Pafawag 201E

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z ET22)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polska ET22, 201E
Maroko E1000
ET22-641.jpg
ET22-641
Producent Polska Pafawag Wrocław
Lata budowy 1969-1989
Układ osi Co’Co'
Masa służbowa 120 ton
Długość ze zderzakami 19240 mm
Szerokość 3000 mm
Wysokość 4456 mm
Średnica kół 1250 mm
Liczba silników 6
Typ silników trakcyjnych EE541
LKa535 (od numeru 500 wzwyż)
Moc ciągła 3000 kW
Moc godzinna 3120 kW
Maksymalna siła pociągowa 42 T
Stosunek przekładni 79:18
Prędkość konstrukcyjna 125 km/h
Nacisk osi na szyny 20 T
System hamulca Oerlikon
nie posiada sterowania wielokrotnego (z wyjątkiem typu 201Ec)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Transport szynowy
Kabina maszynisty ET22
Kabina maszynisty ET22 po modernizacji
Elektrowóz typu 201Eg na kolejach marokańskich
ET22 w barwach PKP Cargo
ET22-668 w Nakle Śląskim
ET22-R003 obecnie używane przez CTL Rail

ET22 (oznaczenie prywatnych przewoźników również 201E; oznaczenie marokańskie E1000; typ 7E, 201E, 201Ec, 201Ee, 201Ef, 201Eg, 201Eh, 201El, 201Em, 201Ek i 202E) – normalnotorowa ciężka lokomotywa elektryczna towarowa produkcji polskiej produkowana w latach 1969–1989 w zakładach Pafawag we Wrocławiu dla Polskich Kolei Państwowych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Szybkie postępy elektryfikacji trakcji PKP i coraz większe potrzeby przewozowe wymusiły potrzebę opracowania nowej lokomotywy. Dotychczas stosowane elektrowozy ET21 dysponowały zbyt małą siłą pociągową jak na ciężkie pociągi towarowe, a stosowanie ich w trakcji podwójnej powodowało braki taborowe. Ogólne założenia konstrukcyjne opracowano w latach 1965–1966, a pierwsze prototypy wyprodukowane zostały w Pafawagu w 1969. W początkowych fazach projektowania lokomotywy oznaczono typem 7E, później zmieniono typ według nowej normy na 201E. W 1971 ruszyła produkcja seryjna. Kolejne serie różniły się zewnętrznie, m.in. układem okien i żaluzji w ścianach bocznych oraz kształtem obudowy reflektorów.

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

W 1977 zbudowano dwa prototypy (numery fabryczne 201Ec-001 i 201Ec-002; typ 201Ec, później zmieniony na 202E) ze zmodyfikowanym podparciem pudła, gniazdami sterowania wielokrotnego, przystosowaniem do zabudowy sprzęgu samoczynnego i innymi drobnymi usprawnieniami. Początkowo otrzymały one numery taborowe 501 i 502, następnie 701 i 702, a obecnie 1001 i 1002. Jednak mimo posiadania gniazd sterowania wielokrotnego, lokomotywy te nigdy nie pracowały ze sobą. Ich duża moc powodowała palenie się urządzeń elektrycznych w drugiej lokomotywie oraz zrywanie sprzęgów śrubowych. Zostały skreślone z inwentarza i fizycznie zlikwidowane w 2009 roku.

Na podstawie lokomotywy ET22 zaprojektowano i wyprodukowano lokomotywę EP23 (typ 201Ea) z prędkością maksymalną 160 km/h. Lokomotywa ta jednak nie sprawdziła się i została przebudowana na lokomotywę ET22 typu 201E. Wpisana na stan z numerem ET22-121 w miejsce skreślonej innej lokomotywy.

20 lokomotyw wyprodukowano na eksport do Maroka dla Krajowego Urzędu Kolei Marokańskich (ONCF). W stosunku do pierwowzoru są one najbardziej zmodyfikowane ze wszystkich lokomotyw ze względu na specyficzne warunki klimatyczne. M.in. stanowisko maszynisty po lewej stronie, zmienione pantografy. Otrzymały one oznaczenie typu 201Eg, koleje marokańskie oznaczyły je serią E1000 (numery od E1001 do E1020).

Ogółem wyprodukowano dla PKP 1183 sztuki serii ET22 lokomotyw.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

W konstrukcji ET22 zastosowano wiele elementów stosowanych w elektrowozach serii EU07 – przede wszystkim silniki trakcyjne, lecz również przetwornicę główną, układ przeniesienia napędu typu Alsthom, przekładnię główną (79:18) oraz prowadzenie zestawów kołowych. Zmieniono natomiast przede wszystkim mocowanie pudła na ramie, w ET22 odbywa się ono nie za pomocą belki bujakowej jak w EU07, w której wózki są sztywno osadzone, lecz za pomocą cięgieł (zawieszenie cięgłowe) z elementami metalowo-gumowymi, co uelastycznia konstrukcję i polepsza właściwości jezdne. Pomimo tych ulepszeń lokomotywy ET22 z powodu długości własnej, jak i samych wózków (wózki trójosiowe) źle sprawdzają się w eksploatacji na liniach krętych, gdzie powodują uszkodzenia toru i zestawów kołowych. W toku eksploatacji i kolejnych napraw rewizyjnych lokomotywy te poddawane są rozmaitym modyfikacjom i ulepszeniom. Część egzemplarzy otrzymała sprzęg międzywózkowy i smarowanie obrzeży kół. Dopiero zmiana oparcia pudła na wózkach na sprężyny flexicoil (skrętne) w ET22-2000 (201Em) umożliwia dobrą jazdę przez łuki. W „małej” modernizacji według wersji 201Ek oparcie pudła na wózku nie podlegało przeróbce.

Modernizacje[edytuj | edytuj kod]

ZNLE[edytuj | edytuj kod]

W 2004 lokomotywę ET22-315 zmodernizowano w Zakładach Naprawczych Lokomotyw Elektrycznych w Gliwicach nadając jej oznaczenie ET22-2000 (typ 201Em). Lokomotywa trafiła do Zakładu taboru w Krakowie a obecnie stacjonuje w Dolnośląskim Zakładzie spółki PKP Cargo we Wrocławiu. 12 września 2007 PKP Cargo podpisało umowę z ZNLE w Gliwicach na modernizację 54 lokomotyw ET22, lecz modernizację według wersji 201Em zawieszono po oddaniu do eksploatacji lokomotywy nr ET22-2027. Lokomotywy ET22 serii „2000” o numerach od 2028 do 2047 były wykonywane jako tzw. „mała modernizacja” i oznaczona typem 201Ek.

ZNTK Oleśnica[edytuj | edytuj kod]

W 2003 roku firma CTL Logistics zakupiła 3 lokomotywy od kolei marokańskich – ONCF, które zostały dostosowane do polskich warunków eksploatacji przez ZNTK Oleśnica[1].

W styczniu 2012 ZNTK Oleśnica kupiły 8 lokomotyw od kolei marokańskich – ONCF z zamiarem dostosowania ich do dostosowania ich do polskich standardów, wykonania modernizacji oraz sprzedaży[1]. Pierwsza z tych lokomotyw na jesień 2012 została zakupiona przez spółkę Rail Polska i otrzymała oznaczenie 201Eo[2]

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Elektrowóz ET22 może prowadzić pociągi towarowe o masie 2700 ton z prędkością 80 km/h, natomiast składy o masie do 3150 ton z prędkością 70 km/h. Można też zaprząc ciężki pociąg pasażerski, który przy masie 700 ton może być ciągnięty z maksymalną prędkością konstrukcyjną elektrowozu wynoszącą 125 km/h. Lokomotywa stosowana jest w ruchu towarowym, jak i w ruchu pasażerskim, najczęściej na pociągach REGIO, interREGIO oraz RegioEkspres. Jest obecnie najliczniejszą serią lokomotyw elektrycznych w spółce PKP Cargo.

Dopuszczenie do ruchu w innych krajach[edytuj | edytuj kod]

Lokomotywy tej serii zostały w 2007 roku dopuszczone do ruchu na liniach SŽDC i w 2008 roku na liniach ŽSR (Słowacja). W tym celu zostały (do 2008 roku 7 sztuk: 093, 165, 202, 407, 438, 592, 1118) wyposażone w pantograf z wkładką węglową oraz dodatkowo pantografy zostały wymienione na połówkowe[3][4].

Wypadki[edytuj | edytuj kod]

20 sierpnia 1990 Katastrofa kolejowa w Ursusie

3 marca 2012 lokomotywa ET22-1105 z CT Nowy Sącz brała udział w katastrofie kolejowej pod Szczekocinami.

Stacjonowanie[edytuj | edytuj kod]

numer zakład spółki
014, 016, 017, 020, 080, 092, 181, 210, 251, 261, 265, 281, 290, 303, 309, 311, 317, 327, 377, 406, 415, 422, 436, 443, 445, 452, 457, 501, 507, 524, 530, 570, 571, 587, 591, 600, 611, 616, 617, 630, 637, 643, 645, 646, 656, 685, 687, 696, 732, 739, 742, 743, 752, 754, 760, 781, 789, 797, 814, 818, 824, 832, 836, 837, 845, 846, 849, 855, 856, 880, 901, 914, 920, 922, 925, 930, 933, 938, 939, 943, 945, 948, 952, 970, 975, 978, 985, 997, 1018, 1020, 1023, 1027, 1090, 1109, 1110, 1114, 1122, 1125, 1135, 1144, 1145, 1149, 1152, 1155, 1160, 1180 CT Gdynia
051, 079, 086, 093, 108, 153, 156, 157, 158, 162, 165, 171, 173, 174, 202, 224, 269, 304, 338, 344, 346, 352, 354, 375, 380, 390, 407, 438, 489, 492, 525, 592, 621, 624, 632, 644, 647, 648, 661, 668, 677, 699, 702, 703, 708, 709, 715, 729, 730, 764, 784, 794, 795, 813, 829, 872, 879, 881, 885, 893, 917, 921, 941, 942, 946, 957, 969, 977, 987, 995, 999, 1000, 1005, 1016, 1022, 1046, 1065, 1067, 1070, 1094, 1095, 1118, 1119, 1128, 1156, 1175, 1176, 1177, 1181, 1201, 1202, 1203, 1204, 1205, 1206, 1207, 1208, 1209, 1210, 1211, 1212, 1213, 1214, 1215, 1216, 1217 CT Katowice
012, 099, 102, 117, 128, 601, 609, 639, 682, 705, 721, 727, 735, 748, 759, 771, 819, 821, 822, 848, 863, 864, 900, 903, 910, 919, 923, 965, 1025, 1047, 1050, 1052, 1057, 1058, 1059, 1061, 1063, 1066, 1069, 1079, 1080, 1084, 1086, 1112, 1133, 1134, 1138, 1139, 1140, 1141, 1143, 1146, 1147, 1157, 1172, 1179 CT Lublin
023, 201, 207, 437, 556, 584, 586, 597, 604, 614, 615, 619, 627, 629, 631, 633, 634, 640, 642, 649, 650, 651, 652, 653, 654, 657, 658, 663, 673, 675, 676, 686, 689, 691, 692, 701, 704, 711, 722, 723, 724, 746, 749, 756, 757, 758, 762, 766, 770, 772, 774, 782, 785, 803, 804, 806, 807, 808, 817, 825, 861, 862, 866, 870, 876, 886, 931, 932, 934, 949, 1028, 1029, 1037, 1040, 1043, 1053, 1054, 1060, 1064, 1074, 1115 CT Łódź
114, 140, 510, 527, 531, 535, 554, 562, 563, 568, 579, 606, 608, 622, 655, 662, 670, 674, 679, 680, 693, 697, 706, 713, 717, 740, 755, 768, 773, 786, 799, 809, 811, 816, 823, 827, 833, 842, 854, 857, 865, 867, 871, 874, 883, 904, 905, 906, 907, 913, 918, 936, 967, 968, 971, 989, 1021, 1024, 1044, 1073, 1097, 1101, 1102, 1117, 1123, 1136, 1168 CT Nowy Sącz
073, 135, 163, 191, 196, 216, 220, 242, 316, 325, 331, 332, 343, 345, 348, 361, 362, 386, 387, 388, 393, 394, 397, 404, 417, 418, 423, 429, 433, 451, 490, 497, 500, 505, 508, 512, 521, 536, 543, 547, 559, 560, 561, 576, 577, 581, 582, 583, 585, 594, 595, 603, 610, 626, 641, 669, 671, 678, 716, 718, 731, 737, 738, 741, 750, 751, 761, 763, 767, 776, 777, 787, 788, 790, 793, 801, 834, 838, 840, 844, 858, 859, 873, 877, 887, 892, 916, 944, 947, 962, 972, 980, 1013, 1015, 1036, 1048, 1051, 1068, 1078, 1088, 1092, 1100, 1103, 1113, 1127, 1162, 1163, 1167 CT Poznań
011, 063, 125, 175, 233, 253, 401, 413, 454, 458, 459, 461, 486, 495, 523, 544, 558, 574, 588, 623, 625, 728, 775, 831, 850, 911, 1011, 1055, 1072, 1083, 1137 CT Szczecin
003, 015, 094, 134, 155, 187, 203, 209, 225, 232, 243, 249, 250, 263, 283, 299, 300, 301, 308, 310, 329, 353, 385, 399, 410, 419, 425, 434, 442, 470, 471, 473, 487, 509, 511, 522, 538, 545, 546, 551, 578, 590, 605, 635, 638, 660, 664, 665, 666, 694, 695, 707, 712, 720, 726, 736, 747, 753, 765, 792, 796, 810, 815, 841, 843, 847, 852, 853, 860, 875, 894, 902, 909, 915, 950, 956, 958, 961, 964, 966, 973, 981, 982, 983, 986, 988, 990, 991, 992, 1006, 1007, 1019, 1026, 1030, 1031, 1033, 1038, 1045, 1062, 1089, 1106, 1108, 1116, 1120, 1124, 1126, 1129, 1130, 1142, 1153, 1154, 1158, 1159, 1161, 1173, 1174, 2028, 2029, 2030, 2031, 2032, 2033, 2034, 2035, 2036, 2037, 2038, 2039, 2040, 2041, 2042, 2043, 2044, 2045, 2046, 2047 CT Tarnowskie Góry
193, 248, 293, 330, 392, 426, 537, 602, 612, 659, 681, 690, 744, 745, 779, 805, 820, 828, 830, 835, 868, 884, 895, 896, 940, 953, 960, 976, 979, 984, 996, 998, 1008, 1009, 1010, 1012, 1014, 1039, 1042, 1081, 1082, 1085, 1087, 1098, 1104, 1107, 1121, 1182 CT Warszawa
037, 091, 259, 275, 282, 342, 378, 411, 449, 469, 496, 555, 636, 800, 812, 826, 839, 869, 878, 882, 888, 889, 890, 891, 897, 898, 899, 908, 912, 924, 926, 927, 928, 929, 935, 937, 951, 954, 959, 963, 974, 993, 994, 1003, 1004, 1017, 1034, 1035, 1041, 1049, 1056, 1075, 1076, 1077, 1091, 1093, 1096, 1099, 1111, 1131, 1132, 1148, 1150, 1151, 1164, 1165, 1166, 1170, 1171, 1178, 1183, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026, 2027 CT Wrocław

U prywatnych przewoźników[edytuj | edytuj kod]

Spółka PKP Cargo sprzedała znaczną część (często wysłużonych już), mających ponad 30 lat egzemplarzy ET22, które znalazły zatrudnienie u prywatnych przewoźników, w szczególności w firmach: PTKH – egzemplarz oznaczony numerem 201E-277 oraz CTL-u[5]. Niektóre lokomotywy prywatnych przewoźników są oznaczone serią 201E.

Ponadto 3 sztuki lokomotyw sprowadzono z Maroka, dokąd wcześniej były wyeksportowane. Lokomotywy te przebudowano z typu 201Eg na typ 201E poprzez m.in. przeniesienie stanowiska maszynisty na prawą stronę, zmiana pantografów itd. Zostały oznaczone serią ET22:

  • E1003 → ET22-R001
  • E1018 → ET22-R002
  • E1020 → ET22-R003
numer przewoźnik
ET22-143, 408, 468, 477, 955, ET22-R001 (ex E1003), R002 (ex E1018), R003 (ex 1020), R004, R005 CTL Logistics
201E-277 Wiskol
201Eo-001, 002, 003, 004, 005, 006 Rail Polska
201Eo-007, 008, 009 Lokomotiv

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 8 lokomotyw E1000 przypłynęło do Polski z Maroka (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2012-02-21. [dostęp 2012-11-05].
  2. Marokańska ET22 już na polskich torach (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2012-11-05. [dostęp 2012-11-05].
  3. Petr Štefek: Polské lokomotivy řady ET22 zahájily provoz na síti SŽDC (cz.). Stránky přátel železnic, maj 2007. [dostęp 2011-01-14].
  4. M Graff, P Štefek. Dopuszczenie EU07 i ET22 do ruchu po sieci ŽSR. „Świat Kolei”. 7/2008, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  5. Najstarsze prywatne ET22. „Świat Kolei”. 11/2008, s. 6. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „60 lat elektryfikacji PKP”, Praca zbiorowa, Centralna Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych, Warszawa 1996