Dziwna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Commons in image icon.svg
Mapa wyspy Wolin i oddzielającej ją od stałego lądu cieśnina Dziwna
Dziwna i most drogi krajowej nr 3
Dziwna w Sierosławiu

Na mapach: 53°54′N 14°40′E/53,900000 14,666667

Dziwnacieśnina[1] o długości 32,4 km łącząca wody Zalewu Szczecińskiego z Morzem Bałtyckim[2]. Oddziela wyspę Wolin od stałego lądu po jej wschodniej stronie. Dziwna odbiera wody z cieśniny zwanej Głębokim Nurtem. Względem pozostałych dwóch cieśnin Zalewu Szczecińskiego (Piany i Świny) znajduje się najdalej na wschód.

U południowego krańca Dziwny, nad Zalewem Szczecińskim leży miasto Wolin. W okolicy Kamienia Pomorskiego cieśnina tworzy Zalew Kamieński z Wyspą Chrząszczewską oraz po zachodniej stronie mniejsze jezioro Koprowo. Przez Zatokę Wrzosowską Zalewu Kamieńskiego, nad którą leżą Dziwnówek i Wrzosowo, uchodzi do Zatoki Pomorskiej w Dziwnowie.

Czynniki abiotyczne Dziwny określa się jako wody przejściowe o typie lagunowym z substratem mułowym i piaszczystym[3].

Obszar cieśniny został objęty specjalnym obszarem ochrony siedlisk "Ujście Odry i Zalew Szczeciński".

Nad Dziwną znajdują się 4 porty morskie: port Wolin, port Sierosław, port Kamień Pomorski i port Dziwnów.

Ruch wód i zlewnia[edytuj | edytuj kod]

Przez Dziwnę ma miejsce odpływ wód z Zalewu Szczecińskiego do Morza Bałtyckiego. Po uwzględnieniu siły wiatru, zmian poziomu wód, wskaźników zasolenia wyliczono, że przez Dziwnę odpływa 14% wód zalewu, a większość przez pozostałe 2 cieśniny: Świnę i Pianę[4]. Woda w Dziwnie zmienia kierunek płynięcia w różnych porach roku. Odpływ następuje najczęściej wiosną, natomiast w pozostałych okresach, przy wiatrach wiejących z północnego zachodu, mogą występować wlewy wód z Zatoki Pomorskiej (zjawisko tzw. cofki).

Do Dziwny uchodzą takie cieki jak: Szczuczyna, Kurawa, Lewieńska Struga, Skarchówka, Dusinka (Wołczenica), Świniec oraz dopływy z wyspy Wolin uchodzące pod wsią Darzowice.

Jakość wód[edytuj | edytuj kod]

W 2009 r. przeprowadzono badania jakości wód Dziwny w dwóch punktach pomiarowych w ramach monitoringu wód przejściowych i przybrzeżnych. W ich wyniku oceniono elementy fizykochemiczne Dziwny na poniżej stanu dobrego, a w ogólnej dwustopniowej ocenie stwierdzono zły stan wód Dziwny[3].

Badania jakości wód Dziwny (2009)[3]
Punkt pomiarowy Ocena elementów fizykochemicznych Ocena elementów biologicznych Ocena stanu ekologicznego Stan wód
m. Dziwnów (ujście Dziwny) poniżej stanu dobrego zły zły (V klasa) zły
m. Wolin (przy moście kolejowym) poniżej stanu dobrego słaby słaby (IV klasa) zły

Hydronimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa cieśniny została odnotowana w XIII wieku: Diuenow (1243), Dyuennow (1274) 1331. Nazwę Dziwny tłumaczy się ostatnio poprzez odwołanie do prasłowiańskiego przymiotnika *divьnъ (pol. dziki) lub indoeuropejskiego pierwiastka *dey- (pol. lśnić, błyszczeć). Wcześniej Jan Rozwadowski rozpatrywał nazwę cieśniny na szerokim tle europejskim i łączył ją z indoeuropejskim słowem *deivo-s, które wyraża pojęcie światła, dnia, nieba, bóstwa[5]. Jest też przedstawiana hipoteza o pierwotności nazwy miejscowej (a wtórnie nazwy cieśniny) o pochodzeniu odosobowym, utworzonej dzierżawczym przyrostkiem -ow od pomorskiej nazwy osobowej *Dziwien[6][7]. Zbigniew Babik przyjmuje, że najprawdopodobniej najstarszą nazwą był ojkonim Dziwnów lub Dziwnowo, od którego mocyjnie utworzono hipotetyczne Dziwnowa (*Woda), co z kolei zgermanizowano w postaci Dievenow[8].

W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego z końca XIX wieku zostało przedstawione Dziwno jako jedno z trzech ujść Odry, a także jako odnoga Odry i struga[9][10][11]. Na polskiej mapie wojskowej z 1938 r. podano polski egzonim Dziwna[12]. Nazwę Dziwna wprowadzono urzędowo w 1949 roku, zastępując poprzednią niemiecką nazwę cieśniny – Dievenow. Została wtedy błędnie określona jako rzeka[13].

Dziwna w Wolinie
Dziwna w Wolinie

Przypisy

  1. Morze Bałtyckie, Cieśniny. W: Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej: Nazewnictwo Geograficzne Świata. T. Zeszyt 10 - Morza i oceany. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2008, s. 52. ISBN 976-83-254-0462-8.
  2. V2 Rzeki. W: Raport o stanie środowiska w województwie zachodniopomorskim w latach 2006-2007. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie, 2008-12-30, s. 57.
  3. 3,0 3,1 3,2 Ocena jakości wód powierzchniowych w województwie zachodniopomorskim w roku 2009. WIOŚ Szczecin, 2010-11-14, s. 20.
  4. Volker Mohrholz, Hans Ulrich Lass. Transports between Oderhaff and Pomeranian bight — a simple barotropic box model. „Ocean Dynamics”. 50 (4), s. 371-383, 1998-12. Springer Berlin / Heidelberg. doi:10.1007/BF02764231. ISSN 1616-7228 (ang.). 
  5. Jan Michał Rozwadowski: Studia nad nazwami wód słowiańskich. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1948, s. 56.
  6. Jerzy Duma: Hydronymia Europea
  7. Maria Malec: Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 73. ISBN 83-01-13857-2.
  8. Zbigniew Babik: Najstarsza wartwa nazewnicza na ziemiach polskich. Kraków: 2001, s. 379. ISBN 83-7052-597-0.
  9. Dziwno w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.
  10. Wolin w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
  11. Kamień w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.
  12. Arkusz 42 Stettin (Szczecin). Mapa operacyjna 1:300 000. Wojskowy Instytut Geograficzny, Warszawa: 1938
  13. Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 2 kwietnia 1949 r. (M.P. z 1949 r. Nr 29, poz. 445, s. 13)
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Dziwna w Wikisłowniku
Wikimedia Commons