Echnaton

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Echnaton
EMS-92205-Rosicrucian-Egyptian-Akhenaten.JPG
Rzeźba portretowa faraona Echnatona. Rosecrucian Egyptian Museum, San Jose w Kalifornii
władca starożytnego Egiptu
Dane biograficzne
Dynastia XVIII dynastia
Miejsce pochówku Achetaton
Ojciec Amenhotep III
Matka Teje
Żona Nefertiti,
Anchesenamon,
Taduhepa,
Kija
Dzieci Meritaton,
Maketaton,
Anchesenamon,
Neferneferuaton-Taszerit,
Neferneferure,
Setepenre,
Tutanchamon
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Imiona Amenhotep IV
hieroglifami
NomenAmenhotep

Amenhotep-Neczer-Heka-Junu'

egip. – ''Amon-jest-Rad

Amon-jest-rad-Bóg-władca-Heliopolis''

G39 N5
<
M17 Y5
G17
R4
X1 Q3
>


G39 N5
<
M17 Y5
G17
R4
X1 Q3
R8 S38 O28
>
PrenomenNefer-cheperu-Re Ua-en-Re
egip.Doskonałe-są-Przemiany-Re
Jedyny-Wybraniec-Re
M23
X1
L2
X1
<
N5 F35 L1 N5
Z2
T21
N35
>
Imię horusoweKa-nechat-quasut
egip.Byk-potężny-o-wysokich-piórach
G5
E1
D44
X7 A28 S9
Srxtail2.GIF
Tytulatura Echnatona
hieroglifami
NomenAch-en-Aton
egip.Miły-Atonowi (Blask Atona)
G39 N5
<
M17 X1
N35
N5
G25 Aa1 N35
>
PrenomenNefer-cheperu-Re Ua-en-Re
egip.Piękny-w-Przejawach-Re
Jedyny-Wybraniec-Re
M23 L2
<
C2 F35 L1 Z2
N5
T21
N35
>
Imię horusoweMer-Aton
egip.Ukochany-przez-Atona
G5
M17 X1
N35
N5
U6
Srxtail2.GIF
NebtyUer-nesyt-em-Achet-Aton
egip.Wielki-w-królowaniu-w-Achet-Aton
G16
G36
D21
M23 M17 M17 X1
Z2
Aa15 N27 M17 X1
N35
N5
Złoty HorusUetdżesr-en-Aton
egip.Ten-który-wychwala-imię-Atona
G8
U39 D21
N35
V10 M17 X1
N35
N5

Amenhotep IV - Echnaton − władca starożytnego Egiptu (faraon) z XVIII dynastii, syn Amenhotepa III i królowej Teje. Źródła podają rozbieżne daty jego urodzenia, objęcia rządów i śmierci, m.in: 1375-1358 p.n.e. lub 1379-1367-1350 p.n.e., lub 1351-1334 p.n.e. Jego główną żoną była Nefertiti, najprawdopodobniej hurycka księżniczka, a inną Taduhepa. Do czasów śmierci Amenhotepa III ukazało się niewiele wzmianek na temat Amenhotepa IV, co stanowi jedną z zagadek tej postaci.

Reformy faraona[edytuj | edytuj kod]

Przeprowadził reformę religijną, próbując na stałe wprowadzić henoteizm – odmianę politeizmu cechującą się wywyższeniem spośród wielu bóstw jednego tylko: Atona (tzw. reforma amarneńska). Zadecydował o zamknięciu świątyń innych bogów. Kazał likwidować wszelkie ślady kultu Amona. Specjalne grupy kamieniarzy skuwały imię tego boga nawet z obelisków[1].

Prawdopodobnie pozyskując poparcie heliopolitańskich kapłanów boga Ra[2] za swoich rządów, co prawda chwilowo, zreformował całą ideologię państwa (m.in. zabronił rzeźbienia w profilu, nakazując przedstawianie postaci w rzeczywistych wymiarach i proporcjach). Przeniósł stolicę z Teb do nowo wybudowanego miasta słońca Achetaton (dosł. Horyzont Atona), obecnego Amarna. Faraon przyjął też nowe imię Echnaton (Blask Atona) zamiast dotychczasowego Amenhotep IV.

Skutki reform[edytuj | edytuj kod]

Reformy Echnatona miały również wymiar ekonomiczny. Zamknięcie świątyń i odebranie im majątków spowodowało upadek wypracowanego przez stulecia systemu gospodarczego. Były przyczyną wzrostu korupcji i obniżenia znaczenia lokalnej administracji, gdyż niszczenie dawnych struktur państwowych nie było połączone z budowaniem nowych[3]. W ostatnich latach Echnaton rządził wraz ze współregentem o imieniu Semenechkare. Faraon zaniedbał dyplomację i politykę zagraniczną kraju na rzecz rozwoju religii, co w schyłkowym okresie rządów przyczyniło się do sytuacji skłaniającej kraj ku kryzysowi.

Po śmierci Echnatona reforma religijna upadła, nastąpił powrót do wiary w starych bogów, świątynie Atona zostały zniszczone, a ślady po Echnatonie starano się wymazać. Faraon został pochowany w Achetaton (dzisiejsze Tell el-Amarna), po nim rządy objął na krótko Semenchkare, a po nim Tutanchamon (pierwotnie Tutanchaton) - syn i zięć Echnatona, mąż i przyrodni brat jego córki Anchesenpaaton, później Anchesenamon.

Posąg faraona Echnatona. Muzeum Egipskie w Kairze

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Jedna z teorii tłumacząca specyficzny wygląd Amenhotepa IV, ukazany m.in. w rzeźbach, głosi, iż faraon chorował na zespół Marfana[4], dlatego miał charakterystycznie wydłużoną twarz, szerokie biodra oraz długie palce u nóg i u rąk. Teoria ta tłumaczyłaby również niewielką ilość wzmianek z czasów dzieciństwa faraona. Osoby z zespołem Marfana charakteryzuje m.in. słaba odporność immunologiczna, co wymaga czasem izolacji osób chorych, a w szczególności dzieci. Według innej teorii faraon był osobą androgyniczną[5].

Interesujący jest fakt, iż te niezwykłe cechy budowy ciała przyjęte zostały przez naród jako oznaka boskości i insygnia władzy do tego stopnia, że w sztuce końcowego okresu władania państwem słońca również rodzina faraona przedstawiana była z uwydatnieniem tych charakterystycznych cech, choć jak świadczą wcześniejsze dzieła (rzeźby i rysunki), nie przejawiali oni takich skłonności.

Kolejną ciekawostką jest sam fakt ukazywania faraona w otoczeniu "kochającej rodziny". Echnaton jak żaden inny faraon uwieczniany był w towarzystwie całej rodziny, co wcześniej, jak i później uważane było za niegodne osoby boskiej.

Istnieją przesłanki, które łączą postać Echnatona z judaizmem. Zarówno religia wprowadzona przez Echnatona, jak i wiara potomków Jakuba miały charakter monoteistyczny. Ważną wspólną cechą obu religii był także zakaz przedstawiania osoby boskiej. Także niektóre datowania czasu życia Mojżesza pokrywają się z czasami panowania tego faraona, prześladowanego pośmiertnie za wprowadzenie monoteizmu. Reforma religijna Echnatona została opisana w powieści fińskiego pisarza Miki Waltariego "Egipcjanin Sinuhe".

Przypisy

  1. Hermann A. Schlögl, Starożytny Egipt, PWN, Warszawa 2009, s. 187
  2. Cezary Kunderewicz: Religie Egiptu. W: Zarys dziejów religii. Warszawa: Iskry, 1988, s. 306. ISBN 8320710693.
  3. Jadwiga Lipińska, W cieniu piramid, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 2003, s. 149
  4. Burridge AL. Marfan syndrome and the 18th dynasty royal family of ancient Egypt. Preliminary research report [Part II] Paleopathol Newsl. 2000 (111):8-13
  5. The Androgynous Pharaoh? Akhenaten Had Feminine Physique

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Amenhotep III
HekaNemesNechacha PioMs.svg Nowe Państwo Tebańskie
Echnaton – XVIII dynastia

1351–1334 p.n.e.
HekaNemesNechacha PioMs.svg Następca
Semenechkare