Edward Ciuksza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edward Ciuksza
Data i miejsce urodzenia 31 stycznia 1905
Podstępna, Polska
Data śmierci 21 lutego 1970
Zawód notariusz, muzyk
Małżeństwo żona Jadwiga

Edward Ciuksza (ur. 31 stycznia 1905 Podstępna, zm. 21 lutego 1970) – polski muzyk, mandolinista.

Urodził się i wychował w miasteczku Podstępna na Ukrainie[1]. Jego ojciec pracował tam jako zawiadowca stacji kolejowej. W 1921 roku przeprowadził się z rodziną do Wilna[1]. Wtedy to, w wieku 17 lat, Edward Ciuksza założył Towarzystwo Mandolinowe „Kaskada”[1]. Był w nim mandolinistą, później również koncertmistrzem i zastępcą kierownika zespołu. W 1945, podczas przymusowych wysiedleń Polaków z Kresów Wschodnich, cała orkiestra trafiła do Łodzi. Muzycy założyli tam Łódzką Orkiestrę Mandolinistów. Cieszyła się ona dużą popularnością – Ciuksza występował z nią aż do swojej śmierci.

W 1954 roku uzyskał dyplom Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Katowicach[2].

Orkiestra Mandolinistów Edwarda Ciukszy[edytuj | edytuj kod]

Powstałe w 1921 roku Towarzystwo Mandolinowe „Kaskada” było początkowo orkiestrą złożoną z amatorów-pasjonatów[1]. Siedem lat później, w 1928, zespół rozpoczął współpracę z Radiem Wilno[1]. Ciuksza prowadził tam audycję pt. Wieczorynka, w której przeplatał własne opowieści utworami granymi przez swoją orkiestrę[1]. „Kaskada” zniknęła z anteny na czas niemieckiej okupacji (1941-1944) miasta, powracając w 1944 roku, po wkroczeniu[a] Armii Czerwonej[1]. 14 lutego 1945 zespół wykonał swój tysięczny koncert radiowy[1].

W kwietniu 1945, z powodu wysiedleń ludności polskiej, orkiestra musiała opuścić Wilno[1]. 16 kwietnia zagrała swój pożegnalny (1029-ty) koncert[1]. Cała orkiestra wyruszyła pociągiem do Krakowa[1].

23 lub 24 kwietnia 1945 skład zatrzymał się na stacji Łódź Kaliska[1]. Muzycy spotkali tam znajomego małżeństwa Ciukszów – pianistę Stanisława Szpinalskiego, współpracującego wówczas z Rozgłośnią Polskiego Radia w Łodzi[1]. Za jego sugestią postanowili osiedlić się w Łodzi[1]. Cały zespół zamieszkał w opuszczonym przez wojsko baraku w Tuszynie-Lesie[1].

1 maja 1945, Łódzka Orkiestra Mandolinistów zainaugurowała swoją działalność koncertem podczas uroczystości otwarcia nowego studia Radio Łódź przy al. Tadeusza Kościuszki 40[1][3]. Jej występ poprzedził felieton odczytany przez Aleksandra Zelwerowicza[1].

Od koncertu w dniu 20 października 1949 roku zaczęli występować jako Orkiestra Mandolinistów pod dyrekcją Edwarda Ciukszy[1].

1 stycznia 1950 muzycy podpisali z Polskim Radiem umowę o pracę[1]. Stali się w ten sposób pierwszą łódzką etatową orkiestrą radiową.

W 1967 zespół koncertował w Budziszynie (w ówczesnym NRD)[3].

Orkiestra wykorzystywała instrumenty takie jak akordeon, czelesta, ksylofon, wibrafon, cytra, gitara hawajska, gitara elektryczna oraz elektronium[1]. Wykonywała głównie aranżacje melodii polskich, ukraińskich, litewskich, włoskich, hiszpańskich i hawajskich[1]. Brała również na warsztat arie operetkowe oraz transkrypcje muzyki poważnej[1]. Z członków orkiestry utworzono Zespół Domrowy Muzyki Dawnej, który wykonywał utwory polskich kompozytorów[1].

Z Orkiestrą Mandolinistów Edwarda Ciukszy nagrywali tacy śpiewacy i piosenkarze jak Teresa Żylis-Gara, Krystyna Nyc-Wronko, Rena Rolska, Tadeusz Woźniakowski, Zofia Framer i Zbigniew Framer[1].

Pierwszą kobietą w zespole była Zofia Pychyńska grająca na ksylofonie i wibrafonie[1]. Później do orkiestry dołączyła Wanda Torzówna grająca na cytrze[1].

Orkiestra Mandolinistów Edwarda Ciukszy cieszyła dużą popularnością. Działała nieprzerwanie w Radiu Łódź do roku 1971, przy czym w kwietniu 1954 muzycy stracili etaty i odzyskali je dopiero w styczniu 1957[1]. W 1971 orkiestra została rozwiązana[1].

W archiwum Radia Łódź zachowało się 7 tysięcy nagrań tego zespołu[1]. Polskie Radio wydało w 2007 roku w serii Archiwum Polskiego Radia dwupłytowy album z nagraniami instrumentalnymi Orkiestry, zatytułowany Z Archiwum Polskiego Radia vol. 03 - Edward Ciuksza[1].

Nagrania Orkiestry pojawiły się również w filmie Rewers (2009) w reżyserii Borysa Lankosza oraz w dokumencie Z miasta Łodzi (1968) w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego.

Uwagi

  1. Armia Czerwona wkroczyła do miasta wieczorem 7 lipca 1944, po kilku dniach walk ulicznych w dniu 13 lipca 1944 „wyzwoliła” Wilno

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 Ryszard Jeż, Z Archiwum Polskiego Radia, vol. 3 - Edward Ciuksza, wyd. Polskie Radio, nr katalogowy PRCD106970 (w wersji online np. tutaj)
  2. Encyklopedia muzyczna PWM (Polish Edition). Cz. 2: cd. Kraków: Polskie Wydawn. Muzyczne, 1984, s. 207. ISBN 83-224-0223-6.
  3. 3,0 3,1 Historia Radia Łódź (pol.). Radio Łódź. [dostęp 2010-08-09].

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • Ryszard Jeż, Z Archiwum Polskiego Radia, vol. 3 - Edward Ciuksza, wyd. Polskie Radio, nr katalogowy PRCD106970 (w wersji online np. tutaj)