Ekonomiczna analiza prawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ekonomiczna analiza prawa ( ang. Law and economics) zajmuje się badaniem prawa korzystając z metod nauk ekonomicznych. Dyscyplina ta kładzie szczególny nacisk na badanie efektywności regulacji prawnych.

Podstawowe problemy[edytuj | edytuj kod]

Ekonomiczna analiza prawa jest dyscypliną znajdującą się między ekonomią a naukami prawnymi. Korzystając z narzędzi nauk ekonomicznych stara się wskazać kierunki działalności państwa na obszarze prawodawstwa. Stwarza to niebezpieczeństwo, że cele działalności państwa zostaną podporządkowane zasadom ekonomicznej użyteczności. Krytyka, z jaką spotyka się ekonomiczna analiza prawa, wynika również z trudności metodologicznych, czyli stosowania metod ilościowych (ekonomia) do klasycznej nauki humanistycznej (prawo). Tak więc wątpliwości wynikają z faktu interdyscyplinarności, a nie przyjętego obszaru badawczego.

Cele ekonomicznej analizy prawa[edytuj | edytuj kod]

Ekonomiczną analizę prawa, podobnie jak to jest w przypadku ekonomii, można podzielić na pozytywną i normatywną.

Pozytywna ekonomiczna analiza prawa[edytuj | edytuj kod]

Pozytywna ekonomiczna analiza prawa zajmuje się przewidywaniem efektów regulacji dla funkcjonowania gospodarki. Poprzez szczegółowe analizy i interpretacje wysuwa wnioski, czy przyjęte regulacje są efektywne pod względem ekonomicznym. Dorobek ekonomicznej analizy prawa jest wykorzystywany do badania, za pomocą metod ekonomicznych, skutków rozwiązań prawnych przed wprowadzeniem regulacji, tj. ex ante oraz po wprowadzeniu regulacji, tj. ex post (okresowy przegląd regulacji - OSR).

Normatywna ekonomiczna analiza prawa[edytuj | edytuj kod]

Normatywna ekonomiczna analiza prawa idzie krok dalej, dostarczając zaleceń i rekomendacji bazując na zasadach płynących z ekonomii, dla prowadzonych działań w prawodawstwie. Wysuwając propozycje zmian, oddziałuje na państwo do tworzenia prawa, które byłoby bardziej korzystne dla podmiotów życia społecznego.

Kluczowym pojęciem dla normatywnej ekonomicznej analizy prawa jest efektywność, w szczególności efektywność alokacyjna. W ekonomicznej analizie prawa pojęcie alokacji dóbr zostało zdefiniowane między innymi przez Pareto i Kaldora-Hicksa.

Dwa nurty ekonomicznej analizy prawa[edytuj | edytuj kod]

Możemy wyróżnić starą i nową ekonomiczną analizę prawa. Stary nurt tej dyscypliny bada ustawodawstwo bezpośrednio odnoszące się do gospodarki i rynku, a przedmiotem jej szczególnego zainteresowania jest prawo konkurencji, prawo pracy oraz prawo podatkowe. Nowa ekonomiczna analiza prawa zajmuje się całością systemu prawnego, procedurami prawa cywilnego, karnego i administracyjnego. Za jej początek uważa się zastosowanie teorematu Coase’a do badania amerykańskiego prawa deliktów (law of torts) w 1960 roku.

Ważniejsze szkoły nowej ekonomicznej analizy prawa[edytuj | edytuj kod]

Od połowy XX wieku można zauważyć duże zainteresowanie środowiska naukowego zależnościami pomiędzy prawem a gospodarką i myślą ekonomiczną. Do najbardziej znanych przedstawicieli ekonomicznej analizy prawa zalicza się przedstawicieli szkoły chicagowskiej Coase’a (ekonomista piszący o kosztach społecznych), Posnera (ekonomiczna analiza prawa karnego) i Beckera (nowe gałęzie prawa). Oprócz szkoły chicagowskiej ważne znaczenie ma przedstawiciel szkoły New Haven Guido Calabresiego (konstrukcje odpowiedzialności cywilnej oraz rozkład ryzyka).

Ekonomiczna analiza prawa na polskich uczelniach[edytuj | edytuj kod]

Ekonomiczna analiza prawa od kilku lat spotyka się z zainteresowaniem na polskich uczelniach. W 2010 roku uruchomiono pierwszy w Polsce kierunek Ekonomiczna analiza prawa w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Ekonomiczna analiza prawa stała się również przedmiotem fakultatywnym wykładanym m.in. na Akademia Leona Koźmińskiego, Uniwersytecie Warszawskim, czy na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Polskie Stowarzyszenie Ekonomicznej Analizy Prawa[edytuj | edytuj kod]

Polskie środowisko naukowe zajmujące się ekonomiczną analizą prawa skupia powstałe w 2005 roku w Warszawie Polskie Stowarzyszenie Ekonomicznej Analizy Prawa (PSEAP)[1]. Celem stowarzyszenia jest promowanie tej dziedziny w Polsce, między innymi przez organizowanie seminariów i konferencji oraz gromadzenie i upowszechnianie wiedzy z tego zakresu. Od 2010 roku Stowarzyszenie organizuje międzynarodową konferencję Polish Law & Economics Conference][2], która jest najważniejszym wydarzeniem w swojej dziedzinie w Polsce.

Przypisy

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Cooter R., Ulen T., Ekonomiczna analiza prawa, C.H. Beck, Warszawa 2009
  • Klecha K., Wolność działalności gospodarczej w Konstytucji RP, C.H. Beck, Warszawa 2009
  • Sobczak K., Gospodarka rynkowa a władza publiczna, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 1997
  • Stelmach J., Dziesięć wykładów o ekonomii prawa, Wolters Kluwer, Warszawa 2007
  • Stelmach J., Analiza ekonomiczna w zastosowaniach prawniczych, Wolters Kluwer, Warszawa 2007
  • Szpringer W., Ocena skutków regulacji, C.H. Beck, Warszawa 2007
  • Sztaba S., Aktywne poszukiwanie renty. Teoria, przykłady historyczne. Przejawy w polskiej gospodarce lat dziewięćdziesiątych, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 2002
  • Włudyka T., Model społecznej gospodarki rynkowej a transformacja ustrojowa polskiej gospodarki, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2002

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]