Edmund Eysler

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Edmund Eysler
Edmund Eysler.jpg
Data i miejsce urodzenia 12 marca 1874
Austro-Węgry Wiedeń
Data i miejsce śmierci 4 października 1949
Austria Wiedeń
Narodowość austriacka
Dziedzina sztuki muzyka
Styl operetka
Ważne dzieła Brat Straubinger
Złota majstrowa

Edmund Eysler (ur. 12 marca 1874 w Wiedniu, zm. 4 października 1949 tamże) – austriacki kompozytor operetkowy, jeden z głównych przedstawicieli II operetki wiedeńskiej.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Edmund Eysler urodził się w Wiedniu. Jego ojciec przybył do stolicy Austrii z Moraw, a matka z Węgier. To właśnie matka rozbudziła w nim zainteresowania muzyczne. Za jej radą poszedł do wiedeńskiego konserwatorium, gdzie zaprzyjaźnił się z Leo Fallem. Początkowo komponował utwory kameralne i instrumentalne, nie umiał jednak znaleźć dla nich ani wykonawców, ani słuchaczy. Po bankructwie ojca utrzymywał się dając lekcje gry na fortepianie i trochę aranżując. Napisał także operę, która chociaż nie została wystawiona, zwróciła na niego uwagę Ignaza Schnitzera, librecisty Barona cygańskiego[1].

Schnitzer miał stare libretto sprzed 15 lat, przeznaczone dla Straussa, ale niewykorzystane przez niego – Hultaja z gór (Schelm von Bergen). Zmienił je nieco, dał nowy tytuł – Zwierciadło czarownic (Der Hexenspiegel) i podrzucił libretto Eyslerowi. Skontaktował go też z wydawcą Josefem Weinbergerem, a ten przyznał młodemu kompozytorowi stypendium na pracę nad operą. Eysler pracował starannie i z zapałem, ostatecznie nikt jednak nie przyjął słabego utworu. Weinberger chcąc ratować zainwestowane pieniądze, a przy tym wierząc w talent Eyslera, namówił go, by wybrał z nieudanej opery najlepsze partie i motywy i przerobił je na operetkę. Moritz West (Nitzelberger) napisał właśnie świetne libretto, a po śmierci Zellera szukał kompozytora. Wienberger polecił mu Eyslera i tak powstał Brat Straubinger (Bruder Straubinger) – historia wędrownego czeladnika szewskiego, ograbionego z dokumentów, który legitymuje się papierami swego zmarłego dziadka i jako 114-latek staje się atrakcją małomiasteczkowego jarmarku, na którym odnajduje go jego ukochana[1]. Premiera 20 lutego 1903 roku miała spore powodzenie. Brat Straubinger osiągnął 187 przedstawień bijąc operetkowy debiut Lehára sprzed kilku miesięcy[2].

W 1905 roku Eysler wystawił dwie świetnie przyjęte operetki Pufferl (komedię miłosną z lat kongresu wiedeńskiego) i Die Schützen (przedstawiające perypetie w drodze do milionowego spadku). W 1906 roku odniósł sukces operetką Künstlerblut, a w 1908 – Glückweinchen. Pisał coraz więcej, bo coraz więcej wydawał. Kobiety, karty, wyścigi konne pochłaniały sumy, które zapewnić mogły jedynie zaliczki na pośpiesznie pisane utwory[3]. W latach 1908-1923 wystawił 30 utworów[4]. Szesnaście spośród nich okazało się całkowitymi porażkami, dziewięć miało krótki żywot, cztery spotkały się z uznaniem publiczności: Der Fruenfresser (Wróg kobiet, 1911), Der lachende Echemann (Wesoły małżonek, 1913), Ein Tag in Paradies (1913) i Hanni geht tanzen (1916) i tylko jedna Unsterblicher Lump (1910) odniosła sukces. Librecista Feliks Dörmann opowiadał, że na pomysł libretta wpadł asystując przy odsłonięciu pomnika „Kochanego Augustyna” i słuchając przemówienia burmistrza Luegera, który powiedział: Jak myślicie moi mili, co też by powiedział ten wagabunda, miły Augustyn, gdyby tak znalazł się tu pośród nas i zobaczył swój własny pomnik. Unsterblicher Lump Dörmanna-Eyslera nie jest dudziarzem, lecz nauczycielem z Dolnej Austrii, utalentowanym kompozytorem, który ucieka do wielkiego miasta. Pisze tam operę, traci jednak równowagę moralną i niespodziewanie znika. Ludzie przypuszczają, że zginął. Po wielu latach u schyłku życia wraca do rodzinnej wsi, w dniu, w którym odsłaniany jest jego pomnik. Główna postać posiada rysy wiedeńskiego poety sprzed wiosny ludów, Ferdynanda Sautera i genialnego malarza Hokenjosa z powieści Jakuba Wassermanna. Eysler, którego uśmiechnięta dobroduszność skrywała często bolesne rozczarowanie, identyfikował się po trosze ze swym bohaterem. Pod wpływem współczucia napisał najczystszą, najbardziej osobistą muzykę w swojej twórczości[5].

Eysler raz jeszcze wspiął się na wyżyny swych możliwości w połowie lat 20. Popadł wówczas w tarapaty finansowe poręczywszy za swego krewnego 160 tysięcy szylingów. Ponieważ nie posiadał żadnych rezerw, a tantiemy za dawne dzieła były albo zastawione albo sprzedane, przyjął pomoc swoich librecistów Brammera i Grünwalda, którzy przynieśli mu jedno z najlepszych swych librett. Tak powstała Złota majstrowa (Die gold’ne Meisterin). Jej premiera w 1927 roku została bardzo życzliwie przyjęta przez publiczność zmęczoną coraz dziwaczniejszymi fabułami operetkowymi. Złota majstrowa opowiada o wdowie po złotniku, Małgorzacie, której marzy się małżeństwo z arystokratą, a o mało co nie pada ofiarą dwóch nicponiów. Ostatecznie pada w ramiona zacnego czeladnika Chrystiana[6].

Eysler zmarł w Wiedniu w 1949 roku po latach wojennej biedy[7]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Brat Straubinger (Bruder Straubinger, 1903)
  • Pufferl (1905)
  • Die Schützen (1905)
  • Künstlerblut (1906)
  • Glückweinchen (1908)
  • Unsterblicher Lump (1910)
  • Złota majstrowa (Die gold’ne Meisterin, 1927)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. s. 81.
  2. Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. s. 82.
  3. Bernard Grun: Dzieje operetki. s. 287-288.
  4. Bernard Grun: Dzieje operetki. s. 315.
  5. Bernard Grun: Dzieje operetki. s. 329.
  6. Bernard Grun: Dzieje operetki. s. 347-348.
  7. Bernard Grun: Dzieje operetki. s. 362.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bernard Grun: Dzieje operetki. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1974.
  • Lucjan Kydryński: Usta milczą dusza śpiewa. Opowieść o życiu i twórczości Franciszka Lehára. Warszawa: Wydawnictwa Radia i Telewizji, 1992. ISBN 83-212-0621-2.