Edvard Munch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edvard Munch
Edvard Munch 1921.jpg
Edvard Munch w 1921
Imiona i nazwisko Edvard Munch
Data i miejsce urodzenia 12 grudnia 1863
Løten
Data i miejsce śmierci 23 stycznia 1944
Aker (obecnie część Oslo)
Dziedzina sztuki Malarstwo
Styl Symbolizm
Ważne dzieła Skrik, 1893
Madonna, 1893/1894
Vampyr, 1893/1894
Kyss, 1897
Muzeum artysty Muzeum Muncha w Oslo
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Edvard Munch w Wikicytatach

Edvard Munch (wym. [ˈɛdʋɑʀd ˈmuŋk]; ur. 12 grudnia 1863 w Løten, zm. 23 stycznia 1944 w Aker, ob. część Oslo) – norweski malarz i grafik.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Edvard Munch przyszedł na świat jako drugie dziecko lekarza wojskowego Christiana Muncha i Laury Bjølsen. Matka Muncha zmarła na gruźlicę, kiedy jej syn był jeszcze dzieckiem. Kilka lat później ta sama choroba zabrała starszą siostrę – Johanne Sophie. Zetknięcie się ze śmiercią bliskich zaważyło na rozwoju duchowym i artystycznym malarza. Motyw śmierci jest bardzo częsty w twórczości tego artysty.

Rysunku i malarstwa uczył się początkowo w Kristianii (dawna nazwa Oslo). Dzięki stypendium studiował przez trzy lata (1889-1892) w Paryżu, gdzie uległ wpływom malarstwa postimpresjonistycznego. Po powrocie z Paryża wystawił swoje prace w Kristianii, wywołując nimi ogromne zainteresowanie norweskiego malarza mieszkającego w Niemczech Adelsteena Normanna. Zaproszony przez niego do Berlina w 1892 ze swoimi obrazami stał się przyczyną skandalu artystycznego.

W Berlinie nawiązał kontakt z tamtejszą cyganerią. Przyjaźnił się ze Stanisławem Przybyszewskim, jego żoną Dagny Juel Przybyszewską, Augustem Strindbergiem i innymi artystami z kręgu winiarni Zum Schwarzen Ferkel.

Wiele lat spędził w Niemczech (Berlin), Francji i Włoszech. Był związany z symbolistami i szkołą z Pont-Aven. Wiele lat walczył z alkoholizmem i zaburzeniami nerwowymi. Po ciężkiej chorobie nerwowej (z której leczył się w klinice dla nerwowo chorych w Kopenhadze nowoczesną metodą elektrowstrząsów), osiadł w Norwegii. Tworzył symboliczne kompozycje figuralne, dając w nich w ekspresyjny sposób wyraz obsesjom erotycznym, uczuciom samotności, przygnębienia, lęku przed chorobą i śmiercią.

Edvard Munch był pod wieloma względami artystą-nowatorem, zwłaszcza w dziedzinie grafiki, której technikę znacznie rozwinął. Jako pierwszy zastosował na szeroką skalę grafikę barwną.

Styl artysty:

  • silny kontur,
  • płynna secesyjna linia,
  • zróżnicowany koloryt,
  • po 1909 rozjaśnił paletę
  • ekspresja

Twórczość Muncha oddziałała bardzo silnie na malarstwo europejskie początku XX wieku, będąc jednym z głównych źródeł ekspresjonizmu. W Polsce wpływ Muncha w sztuce Młodej Polski zaznaczył się dzięki Przybyszewskiemu – wpływ Muncha widać zwłaszcza w malarstwie Wojciecha Weissa.

W 2004 w Muzeum Muncha dokonano napadu z bronią w ręku, kradnąc wystawione tam wersje Krzyku i Madonny (inne wersje można wciąż oglądać w Galerii Narodowej w Oslo).

31 sierpnia 2006 r. policja odnalazła poszukiwany przez ponad 2 lata obraz.

Ważniejsze dzieła (chronologicznie)[edytuj | edytuj kod]

Biografia (ważniejsze daty)[edytuj | edytuj kod]

  • 1863 Munch przyszedł na świat 12 grudnia w Løten, w prowincji Hedmark.
  • 1868 Matka artysty umarła na gruźlicę.
  • 1877 Siostra Johanne Sofie umarła na gruźlicę w wieku 15 lat.
  • 1881 Munch rozpoczął naukę w Den Kongelige Tegneskole (Królewskiej Szkole Rysunku) w Kristianii
  • 1884 Nawiązuje znajomość z Hansem Jægerem, przywódcą bohemy kristiańskiej
  • 1885 Wystawia jeden obraz w pawilonie norweskim na Wystawie Światowej w Antwerpii. Pierwszy pobyt w Paryżu.
  • 1886 Wystawia cztery obrazy na wystawie jesiennej w Kristianii, m.in. Det syke barn (Chore dziecko), wywołując oburzenie publiczności i krytyków.
  • 1889 Pierwsza samodzielna wystawa. Munch otrzymuje stypendium państwowe i wyjeżdża na studia do Paryża. Rozpoczyna naukę w atelier Léona Bonnata. Umiera ojciec Muncha.
  • 1890-1892 Kolejne pobyty w Paryżu, wyjazd do Nicei. Miesiące letnie Munch spędza w Åsgårdstrand.
  • 1892 Kolejna wystawa w Kristianii, zaproszenie do Berlina. Munch wystawia swoje prace w Verein Berliner Künstler. Po tygodniu wystawa zostaje zamknięta z powodu protestów.
  • 1893 W Berlinie Munch nawiązuje znajomość z artystami z kręgu winiarni Zum Schwarzen Ferkel. Pierwsze prace nad cyklem Livsfrisen (Fryz życia). Powstają Skrik (Krzyk) i Madonna.
  • 1894 Munch rozpoczyna eksperymenty z grafiką.
  • 1895-1898 Mieszka i pracuje w Berlinie i Paryżu.
  • 1898-1902 Burzliwy romans z Tullą Larsen, zakończony kłótnią w Åsgårdstrand, w czasie której Munch zostaje postrzelony w lewą rękę. Ucieka z Norwegii.
  • 1903 Mieszka i pracuje w Berlinie, Paryżu i Lubece. Zostaje członkiem Société des Artistes Indépendants (Salonu Niezależnych). W Warszawie odbywa się pierwsza w Polsce wystawa jego grafik w Salonie Krywulta.
  • 1905 Rozpoczyna wielomiesięczną walkę z chorobą nerwową i alkoholizmem.
  • 1906 Przygotowuje dekoracje do Upiorów i Heddy Gabler Henryka Ibsena dla zespołu Maxa Reinhardta w Deutschen Theater.
  • 1907-1908 Mieszka i pracuje w Berlinie. Wakacje spędza w Warnemünde nad Bałtykiem, malując na plaży nudystów. Jesienią 1908 przeżywa załamanie nerwowe i rozpoczyna leczenie w klinice doktora Jacobsona w Kopenhadze. Otrzymuje Królewski Order Św. Olafa.
  • 1909 Wiosną powraca do Norwegii. Rozpoczyna pracę nad projektem obrazów do Auli Uniwersyteckiej w Kristianii.
  • 1912 W Kolonii wystawia swoje prace obok obrazów takich artystów jak Paul Cézanne, Paul Gauguin i Vincent van Gogh.
  • 1914 Uniwersytet w Kristianii zleca Munchowi namalowanie obrazów do Auli.
  • 1916 Kupuje posiadłość Ekely na przedmieściach Kristianii.
  • 1918-1919 Wydaje książeczkę Livsfrisen w związku ze swoją kolejną wystawą w Kristianii. Zapada na hiszpańską grypę.
Dom Edvarda Muncha w Åsgårdstrand
  • 1922 Przygotowuje obrazy ozdabiające fabrykę czekolady Freia w Kristianii.
  • 1928 Przygotowuje projekty malowideł do ratusza w Oslo.
  • 1929 Buduje w Ekely zimowe atelier.
  • 1930-1931 Zapada na chorobę oczu.
  • 1933 Otrzymuje Wielki Krzyż Orderu Św. Olafa
  • 1944 Umiera w Aker 23 stycznia. W testamencie zapisuje wszystkie swoje dzieła miastu Oslo.
  • 1963 Zostaje otwarte Muzeum Muncha.

Munch na rynku sztuki[edytuj | edytuj kod]

2 maja 2012 r. dom aukcyjny Sotheby's sprzedał obraz Krzyk za 119 922 500 dolarów. Sprzedawcą był Petter Olsen, norweski biznesmen, którego ojciec był sąsiadem i przyjacielem Muncha. Nabywcą był amerykański biznesmen Leon Black[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]