Dziwonia zwyczajna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dziwonia zwyczajna
Carpodacus erythrinus[1]
(Pallas, 1770)
Dziwonia zwyczajna
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczaki
Podrodzina łuskacze
Rodzaj Carpodacus
Gatunek dziwonia zwyczajna
Synonimy
  • Loxia erythrina Pallas, 1770
  • Erythrina erythrina (Pallas, 1770)
Podgatunki
  • C. e. erythrinus (Pallas, 1770)
  • C. e. grebnitskii Stejneger, 1885
  • C. e. kubanensis Laubmann, 1915
  • C. e. ferghanensis (Kozlova, 1939)
  • C. e. roseatus (Blyth, 1842)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło dziwonia w Wikisłowniku

Dziwonia zwyczajna, dziwonia (Carpodacus erythrinus) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny łuszczaków (Fringillidae).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono kilka podgatunków C. erythrinus[3][4][5]:

  • dziwonia zwyczajna (C. erythrinus erythrinus) – północna, środkowa i wschodnia Europa do środkowej Siberii.
  • C. erythrinus grebnitskii – wschodnia Syberia, północna Mongolia, północno-wschodnie Chiny i Korea.
  • C. erythrinus kubanensisTurcja, Kaukaz, północny Iran i Turkmenistan.
  • C. erythrinus ferghanensis – wschodni Kazachstan do zachodnich Chin, zachodnie Himalaje, Pakistan i Afganistan.
  • dziwonia karminowa (C. erythrinus roseatus) – środkowe i wschodnie Himalaje do środkowych i południowych Chin.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje północno-wschodnią Europę i Azję Środkową od Szwecji przez Syberię aż do Morza Beringa, a także Kaukaz, północny Iran i Afganistan, Pakistan i zachodnie Himalaje, Tybet i Chiny oraz Japonię pomiędzy 25º a 68º szerokości geograficznej. Zimuje w południowej Azji od południowego Iranu po południowo-wschodnie Chiny, Indie, Birmę i Indochiny. Stopniowo rozprzestrzenia się ze swych leśnych stanowisk we wschodniej Europie i Syberii w kierunku zachodnim. W regionach górskich, południowej Europie aż po środkowe Chiny populacje są izolowane.

W Polsce nieliczny ptak lęgowy, lokalnie (w dolinach dużych rzek i na wybrzeżu) średnio liczny[6]. Spotykany jest w całej Polsce, w tym w niższych górach, choć rozmieszczenie jest bardzo nierównomierne i przeważnie związane z wodą - głównie w dolinach dużych i mniejszych rzek, wokół jezior i stawów hodowlanych, np. na wybrzeżu Bałtyku, Mazurach i Lubelszczyźnie. Przeloty w maju–czerwcu oraz sierpniu–wrześniu. Dziwonie to ptaki, które gnieżdżąc się w Polsce nietypowo migrują zimą do południowej Azji (a nie jak większość tutejszej awifauny do Afryki lub śródziemnomorskiej Europy)

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Samiec dziwonii odznacza się szkarłatną barwą głowy i piersi

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Ptak o krępej sylwetce, dużej głowie i dość długim ogonie. Dziób w kształcie stożka, mocny i o wypukłych krawędziach. Samiec na piersi, szyi, głowie i kuprze lśni czerwoną (szkarłatną) barwą, skrzydła ciemnobrązowe. Właściwą szatę zyskuje dopiero w 3-4 roku życia. Wierzch ciała jest brązowy, a na grzbiecie widnieją brązowawe smugi. Samica i młode oliwkowobrązowe, podobne do wróbla. Ubarwione są skromnie, jak też niewybarwione jeszcze samce, od spodu widać ciemne plamkowanie. U obu płci biały spód ciała i dwie niezbyt wyraźne płowe pręgi na skrzydłach.

Gatunek podobny do gila, choć mniejszy od niego i nie ma w ubarwieniu czarnej barwy. Kształtem i barwami bardziej przypomina makolągwę zwyczajną.

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

  • Długość ciała ok. 15 cm
  • Rozpiętość skrzydeł ok. 25 cm
  • Masa ciała ok. 21 g

Głos[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczny śpiew samca na wiosnę jest krótką, fletową, kilkusylabową gwiżdżącą piosenką i przypomina melodię wydawaną przez wilgę. To czyste "titu tejutja". Najintensywniej go słychać rano, choć roznosi się też w godzinach południowych i nawet w lipcu, gdy większość śpiewających ptaków milczy. Samce, choć dopiero po paru latach mają szatę dojrzałą to już w pierwszym roku życia zaczynają śpiewać (może więc z pozoru wyglądać, że to samica wykonuje pieśń godową).

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Bujne, gęste zarośla, wikliny nadrzeczne, doliny rzek i stawów (obrzeża olsów), zadrzewienia, zakrzewione torfowiska wysokie, tereny podmokłe, strefy przybrzeżne, mokradła, kępy i pasy zieleni, a niekiedy zaniedbane ogrody. Zamieszkuje siedliska, które sąsiadują z obszarami otwartymi. Istotna jest też dobrze wykształcona warstwa krzewów i pokrywa ziół.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Samica, Indie

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

W gęstych gałązkach krzewu, rzadziej w trawie na wysokości od 30 do 150 cm nad ziemią, bardziej na skraju niż w głębi roślinności. Jest dobrze ukryte nisko w krzewie lub w zielnej roślinności. Konstrukcja uwita jest luźno z łodyżek i gałązek, a wyścielenie stanowią suche trawy i włosie.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu składa 3–5 jaj z tłem jasnoniebieskim z nielicznymi, czerwonymi lub brązowymi plamkami o średnich wymiarach 19x14 mm. Wyprowadza jeden lęg w ciągu roku.

Carpodacus erythrinus

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Od złożenia ostatniego jaja trwa ok. 12 dni. Pisklęta przebywają w gnieździe ok. 11–12 dni.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Drobne owady, nasiona mniszka lekarskiego, jagody i babki oraz nasiona, pączki drzew i krzewów, drobne listki. Pokarm dla piskląt jest podobny do diety ptaka dorosłego.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[7].

Utrata siedlisk lęgowych dziwonii powodowana jest przez osuszanie terenów podmokłych i wycinanie roślinności w dolinach rzecznych.

Przypisy

  1. Carpodacus erythrinus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Carpodacus erythrinus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Frank Gill, David Donsker: Family Fringillidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.3. [dostęp 2013-02-14].
  4. Common Rosefinch (Carpodacus erythrinus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2013-02-11].
  5. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Fringillidae Leach, 1820 - łuszczaki - Finches. W: Kompletna lista ptaków świata (wersja 2012-06-09) [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2013-02-14].
  6. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 762. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego nieliczny oznacza zagęszczenie 1–10 par na 100 km2, a średnio liczny – 10–100 par na 100 km2.
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]