Ejszyszki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ejszyszki
Kościół w Ejszyszkach
Kościół w Ejszyszkach
Herb
Herb Ejszyszek
Państwo  Litwa
Okręg LT Vilnius county.gif wileński
Burmistrz Tadeusz Zimiński
Populacja (2005)
• liczba ludności

3 688
Nr kierunkowy 380
Kod pocztowy LT-17116
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Ejszyszki
Ejszyszki
Ziemia 54°10′N 25°00′E/54,166667 25,000000Na mapach: 54°10′N 25°00′E/54,166667 25,000000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Litwa, Łotwa i Estonia

Ejszyszki (lit. Eišiškės; biał. Эйшышкі; jidysz איישישאָק Ejsziszok lub איישישוק Ejsziszuk[potrzebne źródło]) – miasto na Litwie położone na południe od Wilna, w rejonie solecznickim, tuż przy granicy z Białorusią. 3,6 tys. mieszkańców (2005).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta, według legendy, wywodzi się od jednego z najdzielniejszych wojów litewskich, Eisziusa, który dostał te ziemie w XI wieku w nagrodę za odzyskanie ich od książąt ruskich. Prawa miejskie nadał osadzie król Jan III Sobieski w XVII wieku. Przez miasto przebiegał ważny szlak z Wilna do Krakowa. Mimo to miasto nie rozwinęło się nigdy w większy ośrodek. Na początku XIX wieku niedaleko Ejszyszek znajdowała się stacja telegrafu optycznego linii Warszawa-Petersburg.

Jesienią 1918 roku w mieście powstała Samoobrona Ejszyska – polska organizacja wojskowa mająca na celu obronę Ejszyszek przed bolszewikami. Jej organizatorem był kpt. Kazimierz Ilcewicz[1]. 7 czerwca 1919 roku miasto wraz z całym powiatem lidzkim weszło w skład okręgu wileńskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich – tymczasowej polskiej jednostki administracyjnej[2]. Latem 1920 roku Ejszyszki zostały ponownie zajęte przez bolszewików, a ponownie odbite przez Polaków we wrześniu 1920 r.

W latach II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Ejszyszki. W 1939 r., w dniu wybuchu II wojny światowej, miasteczko było zamieszkiwane przez 5 tys. osób, w tym 3,5 tys. Żydów i 2,5 tys. Polaków[potrzebne źródło]. Poza nimi zamieszkiwali tu w niewielkiej liczbie Tatarzy. Ejszyszki słynęły z jarmarków, szczególnie znanych z handlu końmi i bydłem.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1941 r. małe miejscowe getto zostało zlikwidowane przez kilkunastu Niemców i współpracujących z nimi litewskich szaulisów i policjantów (to właśnie szaulisi i policjanci byli bezpośrednimi wykonawcami likwidacji); ten sam oddział wymordował wcześniej ludność żydowską w Niemenczynie, Nowej Wilejce i Jaszunach. Z meldunku niemieckiego dowódcy grupy likwidacyjnej kierowanej przez obersturmführera Gamanna wynika, że wymordowano wtedy 921 mężczyzn, 1851 kobiet i 814 dzieci. Pomordowanych zakopano w dołach na obrzeżach miasteczka[3].

W 2005 roku amerykańska profesor żydowskiego pochodzenia Yaffa Eliach udzieliła gazecie The New York Times wywiadu, w którym twierdziła, że 19 października 1944 roku około godziny 23:00 w Ejszyszkach doszło do „pogromu ludności żydowskiej”, w wyniku którego miały zginąć dwie osoby pochodzenia żydowskiego (Cipora Sonenson i jej syn Chaim), a ona sama miała być naocznym świadkiem tych wydarzeń. W akcji tej, zdaniem Yaffy Eliach, miał brać udział 150-osobowy oddział polski, w tym około 80 umundurowanych żołnierzy Armii Krajowej, a akcja miała być wymierzona bezpośrednio w cywilną ludność żydowską. Yaffa Eliach stwierdziła także, że NKWD po tej akcji przeprowadziło własne śledztwo, w wyniku którego większość uczestników pogromu została wykryta, aresztowana i osądzona w Wilnie oraz skazana na wieloletnie kary pozbawienia wolności i zesłanie na Syberię[4].

Z wersją wydarzeń podawaną przez Yaffę Eliach nie zgodził się prof. Marek Jan Chodakiewicz[5]. W książce poświęconej wydarzeniom w Ejszyszkach twierdzi on, że zajść tych nie można nazwać pogromem, a jedynie przypadkową tragedią mającą miejsce w trakcie działań wojennych. Według Chodakiewicza dwie ofiary ataku zginęły przypadkowo, a właściwym celem ataku oddziału AK miało być porwanie zakwaterowanego w tym domu kapitana radzieckiego wywiadu wojskowego. Oficer mieszkał w domu Sonensonów, gdyż mąż zabitej Cipory Sonenson, Mosze, działał jako współpracownik NKWD. Z analizowanych przez Chodakiewicza materiałów NKWD wynika, że około 30 świadków tego wydarzenia, będących narodowości żydowskiej, nie ucierpiało w żaden sposób na skutek działań oddziału AK.

Do wersji prof. Eliach krytycznie odniósł się też Adam Michnik. Twierdził on, że Yaffa Eliach wychodząc od oskarżenia żołnierzy o zabójstwo dwóch osób dochodzi do bezpodstawnych oskarżeń całej Armii Krajowej o antysemityzm i zabójstwa na tle narodowościowym, co – jak twierdzi Michnik – dowodzi braku dobrej woli i bezstronności u autorki[6][7].

W okresie sowieckiej władzy na Kresach Wschodnich w Ejszyszkach miało miejsce jeszcze jedno zbrojne zdarzenie. W nocy z 6 na 7 grudnia 1944 roku oddział por. AK Jana Borysewicza dokonał ataku na miejscowy areszt sowiecki, z którego uwolnił 30 przetrzymywanych tam więźniów.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Najważniejszym zabytkiem Ejszyszek jest kościół pw. Wniebowstąpienia Pańskiego, wybudowany w latach 1846-1852. We wnętrzu znajduje się kilka zabytkowych obrazów. Na miejscowym cmentarzu w końcu 2009 roku powstała kwatera wojenna, w której złożono szczątki żołnierzy Armii Krajowej[8].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Lech Wyszczelski: Wstępna faza walk. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 47–48. ISBN 978-83-11-11934-5.
  2. Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41
  3. www.kresy.pl; Wileńskie panienki i zaścianki
  4. Yaffa Eliach, Pogrom at Eishyshok, „The New York Times”, http://www.nytimes.com/ref/opinion/27opclassic.html
  5. Marek Jan Chodakiewicz, Ejszyszki. Kulisy zajść w Ejszyszkach. Epilog stosunków polsko-żydowskich na Kresach 1944-1945, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2003
  6. Adam Michnik, Bezrozumny fanatyzm, „Gazeta Wyborcza”, 8 sierpnia 1996
  7. Paweł Wroński, recenzja książki Marka J. Chodakiewicza, „Gazeta Wyborcza”
  8. Szczątki żołnierzy AK spoczęły w Ejszyszkach. Rzeczpospolita, 2009-11-07. [dostęp 2009-11-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Klasycystyczny dwór w Hornostaiszkach koło Ejszyszek (pocz. XIX w.)