Dziesięciornice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dziesięciornice
Decapodiformes
Leach, 1817
Histioteuthis sp.
Histioteuthis sp.
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Podkrólestwo tkankowce właściwe
Nadtyp pierwouste
Typ mięczaki
Gromada głowonogi
Podgromada płaszczoobrosłe
Nadrząd dziesięciornice
Synonimy
Portal Portal Zoologia

Dziesięciornice[potrzebne źródło] (Decapodiformes) – nadrząd głowonogów z podgromady płaszczoobrosłych (Coleoidea)[2] obejmujący mątwy, mątewki i kałamarnice (kalmary) – zwierzęta bardzo zróżnicowane pod względem wielkości, kształtów i zajmowanych siedlisk. Znanych jest około 450 gatunków[3]. Niektóre (np. strzalikowate, kalmarowate i mątwowate) są poławiane gospodarczo.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zasiedlają wszystkie oceany i morza pełnosłone całego świata. Występują w wodach płytkich, w toni wodnej oraz w głębinach.

Budowa ciała[edytuj | edytuj kod]

Ramiona Histioteuthis bonnellii

Zwierzęta te mają wydłużone, torpedowate ciało z dziesięcioma ramionami, z czego osiem jest równej długości, a dwa ramiona (IV para) są zmodyfikowane, zwykle dłuższe – albo krótsze i muskularne, lecz z możliwością szybkiego wydłużenia[3]. Zasadnicze ramiona są niewciągalne, na całej długości pokryte przyssawkami. Ramiona zmodyfikowane są chwytne, mogą być wciągnięte do pochewek, a przyssawki znajdują się tylko na ich końcach[4]. Przyssawki dziesięciornic są zakończone konchiolinowymi pierścieniami hakowato zakończonymi.

Głowonogi z tej grupy mają wewnętrzną muszlę, która pokryta jest płaszczem i stanowi wapienny szkielet wewnętrzny. Na worku trzewiowym znajdują się płetwy. U wielu gatunków, zwłaszcza głębinowych, występują fotofory[4]. Rozmiary dziesięciornic są bardzo zróżnicowane. Długość płaszcza u Idiosepius wynosi 8 mm[3], a u największych przedstawicieli rodziny Architeuthidae – ok. 2 m[5], przy 18 m długości całkowitej[3]. Masa ciała Mesonychoteuthis hamiltoni – jednego z największych znanych mięczaków – dochodzi do 500 kg[5].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Dziesięciornice są dobrymi pływakami. Płetwy są wykorzystywane przy powolnym pływaniu. Szybkie ruchy w dowolnym kierunku umożliwia im wyrzucanie wody przez lejek z jamy płaszczowej[4]. Niektóre zagrzebują się w miękkim podłożu, inne pływają aktywnie, czasem na duże odległości. Niektóre wyskakują ponad powierzchnię wody. Są drapieżne.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Do dziesięciornic tradycyjnie zaliczane są mątwy, mątewki i kałamarnice (kalmary)[5]. Ich klasyfikacja nie została jednoznacznie ustalona. Jeden z proponowanych podziałów wyróżnia następujące rzędy[2]:

Myopsida i Oegopsida są tradycyjnie uznawane za podrzędy w obrębie rzędu Teuthida – kałamarnice (kalmary), natomiast mątwy (Sepioida) obejmują rzędy Sepiida i Sepiolida.

Formy kopalne: Belosaepia, Spirulirostra.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Decabrachia Boettger, 1952. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 30 listopada 2011]
  2. 2,0 2,1 P. Gofas: Decapodiformes (ang.). World Register of Marine Species, 2011. [dostęp 30 listopada 2011].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Young, Richard E., Michael Vecchione, and Katharina M. Mangold (1922-2003): Decapodiformes Leach, 1817. Squids, cuttlefishes and their relatives (ang.). Tree of Life Web Project, 2008. [dostęp 30 listopada 2011].
  4. 4,0 4,1 4,2 Bezkręgowce. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1984, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0428-6.
  5. 5,0 5,1 5,2 Marek R. Lipiński: Gromada: głowonogi – Cephalopoda. W: Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 585–594. ISBN 978-83-01-16108-8.