kiejnich 1998-1999
- Marek Nowakowski 2000-2002
- Marek Piorun 2002 – do teraz
[edytuj] Miasta partnerskie
| Miasto | Kraj | Data podpisania umowy |
|---|---|---|
| Bischofsheim | 31. 03 1990 | |
| Lanškroun | 27. 10. 1999 | |
| Crew and Nantwich | 22. 10. 2005 | |
| Ałuszta | 11. 12 2001 | |
| Serock | ? |
Przypisy
[edytuj] Sąsiednie gminy
Bielawa, gmina wiejska Dzierżoniów, Pieszyce.
[edytuj] Zobacz też
- bitwa pod Dzierżoniowem
- Lechia Dzierżoniów
- Związek Miast Polskich
- Synagoga w Dzierżoniowie
- Ludność Dzierżoniowa
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
Osiedle Makowe • Osiedle Andrzeja Strugi • Osiedle Słoneczne • Stare Miasto • Osiedle Kolorowe • Osiedle Jasne • Osiedle Różane I • Osiedle Różane II • Osiedle Błękitne • Osiedle Złote • Osiedle Tęczowe • Osiedle Pogodne • Osiedle Zielone • Osiedle Młodych
Bardo • Bielawa • Bierutów • Bogatynia • Boguszów-Gorce • Bolesławiec • Bolków • Brzeg Dolny • Bystrzyca Kłodzka • Chocianów • Chojnów • Duszniki-Zdrój • Dzierżoniów • Głogów • Głuszyca • Góra • Gryfów Śląski • Jawor • Jaworzyna Śląska • Jedlina-Zdrój • Jelcz-Laskowice • Jelenia Góra • Kamienna Góra • Karpacz • Kąty Wrocławskie • Kłodzko • Kowary • Kudowa-Zdrój • Lądek-Zdrój • Legnica • Leśna • Lubań • Lubawka • Lubin • Lubomierz • Lwówek Śląski • Mieroszów • Międzybórz • Międzylesie • Milicz • Mirsk • Niemcza • Nowa Ruda • Nowogrodziec • Oborniki Śląskie • Oleśnica • Olszyna • Oława • Piechowice • Pieńsk • Pieszyce • Piława Górna • Polanica-Zdrój • Polkowice • Prochowice • Prusice • Przemków • Radków • Siechnice • Sobótka • Stronie Śląskie • Strzegom • Strzelin • Syców • Szczawno-Zdrój • Szczytna • Szklarska Poręba • Ścinawa • Środa Śląska • Świdnica • Świebodzice • Świeradów-Zdrój • Świerzawa • Trzebnica • Twardogóra • Wałbrzych • Wąsosz • Węgliniec • Wiązów • Wleń • Wojcieszów • Wołów • Wrocław • Zawidów • Ząbkowice Śląskie • Zgorzelec • Ziębice • Złotoryja • Złoty Stok • Żarów • Żmigród
Miasta: Bielawa • Dzierżoniów • Niemcza • Pieszyce • Piława Górna
Gminy miejskie: Bielawa • Dzierżoniów • Pieszyce • Piława Górna
Gminy miejsko-wiejskie: Niemcza
Gminy wiejskie: Dzierżoniów • Łagiewniki
Siedziba gminy: Dzierżoniów
Wsie: Dobrocin • Jędrzejowice • Jodłownik • Kiełczyn • Książnica • Mościsko • Myśliszów • Nowizna • Ostroszowice • Owiesno • Piława Dolna • Roztocznik • Tuszyn • Uciechów • Włóki

