Edmund Taczanowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edmund Taczanowski

Edmund Władysław Maksymilian Taczanowski (ur. 23 listopada 1822 w Wieczynie koło Pleszewa, zm. 14 września 1879 w Choryni) – generał polski, dowódca powstańczy 1863.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny ziemiańskiej, był synem Józefa Taczanowskiego herbu Jastrzębiec i Katarzyny z Hersztopskich herbu Ogończyk[1]. Kształcił się w poznańskim Gimnazjum św. Marii Magdaleny, następnie w szkole artylerii, którą ukończył w stopniu podporucznika. Po kilkuletniej służbie opuścił armię pruską na własną prośbę w 1846. Już wcześniej nawiązał kontakt ze spiskiem planującym powstanie w Wielkopolsce; po dymisji z wojska działał jako kurier powstańczy na południu Wielkopolski i wkrótce został aresztowany (12 lutego 1846) i osadzony w Forcie Winiary. Przebywał w więzieniu do grudnia 1847.

W 1848 uczestniczył w walkach powstańczych. Dowodził oddziałem artylerii pod Pleszewem; po rozbiciu powstańców ponownie trafił do więzienia, tym razem w twierdzy w Kostrzynie. Został zwolniony w marcu 1849 i wyjechał do Genewy, potem do Turynu i Rzymu. Walczył w szeregach armii republikańskiej Giuseppe Garibaldiego, był ranny, przebywał w niewoli francuskiej. Po zwolnieniu powrócił do Wielkopolski.

W okresie poprzedzającym wybuch powstania styczniowego przygotowywał potencjalnych uczestników walki zbrojnej poprzez Bractwo Kurkowe i Bractwo Jedności. Zaangażował się aktywnie w walki powstańcze. Komitet Działyńskiego wyznaczył go na dowódcę jednego z oddziałów ochotniczych; Taczanowski przystąpił do jego organizacji w okolicach Pleszewa, ale został zaskoczony przez wojsko pruskie i rozbity w lesie sławoszewskim. Taczanowski zebrał część swoich żołnierzy oraz nowych ochotników i sformował kolejny oddział, z którym odniósł zwycięstwo pod Pyzdrami (29 kwietnia 1863) i zajął Koło. Został rozbity przez Rosjan 8 maja w bitwie pod Ignacewem. W tej bitwie generał Edmund Taczanowski został poważnie ranny, a z rejonu zaciętych walk wydostał go Franciszek Nawrocki (Jakub Nawrot) - organizator oddziałów z rejonu Baszkowa i Konarzewa w 1848 i 1863r., który torował kosą drogę, aby wydostać rannego dowódcę z miejsca zagrożenia. To o nim przed kadrą oficerską i szlachtą ranny generał powiedział: "Należą się słowa podzięki temu prostemu włościaninowi"[2]. Pod koniec maja 1863 Rząd Narodowy mianował Taczanowskiego dowódcą wojsk województwa kaliskiego i mazowieckiego oraz awansował do stopnia generała. Prowadził walki ze zmiennym szczęściem, tocząc walki pod Łaskiem, Goszczanowem, Czepowem, Pęcherzewkiem, Sędziejowicami; pod Kruszyną został rozbity. Po klęsce wyjechał do Francji, potem do Turcji; bez powodzenia szukał tam poparcia dla pomysłu stworzenia polskich oddziałów walczących o niepodległość.

Wkrótce powrócił do Polski; mieszkał początkowo w Krakowie, a po amnestii władz pruskich powrócił do Wielkopolski i osiadł w swoim majątku w Choryni, gdzie mieszkał do końca życia. Z małżeństwa z Anielą z Baranowskich miał czterech synów (Stefana, Stanisława, Józefa, Władysława) i dwie córki (Katarzynę i Anielę).

Od 2000 r. imię Edmunda Taczanowskiego nosi Szkoła Podstawowa w Biskupicach (woj. Wielkopolskie, pow. koniński, gm. Grodziec) znajdująca się w eklektycznym dworze z połowy XIX wieku, który został wybudowany dla Taczanowskich.

Od 2011r. imię Edmunda Taczanowskiego nosi 103 DSH z Woli Książęcej (Hufiec ZHP Jarocin).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Eryk Jan Grzeszkowiak: Potomkowie Drwęskich - Edmund Taczanowski (pol.). [dostęp 2014-05-26].
  2. Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie, A. Nawrocki, Potomek banity, wyd. aut. niepublikowane, Krotoszyn 1971, por. www. genealogia.okiem.pl, spis powstańców 1863r. W rzeczywistości Franciszek Nawrocki (Jakub Nawrot) był z pochodzenia szlachcicem. Generał Taczanowski o tym nie wiedział, że jego ojciec hr. Stanisław Nawrocki musiał uciekać do Francji, bowiem brał udział w powstaniu listopadowym, za co skonfiskowano jego majątek, a rodzinie groziła śmierć. Zmienił więc synowi Jakubowi nazwisko na Nawrot i pozostawił go na dworze w Konarzewie. W powszechnym rozumieniu Jakub Nawrocki był zatem "prostym włościaninem"