El Greco

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy malarza. Zobacz też: El Greco (ujednoznacznienie).
El Greco
Autoportret (domniemany), (1590-1600)
Autoportret (domniemany), (1590-1600)
Data i miejsce urodzenia 1541
Fodele lub Candia, Grecja
Data i miejsce śmierci 7 kwietnia 1614
Toledo, Hiszpania
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Espolio, czyli Obnażanie z szat (1577-79)
Ekstaza świętego Franciszka, jedyny obraz El Greca w zbiorach polskich

El Greco, właściwie Dominikos Theotokopulos, gr. Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (ur. 1 października 1541 w Fodele lub w Kandii na Krecie, zm. 7 kwietnia 1614 w Toledo) – malarz, rzeźbiarz i architekt hiszpański pochodzenia greckiego, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli manieryzmu.

Jego twórczość określona została przez idee kontrreformacji i wizje hiszpańskich mistyków. Obrazy El Greca są pełne ekstazy, mają żywą kolorystykę i wyróżniają się ekspresją form.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

W początkowym okresie swojej twórczości, jeszcze na Krecie, pisał ikony. W roku 1568 wyjechał do Wenecji, gdzie prawdopodobnie przebywał w pracowni Tycjana. El Greco poznał i zachwycił się kolorem obrazów Tintoretta. Wpływ Tycjana i Tintoretta będzie widoczny w jego malarstwie.

Od roku 1570 El Greco przebywał w Rzymie na dworze kardynała Alessandro Farnese. Poznał tam twórczość Rafaela i Michała Anioła, do których miał jednak stosunek krytyczny zarzucając im przywiązywanie zbyt dużej uwagi do rysunku i zmniejszenie roli koloru. Dodatkowo konflikt z Vasarim spowodował, że w 1577 zdecydował się opuścić Rzym.

Osiadł w Toledo, gdzie pracował do śmierci i gdzie powstały jego najbardziej dojrzałe dzieła, wykonywane głównie na zamówienie Kościoła katolickiego, dążącego do odbudowy swojego znaczenia w Hiszpanii, co dzisiaj nazywamy kontrreformacją.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

W twórczości El Greca dominuje malarstwo religijne. Malował także portrety; najbardziej znany to Dama w futrze najprawdopodobniej portret ukochanej Jerónimy de las Cuevas, z którą miał syna Jorge Manuela (Jorge także został malarzem; pozostawał pod wpływem ojca, ale nie dorównał mu talentem). Poboczny temat stanowiły sceny mitologiczne Laokoon i pejzaż Widok Toledo. El Greco zajmował się również projektowaniem architektury i rzeźbą (najczęściej związaną z projektowanym obiektem), ale był to zaledwie margines jego działalności malarskiej.

El Greco był jednym z pionierów w dziedzinie luminizmu. Przykładem zainteresowania problemem sztucznego oświetlenia w obrazie jest "Chłopiec zapalający świeczkę" jego pędzla. Postać chłopca oświetlona od dołu daje wrażenie reliefu, potęguje ekspresję. Dziełem tym El Greco uruchomił wyobraźnię tych późniejszych artystów, którym bliska była problematyka sztucznego światła, m.in. Caravaggia.

Po śmierci jego twórczość uległa zapomnieniu, odkryto ją ponownie dopiero pod koniec XIX wieku, kiedy doceniono jego silny indywidualizm i ekspresję. Swobodna forma, rysunek i kolor El Greca wpłynęły na artystów takich jak Paul Cézanne, Pablo Picasso i Jackson Pollock. Wydłużenie postaci, będące wyrazem artystycznej transformacji, było interpretowane w XIX wieku, przez artystycznych laików, jako wyraz wady wzroku (astygmatyzm), zamiast jako świadomy zabieg artystyczny, indywidualizm i uduchowienie wizji malarskiej.

Jedyny obraz malarza w Polsce (Ekstaza świętego Franciszka) jest prezentowany od 15 października 2004 na ekspozycji stałej w Muzeum Diecezjalnym w Siedlcach.

Lista dzieł El Greca[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Lista dzieł El Greca.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jean Babelon, Sztuka hiszpańska, Warszawa: WAiF, 1974.
  • Edi Baccheschi, Luciano Di Pietro, El Greco, Warszawa: KAW, 1985 (Geniusze Sztuki)
  • El Greco, Poznań: Oxford Educational, 2008 (Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy ; 33). ISBN 978-83-7425-874-6
  • Julián Gallego, El Greco, [w:] Sztuka świata , T. 6, Warszawa: Arkady, 1991. ISBN 83-213-3578-0
  • Fabienne Gambrelle, El Greco, Siechnice: Eaglemoss Polska, 1999 (Wielcy Malarze ; nr 64)
  • Rosa Giorgi, El Greco, Warszawa: HPS, 2006 (Klasycy Sztuki ; 18). ISBN 978-83-60529-17-1
  • Ann Kay, El Greco, [w:] 501 wielkich artystów, red. S. Farthing, Warszawa: MWK, 2009. ISBN 978-83-61065-32-6
  • Waldemar Łysiak, Malarstwo białego Człowieka, t. 4, Warszawa: Nobilis, 2010. ISBN 978-83-60297-38-4
  • Michael Scholz-Haensel, El Greco, Kolonia: Taschen ; TMC Art, 2005. ISBN 83-89191-90-X
  • Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007, ISBN 978-3-8331-2131-9
  • András Székely, Malarstwo hiszpańskie, Warszawa: WAiF, 1974.
  • Antonina Vallentin, El Greco, Warszawa: PIW, 1958.
  • Simon Vestdijk, Piąta pieczęć. Powieść o El Greco, Warszawa: PIW, 1970.
  • Kazimierz Zawanowski, El Greco, Warszawa: Arkady, 1979.
  • Beat Wismer, Michael Scholz-Haensel, El Greco and modernism, Wyd. Museum Kunstpalast, ISBN 978-3-7757-3327-4
  • Harold E. Wethey El Greco and his school, Wyd. Princenton University Press 1962,
  • David Davies, John H. Elliott, El Greco, Wyd.National Gallery Company, London 2004, ISBN 978-1-85709-933-1
  • José Gudiol The complete painting of El Greco, Wyd. Greenwich House, Nowy Jork 1983 ISBN 0-517-40499-0
  • Jacques Lassaigne, El Greco, Wyd. Thames and Hudson, London 1973, ISBN 0-500-20136-6

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]