Effie Gray

Effie Gray

Euphemia ('Effie') Chalmers Gray (ur. 1828, zm. 1897) – żona krytyka sztuki Johna Ruskina, którego później zostawiła, by poślubić jego protegowanego – Johna Everetta Millais.

Życie

Urodzona w Perth w Szkocji, mieszkała w Bowerswell, w domu, gdzie popełnił samobójstwo dziadek Ruskina. Małżeństwo z młodym krytykiem zaaranżował jego ojciec, znajomy rodziny Effie. Pobrali się w 1846 roku i wyruszyli w podróż poślubną do Wenecji, gdzie Ruskin zbierał materiały do swojej pracy Kamienie Wenecji. Ich małżeństwo nie zostało jednak skonsumowane ze względu na niejasne pobudki Ruskina, a różnice charakterów wywoływały coraz liczniejsze konflikty.

Pięć lat później Effie poznała Johna Everetta Millais, któremu pozowała m.in. do obrazu Rozkaz uwolnienia jako wierna żona szkockiego rebelianta . Zbliżyli się do siebie jednak dopiero podczas wspólnego wyjazdu Ruskinów i Johna Everetta oraz jego brata Williama Millaisa do Szkocji. Młody malarz miał tam stworzyć zgodny z teoriami Ruskina portret swojego protektora. Uczucie łączące Effie i Millaisa skłoniło ją do opuszczenia męża. Przy wsparciu rodziny i wielu wpływowych przyjaciół wystąpiła o anulowanie swojego małżeństwa, co wywołało ogromny skandal wśród wiktoriańskiej opinii publicznej. Osiągnęła swój cel w 1854 r., a rok później – w 1855 – poślubiła Johna Everetta. Na kilka lat opuścili oni Londyn i przenieśli się do Szkocji, skąd wrócili w roku 1862. Z ich związku urodziło się ośmioro dzieci. Effie wielokrotnie pozowała artyście, np. ponownie jako wierna żona, tym razem brytyjskiego oficera, do dzieła Pokój zawarty. Skandal związany z unieważnieniem poprzedniego małżeństwa spowodował jednak wyłączenie jej z wielu aspektów życia publicznego – nie mogła przebywać w towarzystwie królowej, więc nie zapraszano jej na przyjęcia, na których królowa była obecna. Wcześniej bardzo aktywna towarzysko, cierpiała bardzo z tego powodu. Dopiero gdy Millais umierał, królowa złagodziła swoje stanowisko, co pozwoliło Effie wziąć udział w oficjalnej ceremonii.

Zmarła w kilkanaście miesięcy po swoim mężu i została pochowana w rodzinnym Perth.

Wpływ na twórczość Millaisa

Po ślubie Millais zaczął tworzyć prace znacznie mniej związane z jego prerafaelickimi poglądami. Uważa się, iż to Effie namawiała go do malowania bardziej konwencjonalnych obrazów, zbliżonych do akademickich wzorców, co umożliwiłoby utrzymanie coraz liczniejszej rodziny. Często też artysta omawiał z nią dobór tematów swoich dzieł. Wciąż wykazywał znaczne związki z poglądami Prerafaelitów, jednak zarzucił ich zamiłowanie do wiernego oddawania szczegółów, co pozwalało mu malować więcej prac w krótszym czasie. Często portretował swoje dzieci i żonę, później również wnuki, wykorzystywał ich podobizny w pracach o tematyce historycznej i innych.

Effie w dramach i literaturze

Małżeństwo Effie z Ruskinem i jej romans z Millaisem były wielokrotnie wykorzystywane:

• The Love of John Ruskin (1912) film niemy
• The Love School (1975) serial BBC o Prerafaelitach, obsada: Anne Kidd (Effie), David Collings (Ruskin), Peter Egan (Millais)
• "John Ruskin's Wife" (1979) powieść Evy McDonald
• The Passion of John Ruskin (1994) film Alex Chappel, obsada: Mark McKinney (Ruskin), Neve Campbell (Rose la Touche), Colette Stevenson (Effie).
• "Modern Painters" (1995) opera
• Parrots and Owls (1994) sztuka radiowa Johna Pursera o braciach O'Shea, gdzie Effie pojawia się jako przyjaciółka Jamesa O'Shea
• The Countess (1995) sztuka Gregory'ego Murphy
• The Order of Release (1998) sztuka radiowa Robina Brooksa
• The Woman Who Gave Birth to Rabbits (2002) zbiór opowiadań Emmy Donaghue z opowiadaniem "Come, Gentle Night" o nocy poślubnej Effie i Ruskina
• Mrs Ruskin (2003) sztuka Kim Morrissey

Bibliografia

• Adam Konopacki, Prerafaelici, Wyd. Arkady, Warszawa 1989, ISBN 83-213-3468-7.