Efekt flankerów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Efekt flankerów – termin stosowany w psychologii poznawczej, odnoszący się do teorii uwagi, a przede wszystkim kontroli poznawczej i jej mechanizmów. Wykorzystywany jest do badania, jakie czynniki mogą mieć wpływ na selektywną uwagę i zakres, w jakim występuje przetwarzanie nieistotnych informacji. Efekt flankerów wynika z konieczności zahamowania potencjalnej reakcji na bodziec zakłócający („flanker”)[1]. Test flankerów pozwala mierzyć jaka jest skuteczność i siła odporności na dystrakcję, czyli czynnik rozpraszający uwagę. Test flankerów jest przez niektórych badaczy traktowany jako odpowiednik zadania Stroopa.

Klasyczny efekt flankerów[edytuj | edytuj kod]

Klasyczny efekt flankerów został opisany przez Barbarę Eriksen i Charlesa Eriksena w 1974 r.[2] Badacze użyli w badaniu jako bodźców litery. „Badani reagują na literę pojawiającą się w centrum ekranu. Litera ta jest otoczona przez dwa bodźce zakłócające (flankery), którymi są inne litery pojawiające się po obu stronach sygnału w jednym rzędzie”[3].

Eriksenowie zastosowali dwie manipulacje eksperymentalne. Raz flankery były tożsame z sygnałem, a innym razem były innymi literami lub zmieniano odległość między literami. Badanie pozwoliło na sformułowanie kilku podstawowych zależności:

  1. Czas reakcji ulega wydłużeniu jeżeli pojawiają się flankery.
  2. Podobieństwo sygnału i obiektu rozpraszającego tzw. dystraktora powoduje wydłużenie czasu reakcji.
  3. Czas reakcji ulega wydłużeniu jeżeli zmniejsza się wzajemna odległość bodźców i dystraktorów.
  4. Efekt flankerów można osłabić poprzez dokonanie przestrzennej separacji liter w rzędzie.

Wersje zadania flankerów[edytuj | edytuj kod]

Oprócz klasycznej wersji opracowanej przez Eriksenów, którzy stosowali w swoim zadaniu litery, w innych wariantach używane są numery, kolorowe plamy czy strzałki.

Efekt flankerów był także badany z zastosowaniem reguł i wnioskowania Bayesa. Przyjęta metoda potwierdziła zależności opisane przez Eriksenów[4].

Zależności między czasem reakcji a efektem flankerów badano także z wykorzystaniem elektroencefalografu (EEG). Badacze założyli, że ludzki mózg „widzi” liczby w układzie przestrzennym, liniowym. Konsekwencją takiego postrzegania jest wydłużenie czasu reakcji im bliżej celu (standardu porównawczego) znajduje się flanker. Wyjątek stanowi liczba 9, która mimo znacznej odległości od 5 ma dłuższy czas reakcji badanego ze względu na podobieństwo do szóstki[5].

Przypisy

  1. Marek Nieznański: Opracowanie podręcznika. [dostęp 2013-08-21].
  2. Barbara A. Eriksen, Charles W. Eriksen. Effects of noise letters upon the identification of a target letter in a nonsearch task. „Perception & Psychophysics”. 16 (1), s. 143-149, 1974. doi:10.3758/BF03203267. 
  3. Nęcka Edward, Orzechowski Jarosław, Szymura Błażej: Psychologia poznawcza. Warszawa: Academica Wydawnictwo SWPS i Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 155-266. ISBN 83-01-14586-2. (pol.)
  4. White, C., Brown, S., Ratcliff, R.. A Test of Bayesian Observer Models of Processing in the Eriksen Flanker Task. „Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance”. 38, s. 489-498, 2011. doi:10.1037/a0026065 (ang.). 
  5. Anja Fellbrich, Wido Nager, Thomas F. Münte. The mental number line electrified: brain potentials in a numerical flanker task. „Psychological Research”. 76 (2), s. 229-235, 2012. doi:10.1007/s00426-011-0409-5.