Ejszyszki
Na mapach:
| Ejszyszki | |||
|
|||
 Kościół w Ejszyszkach |
|||
| Państwo |  Litwa |
||
| Okręg |  wileński |
||
| Burmistrz | Tadeusz Zimiński | ||
| Położenie | 54°10′N 25°00′E |
||
| Ludność (2005) • liczba ludności |
3 688 |
||
| Nr kierunkowy | 380 | ||
| Kod pocztowy | LT-17116 | ||
| Miasta partnerskie |  Wyszków
|
||
|
Położenie na mapie Litwy
  Ejszyszki
|
|||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
| Strona internetowa miasta | |||
Ejszyszki (lit. Eišiškės; biał. Эйшышкі; jidysz אישישוק ,איישישאק – Ejszyszok lub Ejszyszuk) – miasto na Litwie położone na południe od Wilna, w rejonie solecznickim, tuż przy granicy z Białorusią. 3,6 tys. mieszkańców (2005).
Spis treści |
[edytuj] Historia
Nazwa miasta, wg legendy, wywodzi się od jednego z najdzielniejszych wojów litewskich, Eisziusa, który dostał te ziemie w XI wieku w nagrodę za odzyskanie ich od książąt ruskich. Prawa miejskie nadał osadzie Jan III Sobieski w XVII wieku. Przez miasto przebiegał ważny szlak z Wilna do Krakowa. Mimo to miasto nie rozwinęło się nigdy w większy ośrodek. Na początku XIX wieku niedaleko Ejszyszek była stacja telegrafu optycznego linii Warszawa-Sankt Petersburg.
Jesienią 1918 roku w mieście powstała Samoobrona Ejszyska – polska organizacja wojskowa mająca na celu obronę Ejszyszek przed bolszewikami. Jej organizatorem był kpt. Kazimierz Ilcewicz[1]. 7 czerwca 1919 roku miasto wraz z całym powiatem lidzkim weszło w skład okręgu wileńskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich – tymczasowej polskiej jednostki administracyjnej[2]. Latem 1920 roku Ejszyszki zostały ponownie zajęte przez bolszewików, ponownie odbite przez Polaków we wrześniu 1920.
Za II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Ejszyszki. W 1939 r., w dniu wybuchu II wojny światowej miasteczko było zamieszkiwane przez 5 tys. osób, w tym 3,5 tys. Żydów i 2,5 tys. Polaków[potrzebne źródło]. Poza nimi zamieszkiwali tu w niewielkiej liczbie Tatarzy. Ejszyszki słynęły z jarmarków, szczególnie znanych z handlu końmi i bydłem.
We wrześniu 1941 r. małe miejscowe getto zostało zlikwidowane przez kilkunastu Niemców i podlegających im litewskich szaulisów i policjantów. Był to oddział który wcześniej wymordował ludność żydowską w Niemenczynie, Nowej Wilejce i Jaszunach. Niemców było kilkunastu a bezpośrednimi wykonawcami byli litewscy szaulisi i policjanci. Z meldunku niemieckiego dowódcy grupy likwidacyjnej kierowanej przez obersturmfuhrera Gamanna wynika, że wymordowano wtedy 921 mężczyzn, 1851 kobiet i 814 dzieci. Pomordowanych zakopano w dołach na obrzeżach miasteczka[3].
Od czasu wojny jest to najbardziej polskie miasteczko na obszarze obecnej Republiki Litewskiej (80-90%).
[edytuj] Pogrom Żydów w Ejszyszkach
Według relacji ocalałej z pogromu prof. Yaffy Eliach, 19 października 1944 roku około godziny 23:00 grupa 150 Polaków, w tym około 80 umundurowanych żołnierzy Armii Krajowej, zatrzymała się przed domem zamieszkałym przez żydowską rodzinę Kabaczników, po czym dowodzący tą grupą oficer AK wydał rozkaz wymordowania wszystkich Żydów, zaczynając najpierw od domu Sonensonów, ponieważ sądzono, że mają broń, a następnie zamordować Żydów w domu Kabaczników. Dowódca zakończył wydawanie rozkazów hasłem: Polska bez Żydów. Atak rozpoczął się krótko po godzinie 23:00 wrzuceniem granatu przez okno do sypialni rodziny Sonenson, w wyniku czego zginęła Cipora Sonenson i jej syn Chaim.
W wyniku przeprowadzonego przez NKWD śledztwa większość uczestników pogromu aresztowano i osądzono w Wilnie, skazując ich na wieloletnie więziania i zesłanie na Syberię[4].
Z wersją prof. Eliach polemizuje prof. Marek Jan Chodakiewicz[5]. W książce poświęconej wydarzeniom w Ejszyszkach twierdzi on, że zajść tych nie można nazwać pogromem, a jedynie przypadkową tragedią mającą miejsce w trakcie działań wojennych. Wg Chodakiewicza dwie ofiary ataku zginęły przypadkowo, a właściwym celem ataku oddziału AK miało być porwanie zakwaterowanego w tym domu kapitana radzieckiego wywiadu wojskowego. Oficer mieszkał w domu Sonensonów gdyż mąż zabitej Cipory Sonenson, Mosze, działał jako współpracownik NKWD. Z analizowanych przez Chodakiewicza materiałów NKWD wynika, że około 30 świadków tego wydarzenia, będących narodowości żydowskiej, nie ucierpiało w żaden sposób na skutek działań oddziału AK.
Do książki prof. Eliach krytycznie odniósł się też Adam Michnik. Twierdził on, że Yaffa Eliach wychodząc od oskarżenia żołnierzy o zabójstwo dwóch osób dochodzi do bezpodstawnych oskarżeń całej Armii Krajowej o antysemityzm i zabójstwa na tle narodowościowym, co, jak twierdzi Michnik, dowodzi braku dobrej woli i bezstronności u autorki[6][7].
[edytuj] Zabytki
Najważniejszym zabytkiem Ejszyszek jest kościół pw. Wniebowstąpienia Pańskiego, wybudowany w latach 1846-1852. We wnętrzu znajduje się kilka zabytkowych obrazów. Na miejscowym cmentarzu w końcu 2009 roku powstała kwatera wojenna, w której złożono szczątki żołnierzy Armii Krajowej[8].
Przypisy
- ↑ Lech Wyszczelski: Wstępna faza walk. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 47–48. ISBN 978-83-11-11934-5.
- ↑ Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41
- ↑ www.kresy.pl; Wileńskie panienki i zaścianki
- ↑ The Yaffa Eliach "Pogrom at Eishyshok", The New York Times, http://www.nytimes.com/ref/opinion/27opclassic.html
- ↑ Marek Jan Chodakiewicz, Ejszyszki. Kulisy zajść w Ejszyszkach. Epilog stosunków polsko-żydowskich na Kresach 1944 - 1945., Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2003
- ↑ Adam Michnik, Bazrozumny fanatyzm, Gazeta Wyborcza, 8 sierpnia 1996
- ↑ Paweł Wroński, recenzja książki Marka J. Chodakiewicza, Gazeta Wyborcza
- ↑ Szczątki żołnierzy AK spoczęły w Ejszyszkach. Rzeczpospolita, 2009-11-07. [dostęp 2009-11-07].
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Zabytki rejonu Wilna
- Ejszyszki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.
|
||||||||||||||
