Edredon
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Edredon | |
| Somateria mollissima[1] | |
| (Linnaeus, 1758) | |
 Samiec i samica |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Podgromada | Neornithes |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | blaszkodziobe |
| Rodzina | kaczkowate |
| Rodzaj | Somateria |
| Gatunek | edredon |
| Podgatunki | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CzKGZ)[2] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
 Hasło edredon w Wikisłowniku |
|
Edredon, kaczka edredonowa, miękkopiór (Somateria mollissima) – duży ptak wodny z rodziny kaczkowatych, zamieszkujący w zależności od podgatunku:
- Somateria mollissima mollissima – północno-zachodnia Europa od Szkocji przez Skandynawię po Nową Ziemię i Wajgacz. Zasadniczo osiadły, ale zimą pojedyncze osobniki pojawiają się na wybrzeżu Francji i Hiszpanii. W Polsce dość częsty na wybrzeżu, sporadycznie zalatuje również w głąb kraju. U nas przeważają samice z młodymi, przebywające bardziej na południe niż samce.
- Somateria mollissima faeroeensis – osiadła populacja na Wyspach Owczych
- Somateria mollissima v-nigra – Syberia na wschód od Wysp Nowosyberyjskich i na wysepkach na Morzu Beringa i kilku przy północnozachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej. Zimuje na Aleutach.
- Somateria mollissima borealis – wybrzeża od Ziemi Baffina przez Grenlandię, Islandię po Ziemię Franciszka Józefa. Zimuje na południu Grenlandii, na Labradorze i Nowej Szkocji. Sporadycznie pojawia się w Nowej Anglii.
- Somateria mollissima sedentaria – wybrzeża Zatoki Hudsona. Zimuje na Wyspach Blechera.
- Somateria mollissima dresseri – atlantyckie wybrzeża Nowej Szkocji, Labradoru, Nowego Brunszwiku, Quebecu i Maine. Zimuje na atlantyckim wybrzeżu od Zatoki św. Wawrzyńca po Massachusetts i Long Island.
- Cechy gatunku
- To największa nurkująca kaczka. Charakteryzuje się wyraźnym dymorfizmem płciowym. Samiec w szacie godowej ma wierzch głowy granatowoczarny z podłużną, pośrodkową białą linią. Na karku i policzku zielone plamy rozdzielone pasmem białych piór. Reszta głowy, szyja, pierś i grzbiet białe. Brzuch, pokrywy nad- i podogonowe i ogon granatowoczarne. Dziób i nogi oliwkowożółte. Biały grzbiet i czarny brzuch kaczora są niepowtarzalnym wśród kaczek upierzeniem godowym samca. W szacie spoczynkowej ma głowę i szyję ciemnobrązową, piersi i grzbiet w białe plamki, a resztę ciała czarną. Samica brązowa z ciemnymi poprzecznymi prążkami na całym ciele. Młode podobne do samicy z już charakterystycznym profilem głowy, ale mają ciemniejsze grzbiety i szarawe brzuchy. Edredony mają charakterystyczny wygląd głowy: obserwowane z boku, grzbiet dzioba i czoło tworzą linię prostą. Mocny dziób służy do odrywania od dna wodnych zwierząt i miażdżenia ich muszli i pancerzy. Między podgatunkami istnieją drobne różnice w kolorystyce. Przeloty jesienne odbywają się w październiku i listopadzie, a wiosenne w kwietniu. Łatwo można zidentyfikować edredony w locie - na przemian machają skrzydłami i szybują. Kaczor odzywa się dźwięcznym "uhu huhu", a kaczka zduszonym "korr" lub głębokim "go go".
- Wymiary średnie
- dł. ciała ok. 50 – 71 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 110 cm
waga ok. 1,2 – 2,2 kg - Biotop
- Skaliste morskie wybrzeża.
- Toki
- Kaczory osiągają dojrzałość płciową po trzech latach. Grudniowe toki odbywają się grupowo. Dołączają do nich też młodsze samce. Kiwają głowami tam i z powrotem, w górę i na boki. Dobrze słychać jego daleko niosące się gruchoczące zawodzenia. Na tereny lęgowe wracają już parami.
- Gniazdo
- Gniazdo na lądzie, na bagnistych, piaszczystych lub kamienistych wyspach lub jeziornych wybrzeżach. Buduje je samica, wyścielając je puchem wyrwanym z piersi. Tworzy kolonie. Gdy człowiek zbliża się do gniazda ucieka w ostatniej chwili lub pozostaje na nim i daje się nawet głaskać.
- Jaja
- W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w kwietniu – czerwcu 3 do 19 jaj w kolorze od brązowego po oliwkowozielony.
- Okres lęgowy
- Jaja wysiadywane "twardo" są przez okres 25 do 30 dni przez samicę, ochronnie wtedy ubarwioną. Tylko w początkowym okresie schodzi z gniazda na żer lub kąpiel, pokrywając na ten czas jaja ocieplającym puchem. W tym czasie kaczka skąpo się odżywia. Jeśli na gnieździe kaczka zostanie przestraszona przy odlocie oblewa jaja śmierdzącymi, płynnymi odchodami. Jednak często nie zniechęca to drapieżników od zjedzenia lęgu. Po wykluciu kaczęta od razu prowadzone są na odległe płytkie wody przy wybrzeżu, gdzie matki spotykają się i prowadzą razem "przedszkola". Pisklęta pierzą się po 65 – 75 dniach, usamodzielniając się. Na wodzie kaczęta często dołączają do innych rodzin tworząc z ptakami dorosłymi ogromne stada.
- Pożywienie
- Zwierzęta wodne, głównie skorupiaki, szkarłupnie i mięczaki. Potrafi nurkować za nimi na głębokość 10 metrów.
- Ochrona
- Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[3].
- Znaczenie dla człowieka
- Edredony są dla człowieka źródłem najdelikatniejszego puchu, doskonałego materiału izolacyjnego, z którego wykonuje się lekkie oraz ciepłe śpiwory i kołdry. Aby jednak zebrać dostateczną ilość pierza trzeba pozyskać je z dziesiątek gniazd, bo każde dostarcza 28-35 g. Eksploatację ułatwia kolonijne gnieżdżenie się tych ptaków liczące nawet tysiące par. Puch zbierany był od wieków (pierwsze wzmianki z XII wieku), co przyczyniło się do wymarcia tych ptaków na wielu terenach pierwotnego zasięgu.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Somateria mollissima w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Somateria mollissima. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237
[edytuj] Bibliografia
- Karel Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
