Edynburg

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie ze strony „Edinburgh”. Zobacz też: Edinburgh of the Seven Seas - miasto w Świętej Helenie.

Współrzędne: 55°57'00″N 3°11'56″W / 55.95, -3.19889

Edynburg
Edinburgh
Edynburg
Edynburg
Państwo Wielka Brytania Wielka Brytania
Kraj Szkocja Szkocja
Hrabstwo Edynburg
Burmistrz George Grubb
Powierzchnia 259 km²
Położenie 55° 57' 00 '' N
03° 11' 56'' W
Ludność (2001)
• liczba ludności
• gęstość
• aglomeracja
468 070
1773 os./km²
1 250 000
Nr kierunkowy 0131
Kod pocztowy EH1-EH17
Miasta partnerskie Niemcy Monachium

Włochy Florencja
Francja Nicea
Kanada Vancouver
Ukraina Kijów
Dania Aalborg
Stany Zjednoczone San Diego
Nowa Zelandia Dunedin
Polska Kraków
Hiszpania Segowia
Położenie na mapie Szkocji
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Edynburg Edinburgh"
Edynburg
Edinburgh
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Edynburg (ang. Edinburgh (wymawiane ['ɛdɪnˌbərə]), gael. Dùn Éideann) - miasto w Wielkiej Brytanii; od 1437 roku stolica Szkocji i siedziba szkockiego parlamentu, którego obrady wznowiono w 1999 roku po przerwie trwającej od zjednoczenia z Anglią w roku 1707. Od 1583 miasto uniwersyteckie. Obecnie znajdują się tam cztery uniwersytety - University of Edinburgh, Heriot-Watt University, Edinburgh Napier University i Queen Margaret University. W 2001 roku Edynburg miał 448.624 mieszkańców, co czyni go siódmym co do wielkości miastem w Wielkiej Brytanii[1]. W przeszłości nazywany również "Starym Kopciuchem" (sc. Auld Reekie). Miasto słynie z licznych dorocznych imprez i festiwali, z których najsłynniejszymi są Edinburgh International Festival, Fringe (festiwale teatralne) oraz Military Tattoo (występy orkiestr wojskowych), odbywające się w sierpniu.

Spis treści

[edytuj] Historia

Pierwsze ślady ludzkiego osadnictwa w okolicach Edynburga datuje się na epokę brązu i żelaza. Miasto bierze swoje początki od twierdzy obronnej założonej na wzgórzu zamkowym przez Edwina, króla Nortumbrii. Wokół twierdzy zaczęła powstawać osada, a gdy jej mieszkańcom przydzielono ziemie na tereny uprawne, ukształtował się pierwotny układ przestrzenny miasta. Pierwszą twierdzę nazywano w języku brytyjskim Din Eidyn, co oznacza "Twierdzę Edwina". Nazwę tę przekształcono w języku angielskim na Edwinesburch, a następnie na dzisiejszą Edinburgh.

W 1. poł. IX wieku Edynburg wraz z całą Nortumbrią został podbity przez duńskich wikingów i włączony do obszaru prawa duńskiego. Po pokonaniu Duńczyków przez Edwarda Starszego w 910 r. miasto zostało przejęte przez Szkotów. W roku 1020 król Malcolm II włączył Edynburg na stałe do terytorium królestwa Szkocji. W XII wieku pod edynburskim zamkiem istniało małe miasto, a w jego pobliżu rozwijała się osada przy opactwie Holyrood. W XIII wieku obie osady stały się własnością królewską. Jednocześnie Edynburg wraz z pogranicznym rejonem Borders stał się przedmiotem sporu pomiędzy Anglią a Szkocją. Spowodowało to długotrwałe walki pomiędzy oboma królestwami w czasie których Anglicy często oblegali i zdobywali miasto. W ciągu następnych stuleci Szkoci zdobyli przewagę w potyczkach z wojskami angielskimi i w XV wieku król Szkocji Jakub IV zdecydował o przeniesieniu stolicy kraju ze Stirling do Holyrood, przez co Edynburg stał się faktycznie stolicą Szkocji.

Pod rządami szkockiej monarchii miasto rozwijało się pod względem gospodarczym i kulturalnym. W roku 1603 król Szkocji Jakub VI jako pierwszy z dynastii Stuartów koronował się na króla Anglii, łącząc oba kraje unią personalną. Tego samego roku założył on Szkocki Parlament, który wkrótce utworzył swoją siedzibę na głównej ulicy Edynburga Royal Mile. W dawnym budynku pierwszego szkockiego parlamentu znajduje się obecnie Sąd Najwyższy Szkocji. W roku 1639 próba narzucenia Szkocji wyznania anglikańskiego wywołała zamieszki w Edynburgu, które rozwinęły się w bunt całego kraju, prowadzący w konsekwencji do Angielskiej Wojny Domowej. Po rozbiciu wojsk szkockich przez Olivera Cromwella Edynburg został zajęty przez Anglików.

W roku 1745 wybuchło 2. Powstanie Jakobickie przeciwko rządom angielskim. Armia powstańcza zajęła Edynburg, jednak po kilku początkowych zwycięstwach została rozgromiona pod Culloden. Klęska powstania była początkiem angielskich represji wymierzonych w Szkotów. Jako znak angielskiej dominacji postanowiono zbudować nową dzielnicę, przeznaczoną głównie dla bogatych angielskich mieszczan, którą nazwano New Town. Na północ od zamku utworzono symetryczny układ szerokich i wygodnych ulic, przy których wznoszono szeregi wytwornych kamienic mieszczących apartamenty, banki i urzędy. Nazwy ulic w nowej dzielnicy miały upamiętniać angielską rodzinę królewską - centralna ulica nosi nazwę George Street od imienia króla Jerzego III, a równolegle po jej bokach biegną ulice Queen Street i Princes Street, których nazwy upamiętniają żonę Jerzego, królową Charlottę oraz ich synów.

Klęska walk o niezależność nie spowodowała jednak upadku Edynburga. Inwestycje w dzielnicy New Town połączone z powstaniem nowych instytucji naukowych i kulturalnych przyciągnęły do miasta wielu uczonych i artystów. Tworzyli oni idee dające początek nowemu szkockiemu społeczeństwu. Odchodzili od przestarzałych form narodu podzielonego na rodowe klany, w jego miejsce tworząc współczesne społeczeństwo brytyjskie. Rozpoczął się czas rozkwitu miasta przypadający na okres Oświecenia, kiedy w Edynburgu mieszkali i tworzyli myśliciele i wynalazcy tacy jak Adam Smith, David Hume czy Alexander Graham Bell. Życie kulturalne przenosiło się do nowych dzielnic z przeludnionego Starego Miasta, gdzie ograniczona murami miejskimi przestrzeń nie pozwalała na wznoszenie nowych budynków. Zamiast tego dobudowywano tam kolejne piętra do istniejących domów. W rezultacie dziesięciopiętrowa kamienica nie była na edynburskiej starówce niczym dziwnym, a niektóre budynki sięgały trzynastu pięter. Stare Miasto uległo poważnemu zniszczeniu w pożarze w 1824 roku, lecz mimo to wiele z tych "wieżowców" zachowało się do dzisiejszych czasów.

W XIX wieku liczba ludności Edynburga wzrosła z 90 tys. w 1801r. do 413 tys. w 1901r. Tak gwałtowny wzrost populacji miasta spowodowany był m.in. przez imigrantów z Irlandii, uciekających przed tzw. zarazą ziemniaczaną. W tamtym czasie w Edynburgu, podobnie jak w innych brytyjskich miastach, nadszedł okres uprzemysłowienia. Większość nowych fabryk i zakładów produkcyjnych powstała jednak w sąsiadującym porcie Leith, poza terenem ówczesnego Edynburga. Największym ośrodkiem przemysłu w Szkocji stało się Glasgow, Edynburg natomiast pozostał jednym z najważniejszych brytyjskich centrów nauki i kultury.

[edytuj] Dzielnice miasta

Na centrum Edynburga składa się Stare Miasto (Old Town) i Nowe Miasto (New Town) rozdzielone ogrodami Princes Street Gardens. Stare Miasto jest najstarszą dzielnicą, budowaną od wczesnego średniowiecza wzdłuż traktu łączącego edynburski Zamek z pałacem Holyrood. Nowe Miasto powstało w XVIII w. jako dzielnica bogatych rezydencji, urzędów i banków, i charakteryzuje się regularną zabudową i szerokimi, wygodnymi ulicami. Pomiędzy obiema dzielnicami rozciąga się teren parkowy Princes Street Gardens, powstały po osuszeniu znajdującego się tam niegdyś jeziora Nor Loch. Na południe od centrum znajduje się okolica uniwersytecka, na zachód od zamku niewielka dzielnica biurowa z budynkami banków i instytucji finansowych. W odleglejszych od centrum dzielnicach Edynburga przeważa zabudowa mieszkalna.

[edytuj] Old Town

Pałac Holyrood
Zamek Edynburg

Old Town jest sercem średniowiecznego Edynburga, posiada większą część jego historycznych zabytków, w tym Zamek, Pałac Holyrood oraz Katedrę St Giles. Znajduje się tu również dom Johna Knoxa, który wprowadził protestantyzm w Szkocji oraz pomnik Waltera Scotta - sławnego pisarza i poety szkockiego.

Royal Mile jest główną ulicą starówki, która łączy ze sobą dwie królewskie rezydencje Edynburga: Edinburgh Castle i Pałac Holyrood. Zawiera w sobie trzy najważniejsze ciągi ulic - Castlehill, Lawnmarket i High Street. "Królewska Mila" jest najchętniej odwiedzanym przez turystów miejscem Edynburga.

Na południu starówki ważnym punktem są także Cowgate i Grassmarket. Okolica ta jest pełna pubów, lokali rozrywkowych i antykwariatów.

[edytuj] Princes Street Gardens

Park ten (a w zasadzie ogrody) znajduje się w dolinie pomiędzy Old Town a New Town. Od północy przylega do Princes Street. W czasie pomiędzy Świętami Bożego Narodzenia a Nowym Rokiem w ogrodach tych, tuż pod zamkiem, odbywają się turnieje łyżwiarskie.

W centrum Princes Street Gardens znajduje się sztuczne wzgórze The Mound. Jego nazwa oznacza "kopiec" i wywodzi się z czasów gdy pomiędzy Starym i Nowym Miastem znajdowało się jezioro, a wzgórze usypano jako rodzaj grobli łączącej obie części centrum. Na wzgórzu tym swoje siedziby mają m.in. Royal Scottish Academy, National Gallery of Scotland oraz Bank of Scotland.

[edytuj] New Town

Nowe miasto zbudowane zostało w XVIII wieku aby poprawić fatalne warunki życia w Starym mieście, które w owych czasach pozbawione było kanalizacji a wąskie i kręte uliczki przyczyniały się do wybuchów licznych pożarów. Powstawały tu szerokie i przestronne ulice, budowane w stylu georgiańskim, w których znajdowały się liczne budynki rządowe i ekskluzywne mieszczańskie apartamenty. Szachownica równoległych do siebie ulic, jak i same budynki, biura i banki są przykładem doskonałej, wręcz klasycznej i eleganckiej prostoty.

W centrum New Town znajduje się ulica George Street z wieloma szykownymi sklepami i restauracjami podnoszącymi prestiż okolicy. Biegnie ona równolegle pomiędzy Queen Street a Princes Street, szerokiej i eleganckiej ulicy z dużymi budynkami na obydwu końcach. Na zachodnim jej krańcu znajduje się Charlotte Square zaprojektowany w 1791 roku przez Roberta Adamsa, a także Kościół St George´s. St Andrews Square z Melville Monument i Royal Bank of Scotland leżą na przeciwległym końcu George Street. Princes Street ze względu na doskonały widok na zamek i bliskość parku stała się najbardziej popularną ulicą w Edynburgu. Najbardziej imponującym budynkiem jest Register House na północno-wschodnim jej końcu. Znajduje się tu także Waverley Market, tuż obok dworca kolejowego Waverley.

[edytuj] Holyrood park i Arthur's seat

Za Pałacem Holyrood park wznosi się do podnóża wygasłego wulkanu. Pierwotnie obszar ten był terenem polowań, dziś jest to popularne miejsce spacerowe o powierzchni 2 hektarów, w którym znajduje się między innymi słynny staw St. Mary's. Na zachód od parku położony jest nowy gmach Szkockiego Parlamentu.

[edytuj] Bruntsfield, Marchmont i Morningside

Na południowych przedmieściach znajdują się duże otwarte przestrzenie The Meadows i Bruntsfield. Stoi tu także średniowieczne Burgh Muir, które było miejscem kwarantanny dla ofiar średniowiecznej zarazy. Marchmont jest obszarem obleganym przez studentów.

[edytuj] Leith

Okolica portowa Leith wydaje się być oddzielona od reszty miasta – mieszkańcy uważają swoją dzielnicę za osobne miasto. Jest to poniekąd zgodne z prawdą, gdyż jeszcze w XIX wieku, była to odrębna miejscowość. Warto wspomnieć, że to właśnie przy nabrzeżu w Leith jest od 1997 roku zacumowany i udostępniony do zwiedzania Jacht Jej Królewskiej Mości Britannia. Leith było źródłem inspiracji dla pisarza Irvina Welsha.

[edytuj] Dzielnice i ich oznaczenia pocztowe

Kod pocztowy Nazwa Skrót nazwy
EH1 Old Town OT
EH2 New Town NT
EH3 Inverleith IN
EH3 The Meadows ME
EH3 Stockbridge ST
EH4 Blackhall BL
EH4 Cramond CR
EH5 Granton GR
EH5 Trinity TR
EH6 Leith LE
EH7 Lochend LO
EH8 Holyrood Park HP
EH8 Duddingston DU
EH9 Morningside MO
EH10 Braid Hills BH
EH11 Haymarket Station HS
EH12 Sighthill SI
EH12 Corstorphine CT
EH12 Murrayfield MF
EH13 Colinton CO
EH14 Pentland Hills PH
EH15 Musselburgh MU
EH15 Joppa Jo
EH16 Liberton LI
EH16 Craigmillar CM
EH16 Prestonfield PR
EH17 Gilmerton


[edytuj] Geografia

[edytuj] Klimat

Tak jak większą część Szkocji, Edynburg należy do umiarkowanej strefy klimatycznej o wybitnym morskim charakterze. Zimy są stosunkowo łagodne, mimo że miasto znajduje się na tej samej szerokości geograficznej, jak Moskwa lub Labrador. Temperatury w dzień rzadko spadają poniżej zera. Latem temperatury rzadko przekraczają 23 °C. Bliskość Morza Północnego i Oceanu Atlantyckiego łagodzi duże wahania temperatur w skali roku.

Położenie Edynburga pomiędzy wybrzeżem a górami decyduje o wietrznej pogodzie w mieście. Wiatry przeważnie wieją z południowego zachodu, jest to związane z kierunkiem Prądu Zatokowego, który decyduje o klimacie prawie całej Szkocji. Również duża ilość opadów w Edynburgu związana jest z tymże prądem, choć można dostrzec, iż jest ich mniej niż w bardziej wysuniętym na zachód Glasgow. Edynburg ma niższe roczne opady niż większa część Wielkiej Brytanii i ponad 100 mm mniej niż Dublin. Wiatry z wschodniego kierunku są zwykle bardziej suche i zimniejsze. Miesięczna ilość opadów jest dość podobna w całym roku.


Miesiąc Średnio Styczeń Luty Marzec Kwiecień Maj Czerwiec Lipiec Sierpień Wrzesień Październik Listopad Grudzień
Najwyższa temperatura (°C) 12,1 6,2 6,5 8,7 11,1 14,2 17,3 18,8 18,5 16,2 13,2 8,7 6,9
Najniższa temperatura (°C) 4,8 0,3 0,0 1,5 3,1 5,7 8,7 10,3 10,2 8,4 5,9 2,1 0,9
Opady atmosferyczne w mm rocznie: 668 57 42 51 41 51 51 57 65 67 65 63 58
Liczba deszczowych dni rocznie: 182,8 17,2 13,6 16,2 14,0 14,4 13,3 13,1 15,2 16,5 16,7 16,3 16,3
Źródło: Światowa Organizacja Meteorologiczna
Edynburg klimat wykres.png

[edytuj] Komunikacja

System komunikacji miejskiej w tym prawie 460-tysięcznym mieście opiera się prawie wyłącznie na połączeniach autobusowych. Sieć połączeń jest bardzo gęsta, a przystanki często zlokalizowane są bardzo blisko siebie. Najpopularniejszym przewoźnikiem jest przedsiębiorstwo Lothian Buses, które obejmuje swym zasięgiem miasto i przyległe jednostki administracyjne: Mid- i East Lothian. Tabor składa się w około 70% z pojazdów niskopodłogowych. Ich średni wiek to 5,3 roku. Obecnie trwa budowa nowej linii tramwajowej mającej połączyć nadmorską dzielnicę Leith z centrum miasta oraz lotniskiem. Otwarcie trasy planowane jest w 2011 roku.

Edynburg jest jednym z największych węzłów kolejowych w Szkocji[2], głównym dworcem kolejowym jest Edynburg Waverley obsługującym ponad 15 mln pasażerów rocznie. Inne stacje kolejowe Edynburg Haymarket.

[edytuj] Kultura

[edytuj] Muzea i galerie

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Biblioteki

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Festiwale

Robocza nazwa Edinburgh Festival to nagromadzenie różnego rodzaju widowisk, festiwali i festynów w sierpniu i we wrześniu[3] każdego roku w stolicy Szkocji Edynburgu. Tylko podczas trzech tygodni festiwali do miasta przybywa około dwóch milionów gości.

Poniższa lista zawiera najważniejsze festiwale w Edynburgu:

  • Edinburgh International Festival
  • Fringe Festival
  • Edinburgh International Film Festival
  • Edinburgh International Book Festival
  • Edinburgh Art Festival
  • Edinburgh Jazz & Blues Festival
  • Edinburgh Military Tattoo
  • Edinburgh International Science Festival
  • Edinburgh Fashion Festival
  • The Festival of Spirituality and Peace
  • New Europe Film Festival
  • Ceilidh Culture
  • Imaginate (Children's International Theatre Festival)
  • Leith Festival
  • Edinburgh Mela
  • Scottish Storytelling Festival
  • Africa in Motion (Edinburgh African Film Festival)
  • Edinburgh's Hogmanay

[edytuj] Edinburgh Zoo

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Polacy w Edynburgu

Według konsula generalnego Rzeczypospolitej Polskiej [4] Aleksandra Dietkowa, liczba Polaków zarejestrowanych w Edynburgu wynosi około 20 000. Jednak biorąc pod uwagę iż nie wszyscy Polacy rejestrują się w urzędach, prawdziwa liczba może być nawet dwa razy większa.

Dzielnica o największym zagęszczeniu Polonii (szczególnie przybyłej do Szkocji po wstąpieniu Polski do UE w 2004 r.) jest Leith. Od końca 2008 r. Polaków w Edynburgu ubywa, a pozostający często wybierają inne niż Leith miejsce zamieszkania. Wciąż jednak działa wiele polskich sklepów oraz biura udzielające pomocy prawnej. Edynburska Polonia coraz bardziej wtapia się w wielonarodowe miasto stając się ważnym elementem lokalnej społeczności.

[edytuj] Sport

[edytuj] Galeria

Panorama Edynburga

Zamek w Edynburgu

Szkocki parlament

Góra Artura, "Arthur's Seat"

Przypisy

  1. ↑ Zestawienie największych miast w Szkocji (en)
  2. ↑ Suburban and Southside Junction (en)
  3. ↑ Dane z oficjalnej strony festiwalu
  4. ↑ Nowi imigranci w Edynburgu

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Miasta ze statusem City w Szkocji
Aberdeen • Dundee • Edynburg • Glasgow • Inverness • Stirling
 Flag of Scotland.svg

Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Edynburg”