Egipskie Siły Powietrzne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Egipskie Siły Powietrzne
Egipskie Siły Powietrzne
Państwo Egipt
Siły zbrojne Egipskie Siły Zbrojne
Nazwa skrócona EAF
Data utworzenia 1939
Znak rozpoznawczy Egyptian Air Force Roundel.svg
Najwyższe dowództwa
Wojskowe Kair (Nasr)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Egipskie Siły Powietrzne (arab. القوات الجوية المصرية; trb. Al-Qūwāt al-Gawwīyä al-Miṣrīyä) – wojska lotnicze Egiptu. Istniały od 1930 roku w ramach sił lądowych, a od 1937 jako jeden z rodzajów sił zbrojnych. Dzięki wsparciu, najpierw ZSRR, a od lat 80. USA są najliczniejszym lotnictwem na kontynencie afrykańskim, z około 1000 statków powietrznych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1928 roku egipskie ministerstwo wojny, na wniosek egipskiego parlamentu wybrało trzech ochotników, którzy zostali wyszkoleni na pilotów w bazie Royal Air Force nad Kanałem Sueskim. 2 listopada 1930 król Egiptu, Fuad I utworzył lotnictwo armii - Egyptian Army Air Force (EAAF), a pierwszym dowódcą został Kanadyjczyk. Rok później dostarczono 10 pierwszych De Havilland Gipsy Moth, od 1934 dołączyło do nich 27 treningowych Avro 626 i Avro Anson w wersji dla VIP. W 1937 lotnictwa oddzielono od dowództwa armii tworząc Royal Egyptian Air Force (REAF). W 1938 otrzymano dwie eskadry myśliwców Gloster Gladiator oraz samoloty towarzyszące Westland Lysander.

W obawie przed włoską lub niemiecką inwazją Wielka Brytania otworzyła dodatkowe bazy na terenie Egiptu, a lotnictwo doposażono w nowoczesne myśliwce, kolejno Hawker Hurricane, niewielką liczbę Curtiss P-40 Warhawk oraz Supermarine Spitfire Mk.IX, który stał się podstawowym myśliwcem.

I wojna izraelsko-arabska[edytuj | edytuj kod]

Rozbity egipski Spitfire w 1948.

Po wycofaniu Brytyjczyków 14 maja 1948, na terenie Palestyny utworzono państwo Izrael. Egipt wraz innymi państwami przystąpił do koalicji Ligi Arabskiej, która prowadziła z Izraelem wojnę w latach 1948-1949. Egipskie Siły Powietrzne stacjonowały na lotnisku Arisz i Almaza, składały się z dywizjonu myśliwskiego (30 myśliwców Supermarine Spitfire, 4 myśliwce Hawker Hurricane), dywizjonu samolotów rozpoznawczych i eskadry transportowej (20 samolotów transportowych Douglas C-47 Skytrain przebudowanymi na lekkie bombowce). W czasie konfliktu wzbogacono się także o myśliwce Fiat G.55A i Macchi MC.205V oraz bombowce Short Stirling, ale lotnictwo nie odniosło znaczących sukcesów, zdołając zestrzelić zaledwie dwa wrogie samoloty. 22 maja egipskie Spitfire'y omyłkowo zaatakowały bazę RAF, spodziewając się, że została już opuszczona przez Brytyjczyków i zajęta przez wroga. Incydent nie miał wpływu na relacje między krajami a Wielka Brytania dostarczyła po wojnie samoloty Spitfire Mk.22 oraz pierwsze odrzutowce - Gloster Meteor F.4 i De Havilland Vampire FB.5.

Po rewolucji i obaleniu króla w 1952 roku władzę w Egipcie na lata przejmie prezydent Gamal Abdel Naser, a kraj zwiążę się sojuszem z ZSRR. Od 1955 w Egipcie pojawiły się myśliwce MiG-15, bombowce Ił-28 oraz transportowe Ił-14 i treningowe Jak-11.

Kryzys sueski[edytuj | edytuj kod]

Helwan HA-300

26 lipca 1956 Naser doprowadził do nacjonalizacji Kanału Sueskiego, symbolu brytyjskiego imperium, które w opinii brytyjskiego premiera Anthonego Edena, stało się ekonomiczną pułapką w rękach Egiptu. Tajna koalicja Wielkiej Brytanii, Francji i Izraela zaplanowała spisek w celu odzyskania kontroli nad kanałem oraz obalenia Nasera (zwany wtedy Hitlerem Nilu). 5 listopada IDF przystąpił do realizacji planu niespodziewanym atakiem na Egipt, w ramach operacji „Kadesz”, która miał w założeniu uzyskać dla Izraela dostęp do Cieśniny Tirańskiej. Egipt dysponował około 150 sprawnymi samolotami bojowymi, w tym podstawowymi myśliwcami było 69 MiG-15bis (produkcji Czechosłowackiej) oraz świeżo dostarczone z Polski 12 MiG-17F (1 eskadra koło Kairu była przezbrajana na ten typ i nie osiągnęła gotowości), starsze typy mogły być użyte do celów wsparcia, w tym 18 Vampire FB.5 (większość sprowadzona za pośrednictwem Syrii), eskadra Meteor F.8. oraz 24 bombowe Ił-28 (czechosłowackie B-228), w walce użyto też wycofane z linii tłokowe Sea Fury FB.11 i Spitfire IXc.[1] Przeciwko nim Izrael wystawił około 150 samolotów bojowych, w tym głównie francuskie Dassault Mystère IVA, Dassault MD 450 Ouragan i eskadrę brytyjskich Meteor F.8/NF.13 oraz nadal używane tłokowe P-51D Mustang i w rezerwie Mosquito FB.VI, dodatkowo obronę przed egipskimi bombowcami miała zapewnić eskadra F-84F Thunderstreak Armée de l'Air rozmieszczona w Izraelu. Dobrze zorganizowana izraelska ofensywa szybko rozbiła egipską armię i dotarła w pobliże kanału. Brytyjczycy i Francuzi działając zgodnie z planem jako rozjemcy (po tym jak Izrael oficjalnie nie zgodził się na zawieszenie ognia) dokonali desantu na Synaju, aby powstrzymać izraelskie natarcie, a faktycznie aby zabezpieczyć kanał. Niespotykana połączona lotniskowa grupa uderzeniowa Royal Navy i Marine Nationale (operacja "Muszkieter") wysłana z Malty i Cypru składała się z pięciu lotniskowców z ponad 200 samolotami tj. Sea Venom, Sea Hawk, Wyvern, Skyraider, Corsair oraz dwóch śmigłowcowców wspierających lądowanie desantu i spadochroniarzy, dodatkowo z Cypru startowały De Havilland Venom, English Electric Canberra i F-84F, zmasowane lotnicze uderzenie w dwa dni zniszczyło większość egipskiego lotnictwa[2]. W całym konflikcie na 255 utraconych egipskich samolotów Izrael stracił tylko 15 maszyn, Brytyjczycy osiem, a Francja jednego Corsaira, w tym wypadku nieznaczna przewaga Egiptu w technologii i liczebności została całkowicie zbilansowana wysokim poziomem wyszkolenia pilotów IAF oraz szybkim wsparciem udzielonym przez sojuszników. Chociaż kampania osiągnęła spektakularny militarny sukces to jednocześnie dla koalicji skończyła się polityczną kompromitacją i upokarzającym odwrotem, gdyż zarówno USA jak i ZSRR potępiły zbrojne rozwiązanie spornych kwestii wokół kanału i żeglugi wymuszając zaprzestanie takich działań.

W konflikcie utracono znaczną część brytyjskiego i radzieckiego uzbrojenia, jednak najnowocześniejsze MiGi-17 zdołały nie ponieść strat, stały się one pierwszymi maszynami noszącymi czerwono-biało-czarne symbole rozpoznawcze UARAF (nowe oznaczenie dla Zjednoczonej Republiki Arabskiej, faktycznie siły powietrzne oddzielne od Syrii). Z radziecką pomocą Egipt w ciągu dekady odbudował swój potencjał, stając się największym na bliskim wschodzie użytkownikiem ponaddźwiękowych myśliwców MiG-21 oraz bombowców Tu-16.

Wojna sześciodniowa[edytuj | edytuj kod]

Wrak egipskiego samolotu w 1967.

5 czerwca 1967 roku egipskie lotnictwo dysponowało 560 samolotami i śmigłowcami, w tym aż 431 stanowiły samoloty bojowe, czyniąc z nich najliczniejsze arabskie siły powietrzne z prawie dwukrotną przewagą liczebną w powietrzu nad Izraelem. Wykorzystywały one 11 dużych baz lotniczych z 21 operacyjnymi eskadrami samolotów bojowych oraz 7 eskadr śmigłowcowych lub samolotów transportowych, wyposażonych w 124 MiG-15bis/MiG-17F (5 eskadr), 80 MiG-19S (4 eskadry, faktycznie dwie, bo większość maszyn była niesprawna), 108 MiG-21F-13/PF/PFM (6 eskadr), 60 Su-7BMK (1 eskadra operacyjne z 20 samolotami, dwie następne nie sformowane), 29 Ił-28 (3 eskadry) i 30 Tu-16 (2 eskadry)[3]. W momencie rozpoczęcia "uprzedzającego uderzenia" 5 czerwca rano Siły Powietrzne Izraela wysłały, w większości nad Egipt, łącznie ok. 197 samolotów bojowych, w tym samoloty myśliwsko-bombowe: 72 Mirage IIICJ (3 eskadry), 18 Super Mystère B2 (1 eskadra), 41 Mystère IVA (2 eskadry) i 41 Dassault MD 450 Ouragan (2 eskadry) oraz 25 lekkich bombowców Sud-Ouest Vautour II (1 eskadra). Dodatkowo do walki skierowano też lekko uzbrojonych 76 szkolno-bojowych Fouga CM.170 Magister, które mogły skutecznie eliminować samoloty pozostające na ziemi. Głównym celem operacji Focus było uziemienie lotnictwa Egiptu poprzez zniszczenie pasów startowych i dróg kołowania oraz większości zaparkowanych maszyn. Dzięki dobrej koordynacji działań na trzech frontach (mniejsze naloty wysłano też na Syrię i Jordanię) oraz zdolności szybkiemu przygotowaniu maszyn do lotu przez obsługę naziemną IAF był w stanie jednego dnia wysłać cztery główne fale, chociaż nawet to nie wystarczyło do osiągnięcia całkowitej dominacji w powietrzu, ponieważ Egipt stracił tylko 50% potencjału i mógł nadal bronić się około 100 myśliwcami. Całkowita zagłada EAF dopełniła się w walce powietrznej, w większości przeciwko myśliwcom Mirage III, których piloci byli perfekcyjnie wyszkoleni do walki z wykorzystaniem działek na krótkim dystansie, znali także parametry lotne MiGów-21, ponieważ egzemplarz MiG-21F uprowadzono w wcześniej z Iraku, co pozwoliło lepiej przygotować ich do walki z tym typem. Egipscy piloci oprócz ograniczonego wyszkolenia do prowadzenia walki, mieli polegać na zawodnych pociskach Wympieł R-3S. W rezultacie pierwszego dnia zestrzelono w walce aż 7 MiG-21, dla porównania przez cały konflikt MiG-21PF zestrzeliły dwa Super Mystère i jednego Mirage III, dwa kolejne Mirage rozbiły się w walce z MiGami z braku paliwa. Izraelskie naloty z wykorzystaniem napalmu szybko zmusiły do odwrotu wojska lądowe z półwyspie Synaj, gdzie egipskie czołgi także nie były w stanie powstrzymać izraelskiego natarcia. Łączne straty Egipcjan wyniosły łącznie: 89 MiG-15/17 zniszczonych na ziemi lub powietrzu (w tym 9 zestrzelonych przez myśliwce IAF), 29 MiG-19 (16 zestrzelonych), 98 MiG-21 (29 w walce powietrznej), 27 Su-7 (4), 29 Ił-28 (2), 29 Tu-16, 24 Ił-14 (1), 8 An-12 (1), 1 Mi-4, 10 Mi-6, 4 egzemplarze innych typów.

W latach 60. w Egipcie trwały pracę nad ponaddźwiękowym samolotem myśliwski Helwan HA-300, straty wojenne przesądziły o zlikwidowaniu programu w 1969 roku po zbudowaniu trzech prototypów, samolot prawdopodobnie nie zagwarantowałby lepszych osiągów od dostępnych od ręki MiG-21, które dawały szanse na szybką odbudowę.

Wojna na wyczerpanie[edytuj | edytuj kod]

MiG-21PFM

Stracone maszyny szybko zastąpiono dostawami samolotów używanych z Układu Warszawskiego tj. już w 1967 Czechosłowacja rozpoczęła dostawy 30 MiG-21F-13, a ZSRR przekazało 75 MiG-21PFM (także Polska przekazała swoje MiG-21F-13 Syrii). Większym problemem był brak kadry, w wojnie Egipt utracił 100 pilotów, aby usprawnić szkolenie nowego personelu odebrano 24 dwumiejscowe MiG-21US i 122 szkolne Aero L-29 Delfín, a do Egiptu sprowadzono instruktorów z ZSRR, Czechosłowacji i Polski. Ograniczone potyczki graniczne z Izraelem trwała do sierpnia 1970 roku, w tym czasie do wali z myśliwcami IAF wysyłano pilotów radzieckich, pomimo tego Izrael podwoił swój arsenał dzięki dostawom z USA, a Egipt stracił kolejne 50-100 samolotów, w stosunku do około 20 izraelskich. We wrześniu 1970 zmarł Gamal Abdel Naser, nowy prezydent Anwar Sadat podjął działania w celu wyciągnięcia wniosków z porażki w 1967 i wprowadzenia zmian, które pozwoliłyby zaplanować zbrojne odbicie Synaju, gdyby Synaj nie wrócił do Egiptu na drodze negocjacji politycznych. Od wczesnych lat 70. podstawowym myśliwcem EAF stał się MiG-21MF, który pozostaje w użyciu do dziś.

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

Samolot Producent Typ Wersja Liczba sztuk Uwagi
Samoloty myśliwskie
Egyptian air force F-16 refueling.jpg
General Dynamics F-16 Fighting Falcon
 Stany Zjednoczone myśliwiec wielozadaniowy F-16A-15
F-16B-15
F-16C-32
F-16D-32
F-16C-40
F-16D-40
F-16C-52
F-16D-52
26
7
31
6
98
34
4
0
~206 w służbie. Od 1982 dostarczono 34 F-16A, 8 F-16B Block 15; 34 F-16C, 6 F-16D Block 32; 102 F-16C, 36 F-16D Block 40; zamówiono 16 F-16C i 4 F-16D Block 52. Opłacone przez USA w ramach Foreign Military Financing[4].
798b899970.jpg
Dassault Mirage 2000
 Francja myśliwiec wielozadaniowy 2000EM
2000BM
15
3
Od 1986 dostarczono 16 EM i 4 BM
F-4E Pantom II.JPEG
McDonnell Douglas F-4 Phantom II[5]
 Stany Zjednoczone samolot myśliwsko-bombowy F-4E 25 Od 1979 dostarczono 46 używanych.
Egyptian Mirage 5 at Cairo-West 1985.JPEG
Dassault Mirage 5
 Francja samolot szturmowy
rozpoznawczy
treningowy
5E2
5SDR
5SDD
12
6
6
Od 1973 (po wojnie) dostarczono 54 5SDE, 16 5E2, 6 5SDD, 6 5SDR, samoloty opłacone przez Arabię Saudyjską.
Egypt Daily News Mig 21 upgraded.jpg
MiG-21
 ZSRR myśliwiec przechwytujący
rozpoznawczy
treningowy
MF
RF
UM
23
4
4
Od 1962 do 1967 kupiono 235 F-13/PF/PFM i 40 MiG-21U (95% zniszczono). Od 1970 ZSRR darowało 75 MiG-21PFS, 12 MiG-21M, 110 MiG-21MF, 24 MiG-21US i MiG-21UM, wycofywane.
Egyptian F-7 in flight, 2009.jpg
Chengdu F-7 Airguard
 Chiny
 Egipt
myśliwiec przechwytujący F-7M
F-7B
27
26
Od 1980 dostarczono 110 F-7B i 40 F-7M, część zmontowano w Egipcie, mogą przenosić R550 Magic, wycofywane.
Samoloty wczesnego ostrzegania

Grumman E-2 Hawkeye[6]
 Stany Zjednoczone AWACS E-2C 2000 8 Od 1986, w tym 2 ex-USA, wszystkie zmodernizowano do Hawkeye 2000.
Lockheed C-130 Hercules  Stany Zjednoczone walka elektroniczna EC-130H 2 Od 1976.
Beechcraft 1900[7]  Stany Zjednoczone patrolowy
ELINT
1900C 6
2
Samoloty transportowe
Lockheed C-130H Hercules (L-382).jpg
Lockheed C-130 Hercules
 Stany Zjednoczone taktyczny transportowiec C-130H
C-130H-30
22
2
Od 1976 dostarczono 26 C-130H, 3 C-130H-30, 4 utracono.
Egyptian Air Force Antonov An-74T-200A Bubin.jpg
An-74
 Ukraina średni transportowiec TK-200A
T-200A
3 Od 2005, zamówiono 7.
CASA C-295  Hiszpania średni transportowiec C-295M 3 od 2011, zamówiono 12
Egyptian Air Force de Havilland DHC-5 Buffalo Janura.jpg
De Havilland Canada DHC-5 Buffalo
 Kanada transportowy
treningowy
DHC-5D 5
4
Od 1982 dostarczono 10.
Samoloty szkolno-treningowe
Dassault/Dornier Alpha Jet[8]  Francja
 Egipt
szkolenie zaawansowane
bliskie wsparcie
MS1
MS2
30
14
Od 1982 dostarczano 30 MS1 i 15 MS2, 37 zmontowano w Egipcie.
K-8 Karakorum[9]  Chiny
 Egipt
szkolenie zaawansowane K-8E 118 Od 2001, 120 zmontowano w Egipcie, 2 utracono.
Aero L-39 Albatros[10]  Czechosłowacja szkolno-bojowe L-39ZO 10 Ex-libijskie
Aero L-59 Super Albatros[11]  Czechy szkolno-bojowe L-59E 47 Od 1993 dostarczono 49 sztuk.
Embraer EMB 312 Tucano[12]  Brazylia
 Egipt
szkolenie podstawowe 312A 54 Od 1984, zmontowane w Egipcie.
Grob G-115 Tutor[10]  Niemcy szkolenie wstępne G-115EG 68 Od 2000 dostarczono 74.
Zlín Z-43  Czechy szkolenie wstępne Z-143L 10 Od 1996.
Śmigłowce
Boeing AH-64 Apache[13]  Stany Zjednoczone śmigłowiec szturmowy AH-64D 35 Od 1994 dostarczono 36 AH-64A, 35 zmodernizowano do AH-64D.
Egyptian Air Force Boeing CH-47D Chinook (414) Pichugin.jpg
Boeing CH-47 Chinook
 Włochy
 Stany Zjednoczone
ciężki śmigłowiec transportowy CH-47C
CH-47D
3
16
Od 1982, za pośrednictwem USA.
Egyptian Mi-8.jpg
Mi-8
 ZSRR śmigłowiec wielozadaniowy Mi-8T/TVK 42 Od 1970 dostarczono 80, do różnych zadań.
Egyptian Mil Mi-8-17 04.jpg
Mi-17
 Rosja śmigłowiec transportowy Mi-17H 27 Od 1997.
Egyptian Air Force UH-60 Blackhawk.JPG
Sikorsky UH-60 Black Hawk
 Stany Zjednoczone śmigłowiec VIP S-70A-21
(UH-60L)
6
Aérospatiale Gazelle[14]  Francja
 Egipt
śmigłowiec użytkowy/szturmowy SA-342K/L 80 Od 1974 dostarczono 90 sztuk, 36 zmontowano w Egipcie, część uzbrojona w 20 mm działka i kpr HOT
Kaman SH-2G Super Seasprite[15]  Stany Zjednoczone śmigłowiec pokładowy/ZOP SH-2G(E) 9 Zmodernizowane ex-USA SH-2F, dostarczono 10 od 1997, jeden utracono w 2006.
Egyptian Westland Commando Mark 2 helicopter.JPEG
Westland Sea King
 Wielka Brytania transportowy
walka elektroniczna
ZOP
Mk.1/2
Mk2E
Mk.47
22
2
1
Od 1973 dostarczono 5 Commando Mk.1, Sea King Mk.47 (HAS.2), 23 Commando Mk.2/2A/2B/2E, opłacone przez Arabię Saudyjską.
Hiller OH-23 Raven  Stany Zjednoczone śmigłowiec szkolny UH-12E 12 Dostarczono 18.

Poza EAF do transportu rządu i prezydenta wykorzystywana jest flota: 1 Airbus A340, 4 Boeing 737, 2 Gulfstream III, 4 Gulfstream IV, 2 Agusta AS-61 A-4 Sea King, 2 UH-60 Black Hawk, 2 Westland Commando MK-2B.

W przeszłości[edytuj | edytuj kod]

MIG-15UTI Midget
MiG-17 Fresco
F-6 Farmer
Ił-28 Beagle
Tu-16 Badger
Bücker Bü 181 Bestmann

Myśliwce

Samoloty bombowe/szturmowe

Transportowe

Łodzie latające

Treningowe

Śmigłowce

Przypisy