Ekfraza

Ekfraza (gr. ékphrasis – dokładny opis) – artystyczny (zwykle szczegółowy) opis dzieła sztuki w literaturze pięknej (zarówno poezji, prozie jak i w dramacie). Może stanowić całość lub część utworu.

Początkowo była tylko figurą retoryczną. Później zyskała także znaczenie genologiczne – zaczęła funkcjonować jako gatunek literacki.

Ekfraza może realizować się przez:

• nawiązanie (np. wskazanie bezpośrednio tytułu lub autora dzieła)
• dyskurs o sztuce (negacja lub poparcie wyznaczników estetycznych dzieła, do którego się odwołuje)
• interpretację (próba przekładu intersemiotycznego, np. przetworzenie rzeczywistości z obrazu na język poetycki; często poeta "wykracza poza ramy obrazu" i uszczegóławia świat przedstawiony)

Przykłady ekfraz

Autor dzieła literackiego	Tytuł wiersza	Dzieło plastyczne i autor	Czynnik charakteryzujący ekfrazę
Stanisław Grochowiak	Płonąca żyrafa	Płonąca żyrafa, Salvador Dalí
Stanisław Grochowiak	Bellini Pieta	Opłakiwanie Chrystusa (1516), Giovanni Bellini
Stanisław Grochowiak	Ikar	Pejzaż z upadkiem Ikara, Pieter Bruegel
Stanisław Grochowiak	Lekcja anatomii Rembrandta	Lekcja anatomii doktora Tulpa, Rembrandt	Dysputa o sztuce
Stanisław Grochowiak	Brama na starym mieście	Brama na starym mieście, Aleksander Gierymski
Stanisław Grochowiak	Bilard	Kawiarnia nocna w Arles, Vincent van Gogh
Wisława Szymborska	Dwie małpy Bruegla	Dwie małpy, Pieter Bruegel	Nawiązanie
Wisława Szymborska	Kobiety Rubensa	różne obrazy Rubensa	Nawiązanie
Jan August Kisielewski	W sieci (monolog Julki)	Szał Władysław Podkowiński
William Carlos Williams	Krajobraz z upadkiem Ikara	Pejzaż z upadkiem Ikara, Pieter Bruegel
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska	Olejne jabłka	różne obrazy Cézanne'a	Interpretacja
Jacek Kaczmarski	Autoportret Witkacego	Autoportret Stanisław Ignacy Witkiewicz