Ekskomunika

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ekskomunika (z łac. excommunicatio – poza wspólnotą, wyłączenie ze wspólnoty, pot. klątwa, wyklęcie i anatema) – w chrześcijaństwie najwyższa kara kościelna polegająca na wykluczeniu z życia Kościoła.

Podstawa biblijna[edytuj | edytuj kod]

Podstawą ekskomuniki jako wykluczenia ze wspólnoty i konsekwencji z tym związanych jest przekaz biblijny, według którego Jezus przedstawia sposób postępowania przy wzajemnym upominaniu. Brak właściwej reakcji na upomnienie pociąga za sobą wiążącą konsekwencję wykluczenia.

Jeżeli twój brat zgrzeszy przeciw tobie, idź i upomnij go w cztery oczy. Jeśli cię usłucha, pozyskasz swego brata. Jeśli cię nie posłucha, weź ze sobą jeszcze jedną lub dwie osoby, niech cała sprawa rozstrzygnie się w oparciu o dwóch lub trzech świadków. Jeżeli ich także nie posłucha, powiedz o tym Kościołowi. A jeśli nawet Kościoła nie posłucha, niech będzie dla ciebie jak poganin i celnik. Zaprawdę, powiadam wam: Wszystko, co zwiążecie na Ziemi, będzie związane w Niebie, a co rozwiążecie na Ziemi, będzie rozwiązane w Niebie.

— Mt 18,15-18[1]

Kościół katolicki[edytuj | edytuj kod]

W Kościele katolickim kara kościelna (tzw. cenzura), która pozbawia osobę obłożoną ekskomuniką prawa uczestniczenia w życiu religijnym z powodu ciężkiego przestępstwa wobec jego porządku i nauki. Nie ma charakteru definitywnego.

Wyróżnia się excommunicatio latae sententiae – wiążącej mocą samego prawa, która następuje automatycznie po czynie. Przez sam czyn katolik tak bardzo oddala się od Kościoła, że nie może być dalej uważany za jego członka.

W katolickich Kościołach wschodnich nie ma ekskomuniki latae sententiae. Istnieje za to rozróżnienie na ekskomunikę większą i ekskomunikę mniejszą. Pierwsza jest całkowitym zakazem uczestniczenia w życiu religijnym, druga natomiast jest zakazem uczestniczenia w Eucharystii i może być związana również z zakazem wstępu do kościoła[2].

Ekskomunika grozi za:

  1. znieważenie postaci eucharystycznych, poprzez: porzucenie albo w celu świętokradczym zabieranie i przechowywanie (kan. 1367),
  2. użycie siły fizycznej wobec papieża (kan. 1370 § 1),
  3. rozgrzeszenie przez kapłana wspólnika grzechu nieczystości (kan. 1378 § 1),
  4. udzielenie i przyjęcie sakry biskupiej bez zgody papieża (kan. 1382),
  5. naruszenie tajemnicy konklawe przez personel pomocniczy (Universi Dominici Gregis art. 58),
  6. symonię przy wyborze papieża (Universi Dominici Gregis art. 78) jak również za inne wykroczenia naruszające konklawe: uleganie wpływom zewnętrznym (ibidem art. 80), zmowy między elektorami (ibidem art. 81),
  7. bezpośrednie naruszenie tajemnicy spowiedzi (kan. 1388 § 1, dodatkowo dekret ogólny Kongregacji Nauki Wiary z 23 września 1988 dotyczący rejestrowania za pomocą środków technicznych spowiedzi prawdziwej lub symulowanej własnej bądź osoby trzeciej), [http://ekai.pl/wydarzenia/temat_dnia/x79066/tajemnica-spowiedzi-czym-jest-i-kiedy-bywa-naruszana/]
  8. usiłowanie udzielenia sakramentu święceń kobiecie i usiłowanie przez kobietę przyjęcia święceń[3],
  9. przeprowadzenie lub dobrowolne poddanie się aborcji (kan. 1398),
  10. apostazję (kan. 1364 § 1),
  11. herezję formalną (kan. 1364 § 1),
  12. schizmę (kan. 1364 § 1).

W pierwszych ośmiu wypadkach z kary może uwolnić tylko Stolica Apostolska. W pozostałych wypadkach chodzi o tzw. kary kościelne niezastrzeżone dla Stolicy Apostolskiej. Oznacza to, że od tej kary może również uwolnić biskup ordynariusz lub upoważnieni prezbiterzy (penitencjarze).

Drugi rodzaj ekskomuniki to excommunicatio ferendae sententiae, która następuje przez ogłoszenie przez biskupa ordynariusza. Stosowana jest jako swoisty środek przymusu. Może zostać np. nałożona w ciężkich wypadkach tzw. publicznego zgorszenia.

W średniowieczu ekskomunika była często orzekanym i brzemiennym w skutki narzędziem walki z przeciwnikami władz kościelnych. Dzisiaj jest stosowana bardzo rzadko[potrzebne źródło].

Podobną karą kościelną do ekskomuniki jest interdykt.

Kościół prawosławny[edytuj | edytuj kod]

W Kościele prawosławnym ekskomunika to odsunięcie członka Kościoła od Eucharystii. Celem zasadniczym ekskomuniki jest powrót ekskomunikowanego do wspólnoty eucharystycznej.

Anatema może być ogłaszana w stosunku do heretyków. Wtedy osoba taka nie jest potępiona przez Kościół, ale raczej pozostawiona sama sobie.

Kościoły ewangelikalne[edytuj | edytuj kod]

W Kościołach ewangelikalnych ekskomunika (wykluczenie) to odsunięcie członka Kościoła od przyjmowania Wieczerzy Pańskiej i pozbawienie możliwości aktywnego uczestnictwa w życiu zborowym. Celem wykluczenia jest doprowadzenie do opamiętania się osoby wykluczonej i w konsekwencji do jej powrotu do wspólnoty.

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy
 PortalKategoria

U Świadków Jehowy ekskomunika nazywana jest wykluczeniem a osoba taka jest określana terminem osoby wykluczonej. Świadkowie Jehowy traktują identycznie osoby, które same odeszły z organizacji (odłączyły się), jak te, które zostały wykluczone. Informacja o tym, iż ktoś przestaje być Świadkiem Jehowy, zostaje ogłoszona w miejscowym zborze. Zostaje podany komunikat o treści: „(Imię i nazwisko) nie jest już Świadkiem Jehowy” – nie przekazuje się żadnych dodatkowych informacji: tego czy ktoś wystąpił sam z tego wyznania (odłączył się), czy też został z niego usunięty – wykluczony[4].

Sprawą wykluczenia zajmuje się Komitet Sądowniczy złożony z miejscowych starszych zboru, który powołuje się w celu zbadania sprawy danej osoby. W przypadku stwierdzenia niewłaściwego postępowania członka zboru, jeśli wyrazi on szczerą skruchę za popełniony czyn i chęć poprawy, z reguły kończy się na pouczeniu przez starszych zboru i pozbawieniu go posiadanych przywilejów oraz napomnieniu, które może być podane publicznie w zborze[5]. Wykluczony ma prawo odwołania się od powziętej decyzji, którą rozpoznaje nowy Komitet Sądowniczy złożony z innych starszych. Wykluczenie obowiązuje z chwilą publicznego ogłoszenia w zborze. Wykluczony po pewnym czasie ma prawo do ponownego przyłączenia[6], które rozpatruje w miarę możliwości to samo grono starszych, które zdecydowało o wykluczeniu. Wykluczony może przychodzić na zebrania do Sali Królestwa, jednak nie może się na nich wypowiadać, a oprócz starszych zboru inni wyznawcy nie mogą z nim utrzymywać jakichkolwiek kontaktów towarzyskich (np. nie pozdrawiają), pod groźbą wykluczenia z wyjątkiem krewnych (niewskazane są rozmowy o wierze). Starsi zboru powinni raz do roku odwiedzić wykluczonego, aby zorientować się, czy chce powrócić do zboru.

Cel wykluczenia:

  1. Wywyższenie imienia Jehowy oraz Jego mierników sprawiedliwości
  2. Ochrona czystości zboru
  3. Wywarcie wpływu na nieokazującego skruchy winowajcę, żeby się opamiętał

Przyczyny wykluczenia:

  • Płaszczyzna moralna
  1. Cudzołóstwo i rozpusta
  2. Pijaństwo
  3. Palenie papierosów i zażywanie narkotyków
  4. Obchodzenie świąt innych religii
  5. Świadome przyjęcie transfuzji lub spożywanie krwi
  6. Kradzież, oszustwo, sprzeniewierzenie lub oszczerstwo
  7. Hazard
  8. Aborcja
  9. Spirytyzm
  10. Bałwochwalstwo (do bałwochwalstwa zalicza się posiadanie figur, wizerunków i innych przedmiotów liturgicznych, używanych w innych religiach)
  • Płaszczyzna doktrynalna
  1. Podważanie między współwyznawcami jakiejkolwiek nauki biblijnej podanej przez Ciało Kierownicze Świadków Jehowy
  2. Popieranie innych religii
  3. Działalność międzywyznaniowa (np. nawiązanie kontaktu z inną społecznością religijną)
  4. Brak neutralności politycznej

Islam[edytuj | edytuj kod]

W islamie pojęciu ekskomunika odpowiada takfir.

Religie naturalne[edytuj | edytuj kod]

Klątwa była już od najdawniejszych czasów środkiem karnym stosowanym przez kapłanów, np. u Hindusów, Babilończyków, Egipcjan czy Greków. Polegała na zakazie uczestnictwa w publicznym kulcie religijnym, później rozszerzono ją też na inne dziedziny życia społecznego – występował ostracyzm ze strony prawowiernych w stosunku do wyklętego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło ekskomunika w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Mt 18,15-18 w przekładach Biblii.
  2. Kan. 1431 Kodeks kanonów Kościołów wschodnich
  3. KONGREGACJA NAUKI WIARY, Dekret ogólny w sprawie przestępstwa, jakim jest usiłowanie udzielenia kobiecie święceń kapłańskich
  4. Zorganizowani do spełniania woli Jehowy, s. 154, 155
  5. Watchtower: Zawsze przyjmuj karcenie od Jehowy (pol.). jw.org, 2006-11-15. [dostęp 2014-06-11].
  6. Watchtower: Czy zrywacie wszelkie kontakty z byłymi członkami waszej religii? (pol.). jw.org. [dostęp 2014-06-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.