Ekspedycja północna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ekspedycja północna
Countermand concession.jpg
Żołnierze Armii Narodowo-Rewolucyjnej wkraczają do Hankou
Czas 9 lipca 192629 grudnia 1928
Miejsce Republika Chińska
Wynik Klęska militarystów, reunifikacja Chin
Strony konfliktu
bordered Kuomintang
bordered Komunistyczna Partia Chin (do kwietnia 1927)
bordered Rząd pekiński
bordered Klika Fengtian
bordered Klika Zhili
Dowódcy
Czang Kaj-szek Wu Peifu
Sun Chuanfang
Zhang Zuolin
Siły
150.000 żołnierzy 700.000 żołnierzy

Ekspedycja północna (chin. 北伐, pinyin běi fá) – wielka kampania militarna przeprowadzona przez siły Kuomintangu w latach 19261928. Jej efektem było pokonanie rządzących na północy Chin militarystów i zjednoczenie kraju.

Tło historyczne[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci prezydenta Yuan Shikaia w 1916 roku Chiny pogrążyły się w anarchii. W Pekinie formalnie nadal istniał rząd republiki, jednak od tej pory nie posiadał on żadnej realnej władzy. W poszczególnych prowincjach władzę przejęli gubernatorzy wojskowi, ogłaszając niezależność od rządu pekińskiego. Najsilniejszymi grupami militarystów były projapońska klika Fengtian na czele z Zhang Zuolinem, kontrolująca prowincje Fengtian, Heilongjiang i Jilin, probrytyjska klika Zhili Feng Guozhanga, kontrolująca obszar dzisiejszej prowincji Hebei oraz projapońska klika Anfu Duana Qirui, kontrolująca wschodnie Chiny. Oprócz tego w niektórych prowincjach władali samodzielni militaryści: Yan Xishan w Shanxi, Chen Shufan w Shaanxi, Tang Jiyao w Yunnanie i Lu Rongting w Guangxi.

Kraj pogrążył się w anarchii i permanentnej wojnie domowej pomiędzy poszczególnymi stronnictwami. Pekiński rząd był obalany i ustanawiany przez grupę kontrolującą w danym momencie Pekin. W 1917 roku doszło nawet do krótkotrwałej restauracji monarchii przez Zhang Xuna. W tym samym roku w Kantonie Sun Jat-sen powołał własny, separatystyczny rząd.

Na początku lat 20. północne Chiny były areną walk pomiędzy klikami Zhili, Anfu i Fengtian o Pekin, który ostatecznie znalazł się w rękach Zhang Zuolina. Na południu tymczasem umacniał się rząd odrodzonego w 1919 roku Kuomintangu pod wodzą Sun Jat-sena. W maju 1922 roku Sun rzucił hasło ekspedycji północnej, zakładającej zbrojne uderzenie na północnych militarystów i zjednoczenie kraju. Szukając sojuszników, nawiązał kontakty z ZSRR, a także nowo powstałą Komunistyczną Partią Chin. W czerwcu 1923 roku KPCh zdecydowała się na utworzenie wspólnego frontu z Kuomintangiem. Wyparcie w tym samym roku z Kantonu Chen Jiongminga stworzyło dogodną sytuację do zorganizowania ekspedycji. 5 maja 1924 roku w Kantonie otwarta została Akademia Wojskowa Whampoa, która do 1927 roku wyszkoliła ponad 7 tysięcy kadetów, późniejszych oficerów utworzonej w 1925 roku Armii Narodowo-Rewolucyjnej.

Preludium[edytuj | edytuj kod]

Na wiosnę 1925 roku Armia Narodowo-Rewolucyjna przeprowadziła kampanię przeciwko Chen Jiongmingowi. W drugiej kampanii, przeprowadzonej jesienią, jego siły zostały ostatecznie rozbite. Również na północy sytuacja zmieniła się na korzyść Kuomintangu. W październiku 1924 klęskę poniósł kontrolujący Pekin Wu Peifu. Pobity został przez Feng Yuxianga, który w przeciwieństwie do pozostałych militarystów był przychylnie nastawiony do Kuomintangu. Ponadto w maju 1925 roku przez cały kraj przetoczyły się zamieszki o charakterze patriotycznym i antycudzoziemskim, określane mianem Ruchu 30 Maja.

Sun Jat-sen, korzystając ze wzrostu wpływów Feng Yuxianga, próbował jeszcze szukać pokojowego porozumienia z północą, udając się w podróż do Pekinu i Tianjinu, nieoczekiwanie zmarł jednak 12 marca 1925 roku.

Pierwsza kampania[edytuj | edytuj kod]

Czang Kaj-szek, dowódca Armii Narodowo-Rewolucyjnej

1 lipca 1925 kuomintangowski rząd w Kantonie oficjalnie potwierdził swoje pretensje do władzy nad całym krajem, obwołując się Rządem Narodowym. Na jego czele stanął Wang Jingwei. Przez następny rok trwało dozbrajanie Armii Narodowo-Rewolucyjnej radzieckim sprzętem i zacieśnianie współpracy z komunistami. Ostatecznie 9 lipca 1926 roku po burzliwych naradach sztabowych głównodowodzący ANR Czang Kaj-szek, przemówiwszy do żołnierzy w Akademii Whampoa, podniósł flagę Rządu Narodowego, symbolicznie ogłaszając rozpoczęcie ekspedycji północnej.

Armia Narodowo-Rewolucyjna liczyła maksymalnie 150 tysięcy żołnierzy, z czego w pierwszym uderzeniu mogła skierować do walki najwyżej połowę. Militaryści dysponowali armią liczącą 700 tysięcy żołnierzy. Tę przytłaczającą przewagę liczebną niwelowały jednak atuty ANR: wysokie morale, lepsze uzbrojenie i wyćwiczenie. Wojska militarystów były natomiast zmontowaną naprędce koalicją, rozsadzaną przez wewnętrzną nieufność między dawnymi przeciwnikami, Wu Peifu i Zhang Zuolinem. Armię Narodowo-Rewolucyjną wspomogły także przywiezione w sierpniu 1925 roku z Moskwy przez Feng Yuxianga radziecki sprzęt i eksperci wojskowi.

Armia Narodowo-Rewolucyjna wyruszyła z Henyangu i już 12 lipca zdobyła stolicę prowincji Hunan, Changsha. Zaraz po zdobyciu Changsha część sił ANR wraz z samodzielną grupą pod dowództwem komunisty Ye Tinga, szachując siły Sun Chuanfanga, skierowała się na wschód i pod Wuhanem, w bitwie przy moście Hensheng, rozbiła liczące prawie 200 tysięcy żołnierzy dywizje Wu Peifu. Znaczna część podwładnych Wu, widząc nadchodzące wojska Kuomintangu, porzuciła broń i przeszła na ich stronę. Pokonany Wu wycofał się do Syczuanu, a następnie do Gansu, nie odgrywając już w dziejach Chin żadnej roli. Do Wuhanu przeniósł się kantoński rząd.

Armia Narodowo-Rewolucyjna posuwała się w błyskawicznym tempie naprzód, 10 października zajmując Wuchang; po ciężkich walkach 7 listopada padł także Nanchang. Do końca grudnia siły Kuomintangu opanowały także prowincje Fujian i Zhejiang. W tym samym czasie na północy Feng Yuxiang, korzystając z radzieckiego wsparcia, otworzył drugi front, zajmując prowincję Shanxi i docierając do Henanu.

Na początku 1927 roku komuniści zorganizowali masowy, 800-tysięczny strajk w Szanghaju, opanowując miasto 22 marca. Wydarzenia te umożliwiły zajęcie przez ANR Nankinu dwa dni później.

Rozłam Czanga z komunistami[edytuj | edytuj kod]

Po wkroczeniu ANR do Nankinu w mieście wybuchły wymierzone w cudzoziemców rozruchy. Zabito kilku obcokrajowców i splądrowano konsulaty brytyjski, japoński i amerykański. Ranny został brytyjski konsul. W odpowiedzi brytyjskie kanonierki otworzyły ogień w kierunku miasta, zabijając piętnastu cywilów i dwudziestu czterech żołnierzy ANR. Komuniści winą za zajścia obarczyli Czang Kaj-szeka, ten z kolei uznał je za komunistyczną prowokację.

O świcie 12 kwietnia 1927 w Szanghaju żołnierze Czanga rozpoczęli niespodziewanie aresztowania działaczy komunistycznych. W wyniku walk zginęło prawdopodobnie około 300 osób, a ponad 5000 uznano za zaginione. Z miasta cudem zdołał uciec Zhou Enlai, któremu pomógł jeden z jego uczniów z Akademii Whampoa. Podobne akcje przeciwko komunistom przeprowadzono symultanicznie w kilku innych miastach.

18 kwietnia w Nankinie Czang powołał nowy, prawicowy rząd. Lewicowy rząd Wang Jingweia w Wuhanie został rozwiązany. Z armii i władz usunięto wszystkich komunistów i ekspertów radzieckich. Komuniści podejmowali próby oporu, jak powstanie w Nanchangu 1 sierpnia czy insurekcja w Hubei 8 września. Wszystkie one zostały krwawo stłumione przez wojska Kuomintangu.

Kontrofensywa militarystów[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 1927 roku na stronę ANR przeszedł władający w Shanxi Yan Xishan, wydatnie wzmacniając wojska kuomintangowskie. Na początku czerwca militaryści ponieśli dotkliwą klęskę i musieli wycofać się ze strategicznie położonego Xuzhou.

Niespodziewanie na początku sierpnia 1927 roku Czang Kaj-szek ostentacyjnie zrezygnował z dowództwa i wyjechał z Chin. Krok ten, poprzez celowe ściągnięcie klęski na ANR, miał ukazać go jako człowieka niezastąpionego i ugruntować jego pozycję w Kuomintangu. Pod koniec sierpnia militaryści pod wodzą Sun Chuanfanga przeprowadzili skuteczną kontrofensywę, spychając siły ANR pod Nankin. W bitwie pod Longtan ANR po ciężkiej i długiej walce zdołała co prawda odeprzeć natarcie, jednak widmo klęski sprawiło że wezwano Czanga do powrotu. Ten powrócił w styczniu 1928 roku, odzyskując dowództwo i obejmując najwyższe stanowiska partyjno-państwowe.

Druga kampania[edytuj | edytuj kod]

Flaga Rządu Narodowego, po zwycięstwie Kuomintangu od 1928 roku flaga Republiki Chińskiej

Po powrocie Czanga ANR ruszyła do nowej ofensywy, zajmując prowincję Shandong. 3 maja 1928 roku pod Jinanem doszło do konfrontacji ze znajdującą się tam armią japońską przysłaną do ochrony japońskiej osady. W walce zginęło kilka tysięcy żołnierzy chińskich. Z trudem udało się zażegnać groźbę wojny z Japonią, wywołaną przez ten incydent.

W obliczu posuwającej się już bez większych przeszkód na północ ANR, świadom ostatecznej klęski Zhang Zuolin w nocy z 2 na 3 czerwca opuścił Pekin i zdecydował się wycofać do podległej sobie Mandżurii. 4 czerwca pociąg, którym jechał, eksplodował. Zamachu dokonali Japończycy, obawiający się, że Zhang porozumie się ostatecznie z Kuomintangiem.

8 czerwca wojska ANR bez walki wkroczyły do Pekinu. Nazwę miasta zmieniono na Beiping (Północny Pokój, chociaż odczytywano ją także ironicznie jako Spacyfikowana Północ), a stolica została przeniesiona do Nankinu. W Mandżurii tymczasem władzę przejął syn Zhang Zuolina, Zhang Xueliang, który podjął rozmowy z Kuomintangiem i ostatecznie podporządkował się rządowi w Nankinie. 29 grudnia 1928 roku, kiedy to Zhang Xueliang polecił swojej armii zmienić sztandary republikańskie z 1912 roku na sztandary Rządu Narodowego, jest symboliczną datą końca ekspedycji północnej i reunifikacji Chin.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]