Edykt Karakalli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Edykt Karakalli, znany także jako Constitutio Antoniniana – dokument wydany w 212 roku, przyznający wszystkim wolnym mieszkańcom Imperium Rzymskiego (oprócz peregrini dedicti) prawa obywateli rzymskich.

Nazwa edyktu pochodzi od Karakalli, czyli Marcusa Aureliusa Antoninusa, cesarza Rzymskiego, któremu przypisuje się autorstwo dokumentu.

Na katalog praw obywateli rzymskich składały się:

  1. Prawo do głosowania (ius suffragii);
  2. Prawo do służby w legionach rzymskich (ius militiae);
  3. Prawo do wyboru na urząd państwowy (ius Honorum);
  4. Prawo do odwołania się do opinii publicznej, jeżeli wyrok wydany przez sąd wydawał się niesprawiedliwy (ius provocationis);
  5. Prawo do własności (ius census).

Prawa obywateli rzymskich, do jakich zalicza się również edykt Karakalli, były pierwotnie zarezerwowane dla obywateli miasta Rzymu. Od 89 p.n.e. przyznawano je wszystkim wolnym mieszkańcom Italii. W chwili promulgacji edyktu część tych uprawnień, jak ius suffragii, miała znaczenie wyłącznie historyczne.

Cesarz uzasadniał swoje posunięcie argumentami religijnymi (zyskanie przychylności bogów). Ówczesny historyk Kasjusz Dion przypisywał edyktowi motywacje wyłącznie fiskalne (rozszerzenie podatków obciążających obywateli rzymskich na większość ludności bez zwolnienia jej z dotychczasowych świadczeń).[1]

Tekst greckiego przekładu edyktu znany jest z zachowanego fragmentarycznie papirusu Gissen 40 (odkrytego w 1902 r. w egipskiej wiosce Aszmunejn i opublikowanego przez P. Meyera w 1910) zawierającego też odpisy dwóch innych datowanych edyktów. Około 1/3 tekstu wymaga rekonstrukcji, stąd istnieją rozbieżności w interpretacji szczegółów.[2]

Przypisy

  1. Historia Romana 78,9. Inny ówczesny dziejopis Herodian opisujący rządy Karakalli sprawę tę pominął. Historia Augusta akcydentalnie wspomina o tym akcie, w biogramie Septymiusza Sewerusa iż pochodził z rodziny mającej obywatelstwo przed powszechnym jego nadaniem.
  2. Maria Jaczynowska, Historia starożytnego Rzymu, Warszawa 1986, s. 313. Przemysław Gumiela Διδoμι πoλϵιθϵιαν πωμαιων. Treść i zakres nadania obywatelstwa w Constitutio Antoniniana Zeszyty Prawnicze UKSW 10.1 (2010) s. 129-147.