Efraim Szreger

Efraim Szreger (niem. Ephraim Schröger; ur. 18 lutego 1727 w Toruniu, zm. 16 marca 1783 w Warszawie), polski architekt niemieckiego pochodzenia, przedstawiciel wczesnego klasycyzmu, reprezentował jego awangardową odmianę inspirowaną architekturą francuską.

Był synem Michała Schrögera, przybyłego do Torunia z Preszowa na Węgrzech. W 1743 ukończył Gimnazjum Akademickie w Toruniu i udał się do Warszawy. W Warszawie uczył się dziewięć lat u Jana Zygmunta Deybla, od roku 1750 współpracował z Danielem Jauchem. Od 1764 związany był z dworem Stanisława Augusta Poniatowskiego. Otrzymał wiele zamówień projektowych oraz stypendium, które pozwoliło Szregerowi zwiedzenie Włoch, południowych Niemiec, Francji i Holandii. Wczesne projekty Szregera noszą jeszcze znamiona baroku, od roku 1760 stał się on na ziemiach polskich prekursorem stylu wczesnoklasycystycznego. Budową pałacu Teppera w Warszawie zapoczątkował typ wielkomiejskiej kamienicy czynszowej.

Ważniejsze prace

• zbór ewangelicki w Toruniu (obecnie kościół Św. Ducha), 1754-1756, na planie opracowanym wcześniej przez Andreasa Bähra; w końcu XIX w. dobudowana wieża
• pałac Teppera w Warszawie, 1774
• Pałac Szustra w Warszawie, 1772-1775
• pałac Lelewelów przy ul. Miodowej w Warszawie, 1775 (nie istnieje)
• przebudowa Pałacu Prymasowskiego w Warszawie, 1777
• przebudowa katedry w Poznaniu (wnętrze i fasada), 1779 (regotycyzowana po II wojnie światowej)
• przebudowa katedry w Gnieźnie (regotycyzowana po II wojnie światowej)
• pałac prymasowski i kościół św. Jakuba w Skierniewicach, 1781
• przebudowa kościoła dominikanów obserwantów w Warszawie (rozebrany w 1818 r.)
• fasada kościoła karmelitów w Warszawie, 1762-1780
• przebudowa kaplicy Uchańskiego w kolegiacie łowickiej 1782

Literatura

• M. Arszyński, Efraim Schröger (1727–1783) architekt toruński i warszawski, w: Artyści w dawnym Toruniu, Poznań 1985, s. 124–130 ISBN 83-01-06916-3
• S. Łoza, Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954
• Kwartalnik Architektury i Urbanistyki nr 6, 1961 r., s. 153-60
• Katedra gnieźnieńska, red. A. Świechowska, T. I-II. Poznań 1968-70
• Stanisław Lorentz, Efraim Szreger. Architekt polski XVIII wieku, Warszawa 1986 ISBN 83-01-05938-9