Ekfraza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ekfraza (gr. ékphrasis – dokładny opis) – artystyczny (zwykle szczegółowy) opis dzieła sztuki w literaturze pięknej (zarówno poezji, prozie jak i w dramacie). Może stanowić całość lub część utworu.

Początkowo była tylko figurą retoryczną. Później zyskała także znaczenie genologiczne – zaczęła funkcjonować jako gatunek literacki.

Ekfraza może realizować się przez:

  • nawiązanie (np. wskazanie bezpośrednio tytułu lub autora dzieła)
  • dyskurs o sztuce (negacja lub poparcie wyznaczników estetycznych dzieła, do którego się odwołuje)
  • interpretację (próba przekładu intersemiotycznego, np. przetworzenie rzeczywistości z obrazu na język poetycki; często poeta "wykracza poza ramy obrazu" i uszczegóławia świat przedstawiony)[1]

Przykłady ekfraz[edytuj | edytuj kod]

Autor dzieła literackiego Tytuł wiersza Dzieło plastyczne i autor Czynnik charakteryzujący ekfrazę
Stanisław Grochowiak Płonąca żyrafa Płonąca żyrafa, Salvador Dalí
Stanisław Grochowiak Bellini Pieta Opłakiwanie Chrystusa (1516), Giovanni Bellini
Stanisław Grochowiak Ikar Pejzaż z upadkiem Ikara, Pieter Bruegel
Stanisław Grochowiak Lekcja anatomii Rembrandta Lekcja anatomii doktora Tulpa, Rembrandt Dysputa o sztuce
Stanisław Grochowiak Brama na starym mieście Brama na Starym Mieście, Aleksander Gierymski
Stanisław Grochowiak Bilard Nocna kawiarnia, Vincent van Gogh
Wisława Szymborska Dwie małpy Bruegla Dwie małpy, Pieter Bruegel Nawiązanie
Wisława Szymborska Kobiety Rubensa różne obrazy Rubensa Nawiązanie
Jan August Kisielewski W sieci (monolog Julki) Szał uniesień Władysław Podkowiński
William Carlos Williams Krajobraz z upadkiem Ikara Pejzaż z upadkiem Ikara, Pieter Bruegel
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Olejne jabłka różne obrazy Cézanne'a Interpretacja
Jacek Kaczmarski Autoportret Witkacego Autoportret Stanisław Ignacy Witkiewicz

Przypisy

  1. A. Dziadek, Obrazy i wiersze. Z zagadnień interferencji sztuk w polskiej poezji współczesnej. Katowice 2004