Ekskomunika

Ekskomunika (z łac. excommunicatio – poza wspólnotą, wyłączenie ze wspólnoty, pot. klątwa, wyklęcie i anatema) – w chrześcijaństwie najwyższa kara kościelna polegająca na wykluczeniu z życia Kościoła.

Podstawa biblijna

Podstawą ekskomuniki jako wykluczenia ze wspólnoty i konsekwencji z tym związanych jest przekaz biblijny, według którego Jezus przedstawia sposób postępowania przy wzajemnym upominaniu. Brak właściwej reakcji na upomnienie pociąga za sobą wiążącą konsekwencję wykluczenia.

„	Jeżeli twój brat zgrzeszy przeciw tobie, idź i upomnij go w cztery oczy. Jeśli cię usłucha, pozyskasz swego brata. Jeśli cię nie posłucha, weź ze sobą jeszcze jedną lub dwie osoby, niech cała sprawa rozstrzygnie się w oparciu o dwóch lub trzech świadków. Jeżeli ich także nie posłucha, powiedz o tym Kościołowi. A jeśli nawet Kościoła nie posłucha, niech będzie dla ciebie jak poganin i celnik. Zaprawdę, powiadam wam: Wszystko, co zwiążecie na Ziemi, będzie związane w Niebie, a co rozwiążecie na Ziemi, będzie rozwiązane w Niebie.	”
— Mt 18,15-18

Kościół katolicki

W Kościele katolickim kara kościelna (tzw. cenzura), która pozbawia osobę obłożoną ekskomuniką prawa uczestniczenia w życiu religijnym z powodu ciężkiego przestępstwa wobec jego porządku i nauki. Nie ma charakteru definitywnego.

Wyróżnia się excommunicatio latae sententiae – wiążącej mocą samego prawa, która następuje automatycznie po czynie. Przez sam czyn katolik tak bardzo oddala się od Kościoła, że nie może być dalej uważany za jego członka.

W katolickich Kościołach wschodnich nie ma ekskomuniki latae sententiae. Istnieje za to rozróżnienie na ekskomunikę większą i ekskomunikę mniejszą. Pierwsza jest całkowitym zakazem uczestniczenia w życiu religijnym, druga natomiast jest zakazem uczestniczenia w Eucharystii i może być związana również z zakazem wstępu do kościoła.

Ekskomunika grozi między innymi za:

1. znieważenie postaci eucharystycznych, poprzez: porzucenie albo w celu świętokradczym zabieranie i przechowywanie (Kan. 1367),
2. użycie siły fizycznej wobec papieża (Kan. 1370 § 1),
3. rozgrzeszenie przez kapłana wspólnika grzechu nieczystości (Kan. 1378 § 1),
4. udzielenie i przyjęcie sakry biskupiej bez zgody papieża (Kan. 1382),
5. naruszenie tajemnicy konklawe przez personel pomocniczy (Universi Dominici Gregis art. 58),
6. symonię przy wyborze papieża (Universi Dominici Gregis art. 78) jak również za inne wykroczenia naruszające konklawe: uleganie wpływom zewnętrznym (ibidem art. 80), zmowy między elektorami (ibidem art. 81),
7. bezpośrednie naruszenie tajemnicy spowiedzi (Kan. 1388 § 1),
8. przeprowadzenie lub dobrowolne poddanie się aborcji (Kan. 1398),
9. apostazję (Kan. 1364 § 1),
10. herezję formalną (Kan. 1364 § 1),
11. schizmę (Kan. 1364 § 1).

W pierwszych siedmiu wypadkach z kary może uwolnić tylko Stolica Apostolska. W pozostałych wypadkach chodzi o tzw. kary kościelne niezastrzeżone dla Stolicy Apostolskiej. Oznacza to, że od tej kary może również uwolnić biskup ordynariusz lub upoważnieni księża (w Polsce kanonicy i penitencjarze kościoła katedralnego lub kolegiackiego).

Drugi rodzaj ekskomuniki to excommunicatio ferendae sententiae, która następuje przez ogłoszenie przez biskupa ordynariusza. Stosowana jest jako swoisty środek przymusu. Może zostać np. nałożona w ciężkich wypadkach tzw. publicznego zgorszenia.

W średniowieczu ekskomunika była często orzekanym i brzemiennym w skutki narzędziem walki z przeciwnikami władz kościelnych. Dzisiaj jest stosowana bardzo rzadko.

Podobną karą kościelną do ekskomuniki jest interdykt.

Kościół prawosławny

W Kościele prawosławnym ekskomunika to odsunięcie członka Kościoła od Eucharystii. Celem zasadniczym ekskomuniki jest powrót ekskomunikowanego do wspólnoty eucharystycznej.

Anatema może być ogłaszana w stosunku do heretyków. Wtedy osoba taka nie jest potępiona przez Kościół, ale raczej pozostawiona sama sobie.

Kościoły ewangelikalne

W Kościołach ewangelikalnych ekskomunika (wykluczenie) to odsunięcie członka Kościoła od przyjmowania Wieczerzy Pańskiej i pozbawienie możliwości aktywnego uczestnictwa w życiu zborowym. Celem wykluczenia jest doprowadzenie do opamiętania się osoby wykluczonej i w konsekwencji do jej powrotu do wspólnoty.

Świadkowie Jehowy

Świadkowie Jehowy
Geneza Chrześcijaństwo Restoracjonizm Badacze Pisma Świętego
Historia Operacja Północ Kongres Międzynarodowy 1958
Doktryna Imię Boże Antytrynitaryzm Armagedon Dni ostatnie Dusza Królestwo Boże Zbawienie
Praktyki religijne Chrzest Ewangelizacja Kongres Modlitwa Pamiątka śmierci Chrystusa Pieśni Królestwa Sala Królestwa Sala Zgromadzeń Wykluczenie/odstępstwo Wykład publiczny Studium Strażnicy Teokratyczna szkoła służby kaznodziejskiej Zborowe studium Biblii Zebranie służby Zbiórka
Publikacje Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata Strażnica Przebudźcie się! Nasza Służba Królestwa
Organizacja Ciało Kierownicze Towarzystwo Strażnica Betel (Biuro Oddziału) Zbór Starszy zboru Sługa pomocniczy Szkoła Gilead Służba Informacji o Szpitalach
Prezesi Towarzystwa Strażnica Charles Taze Russell Joseph Franklin Rutherford Nathan Knorr Frederick William Franz Milton George Henschel Don Alden Adams
Portal • Kategoria

U Świadków Jehowy ekskomunika nazywana jest wykluczeniem a osoba taka jest określana terminem osoby wykluczonej. Świadkowie Jehowy traktują identycznie osoby, które same odeszły z organizacji (odłączyły się), jak te, które zostały wykluczone. Informacja o tym, iż ktoś przestaje być Świadkiem Jehowy, zostaje ogłoszona w miejscowym zborze. Zostaje podany komunikat o treści: "(Imię i nazwisko) nie jest już Świadkiem Jehowy" - nie przekazuje się żadnych dodatkowych informacji: tego czy ktoś wystąpił sam z tego wyznania (odłączył się), czy też został z niego usunięty - wykluczony.

Sprawą wykluczenia zajmuje się Komitet Sądowniczy złożony z miejscowych starszych zboru, który powołuje się w celu zbadania sprawy danej osoby. W przypadku stwierdzenia niewłaściwego postępowania członka zboru, jeśli wyrazi on szczerą skruchę za popełniony czyn i chęć poprawy, z reguły kończy się na pouczeniu przez starszych zboru i pozbawieniu go posiadanych przywilejów oraz napomnieniu, które może być podane publicznie w zborze. Wykluczony ma prawo odwołania się od powziętej decyzji, którą rozpoznaje nowy Komitet Sądowniczy złożony z innych starszych. Wykluczenie obowiązuje z chwilą publicznego ogłoszenia w zborze. Wykluczony po pewnym czasie ma prawo do ponownego przyłączenia, które rozpatruje w miarę możliwości to samo grono starszych, które zdecydowało o wykluczeniu. Wykluczony może przychodzić na zebrania do Sali Królestwa, jednak nie może się na nich wypowiadać, a oprócz starszych zboru inni wyznawcy nie mogą z nim utrzymywać jakichkolwiek kontaktów towarzyskich (np. nie pozdrawiają). Starsi zboru powinni raz do roku odwiedzić wykluczonego, aby zorientować się, czy chce powrócić do zboru.

Cel wykluczenia:

1. Wywyższenie imienia Jehowy oraz Jego mierników sprawiedliwości
2. Ochrona czystości zboru
3. Wywarcie wpływu na nieokazującego skruchy winowajcę, żeby się opamiętał

Przyczyny wykluczenia:

• Płaszczyzna moralna

1. Cudzołóstwo i rozpusta
2. Pijaństwo
3. Palenie papierosów i zażywanie narkotyków
4. Obchodzenie świąt innych religii
5. Świadome przyjęcie transfuzji lub spożywanie krwi
6. Kradzież, oszustwo, sprzeniewierzenie lub oszczerstwo
7. Hazard
8. Aborcja
9. Spirytyzm
10. Bałwochwalstwo (do bałwochwalstwa zalicza się posiadanie figur, wizerunków i innych przedmiotów liturgicznych, używanych w innych religiach)

• Płaszczyzna doktrynalna

1. Podważanie między współwyznawcami jakiejkolwiek nauki biblijnej podanej przez Towarzystwo Strażnica (Ciało Kierownicze)
2. Popieranie innych religii
3. Działalność międzywyznaniowa (np. nawiązanie kontaktu z inną społecznością religijną)
4. Brak neutralności politycznej

Świadkowie Jehowy nie mogą kontaktować się z osobami wykluczonymi pod groźbą wykluczenia za wyjątkiem krewnych (niewskazane są rozmowy o wierze).

Zgodnie z podręcznikiem dostępnym wyłącznie dla starszych zboru osoby, które same się odłączają, należy traktować identycznie, jak wykluczone ze społeczności.

Islam

W islamie pojęciu ekskomunika odpowiada takfir.

Religie naturalne

Klątwa była już od najdawniejszych czasów środkiem karnym stosowanym przez kapłanów, np. u Hindusów, Babilończyków, Egipcjan czy Greków. Polegała na zakazie uczestnictwa w publicznym kulcie religijnym, później rozszerzono ją też na inne dziedziny życia społecznego – występował ostracyzm ze strony prawowiernych w stosunku do wyklętego.

Zobacz też

• Kara kościelna
• Komunia

Linki zewnętrzne

• Kodeks Prawa Kanonicznego

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.