El Greco

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy malarza. Zobacz też: El Greco (ujednoznacznienie).
El Greco
Autoportret (domniemany), 1604
Autoportret (domniemany), 1604
Data i miejsce urodzenia 1541
Fodele lub Candia, Grecja
Data i miejsce śmierci 7 kwietnia 1614
Toledo, Hiszpania
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Espolio, czyli Obnażanie z szat (1577-79)
Wniebowzięcie Marii (1577-79)
Chrzest Chrystusa (1608-14)
Widok Toledo (1596-1600)
Laokoon (1610)
Otwarcie piątej pieczęci (1608-14)

El Greco, właściwie Dominikos Theotokopulos, gr. Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (ur. 1 października 1541 w Fodele lub w Kandii na Krecie, zm. 7 kwietnia 1614 w Toledo) – malarz, rzeźbiarz i architekt hiszpański pochodzenia greckiego, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli manieryzmu.

Jego twórczość określona została przez idee kontrreformacji i wizje hiszpańskich mistyków. Obrazy El Greca są pełne ekstazy, mają żywą kolorystykę i wyróżniają się ekspresją form.

Spis treści

Biografia [edytuj]

W początkowym okresie swojej twórczości, jeszcze na Krecie, malował ikony. W roku 1568 wyjechał do Wenecji, gdzie prawdopodobnie przebywał w pracowni Tycjana. El Greco poznał i zachwycił się kolorem obrazów Tintoretta. Wpływ Tycjana i Tintoretta będzie widoczny w jego malarstwie.

Od roku 1570 El Greco przebywał w Rzymie na dworze kardynała Alessandro Farnese. Poznał tam twórczość Rafaela i Michała Anioła, do których miał jednak stosunek krytyczny zarzucając im przywiązywanie zbyt dużej uwagi do rysunku i zmniejszenie roli koloru. Dodatkowo konflikt z Vasarim spowodował, że w 1577 zdecydował się opuścić Rzym.

Osiadł w Toledo, gdzie pracował do śmierci i gdzie powstały jego najbardziej dojrzałe dzieła, wykonywane głównie na zamówienie Kościoła katolickiego, dążącego do odbudowy swojego znaczenia w Hiszpanii, co dzisiaj nazywamy kontrreformacją.

Twórczość [edytuj]

W twórczości El Greca dominuje malarstwo religijne. Malował także portrety; najbardziej znany to Dama w futrze najprawdopodobniej portret ukochanej Jerónimy de las Cuevas, z którą miał syna Jorge Manuela (Jorge także został malarzem; pozostawał pod wpływem ojca, ale nie dorównał mu talentem). Poboczny temat stanowiły sceny mitologiczne Laokoon i pejzaż Widok Toledo. El Greco zajmował się również projektowaniem architektury i rzeźbą (najczęściej związaną z projektowanym obiektem), ale był to zaledwie margines jego działalności malarskiej.

Po śmierci jego twórczość uległa zapomnieniu, odkryto ją ponownie dopiero pod koniec XIX wieku, kiedy doceniono jego silny indywidualizm i ekspresję. Swobodna forma, rysunek i kolor El Greca wpłynęły na artystów takich jak Paul Cézanne, Pablo Picasso i Jackson Pollock. Wydłużenie postaci, będące wyrazem artystycznej transformacji, było interpretowane w XIX wieku, przez artystycznych laików, jako wyraz wady wzroku (astygmatyzm), zamiast jako świadomy zabieg artystyczny, indywidualizm i uduchowienie wizji malarskiej.

Jedyny obraz malarza w Polsce (Ekstaza świętego Franciszka) znajduje się od 15 października 2004 roku w ekspozycji otwartej Muzeum Diecezjalnego w Siedlcach. Nigdy wcześniej nie był prezentowany publicznie.

Warto też wspomnieć o pionierstwie El Greca w dziedzinie luminizmu. Przykładem zainteresowania problemem sztucznego oświetlenia w obrazie jest "Chłopiec zapalający świeczkę" jego pędzla. Postać chłopca oświetlona od dołu daje wrażenie reliefu, potęguje ekspresję. Dziełem tym El Greco uruchomił wyobraźnię tych późniejszych artystów, którym bliska była problematyka sztucznego światła, m.in. Caravaggia.

Obrazy [edytuj]

Kreta

  • Zaśnięcie Marii - (ok.1567), 61,4 x 45 cm, Ermupolis (Siros, Grecja) Katedra pw. Zaśnięcia Marii Panny[1]
  • Święty Łukasz Malujący Marię z Dzieciątkiem - (ok.1560-1567), tempera i pozłota na płótnie naciągniętym na deskę, 41,6 x 33 cm, Muzeum Benaki w Atenach[1]
  • Tryptyk modeński - ok. 1560 - 1565, tempera na desce, 37 x 23,8 cm, Galleria Estense w Modenoe[1]
    • Zwiastowanie - (tył - lewe skrzydło), 24 x 18 cm,
    • Napomnienie Adama i Ewy - (tył - prawe skrzydło), 24 x 18 cm,
    • Widok góry Synaj - (tył - środek),
    • Chrzest Chrystusa - (przód - prawe skrzydło), 24 x 18 cm
    • Pokłon pasterzy - (przód - lewe skrzydło), 24 x 18 cm
    • Koronacja chrześcijańskiego rycerza - (przód -środek)

Okres włoski [edytuj]

Wenecja

Rzym

Okres hiszpański [edytuj]

Pierwszy okres toledański [edytuj]

Drugi okres toledański [edytuj]

Przypisy

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 1,31 1,32 1,33 1,34 1,35 1,36 1,37 1,38 1,39 1,40 1,41 1,42 1,43 1,44 1,45 1,46 1,47 1,48 1,49 1,50 1,51 1,52 1,53 1,54 M. Hansel El Greco
  2. ↑ http://www.wga.hu/html_m/g/greco_el/02/0207grec.html
  3. ↑ http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?artwork_id=73979&sel=247
  4. ↑ http://arthistorynewsreport.blogspot.co.uk/2012/12/el-greco-entombment-of-christ.html
  5. ↑ http://www.scholarsresource.com/browse/work/2144580098
  6. ↑ http://www.museodelprado.es/en/the-collection/online-gallery/on-line-gallery/obra/the-flight-to-egypt/
  7. ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 7,16 7,17 7,18 A. Vallentn El Greco
  8. ↑ http://www.museodelprado.es/en/the-collection/online-gallery/on-line-gallery/obra/the-annunciation-2/
  9. ↑ http://www.museothyssen.org/en/thyssen/ficha_obra/375
  10. ↑ https://sites.google.com/site/elmondelart/mary-magdalene-by-el-greco
  11. ↑ http://www.wga.hu/index1.html
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Geniusz sztuki. El Greco, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1985
  13. ↑ http://www.wga.hu/html_m/g/greco_el/06/0601grec.html
  14. ↑ Portret datowany jest również na lata 1577 - 1584 Łysiak MBC t.4 s.154 lub z okresu królewskiego zamówienia Męczeństwa świętego Maurycego
  15. ↑ http://www.muzeum.siedlce.pl/pl/zbiory/ekstaza-%C5%9Bw-franciszka
  16. ↑ http://www.museodelprado.es/en/the-collection/online-gallery/on-line-gallery/obra/saint-anthony-of-padua/
  17. ↑ http://www.nelson-atkins.org/collections/objectview.cfm?Start=1&ret=1&objectid=30704&f13b6266df7c2810-7E2A8D8D-D903-764E-15D050BE06DDF38C
  18. ↑ https://sites.google.com/site/elmondelart/the-holy-family-by-el-greco
  19. ↑ https://sites.google.com/site/elmondelart/the-holy-family-by-el-greco
  20. ↑ http://www.museodelprado.es/en/the-collection/online-gallery/on-line-gallery/obra/a-nobleman/
  21. ↑ http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/150000135
  22. ↑ J. Szapiro Ermitaż, Wyd. Progress Warszawa 1976
  23. ↑ http://www.museodelprado.es/en/the-collection/online-gallery/on-line-gallery/obra/saint-andrew-and-saint-francis/
  24. ↑ http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110001016
  25. ↑ http://www.nationalgalleries.org/collection/artists-a-z/G/3471/artist_name/El%20Greco%20%28Domenikos%20Theotokopoulos%29/record_id/3330
  26. ↑ http://www.museodelprado.es/en/the-collection/online-gallery/on-line-gallery/obra/christ-clasping-the-cross/
  27. ↑ http://www.artehistoria.jcyl.es/v2/obras/6313.htm
  28. ↑ http://www.pinakothek.de/en/el-greco-domenikos-theotokopoulos
  29. ↑ Według A.Buccheri Stara Pinakoteka, wyd HPS, Warszawa 2007 obraz powstał w latach (1583-1584)
  30. ↑ http://www.nelson-atkins.org/collections/objectview.cfm?Start=3&ret=1&objectid=10688&f13b6266df7c2810-7E2A8D8D-D903-764E-15D050BE06DDF38C
  31. ↑ https://sites.google.com/site/elmondelart/mary-magdalene-by-el-greco
  32. ↑ https://sites.google.com/site/elmondelart/mary-magdalene-by-el-greco
  33. ↑ https://sites.google.com/site/elmondelart/mary-magdalene-by-el-greco
  34. ↑ http://www.doaks.org/museum/permanent/house-collection
  35. ↑ http://www.museothyssen.org/en/thyssen/ficha_obra/378
  36. ↑ Andras Szekely, Malarstwo hiszpańskie
  37. ↑ http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?sel=247&artwork_id=70947
  38. ↑ http://www.poznan.pl/mim/studia/news,1016/kolekcja-barbary-piaseckiej-johnson-w-poznanskim-zamku,723.html

Bibliografia [edytuj]

  • Jean Babelon, Sztuka hiszpańska, Warszawa: WAiF, 1974.
  • Edi Baccheschi, Luciano Di Pietro, El Greco, Warszawa: KAW, 1985 (Geniusze Sztuki)
  • El Greco, Poznań: Oxford Educational, 2008 (Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy ; 33). ISBN 978-83-7425-874-6
  • Julian Gallego, El Greco, [w:] Sztuka świata , T. 6, Warszawa: Arkady, 1991. ISBN 83-213-3578-0
  • Fabienne Gambrelle, El Greco, Siechnice: Eaglemoss Polska, 1999 (Wielcy Malarze ; nr 64)
  • Rosa Giorgi, El Greco, Warszawa: HPS, 2006 (Klasycy Sztuki ; 18). ISBN 978-83-60529-17-1
  • Ann Kay, El Greco, [w:] 501 wielkich artystów, red. S. Farthing, Warszawa: MWK, 2009. ISBN 978-83-61065-32-6
  • Waldemar Łysiak, Malarstwo białego Człowieka, t. 4, Warszawa: Nobilis, 2010. ISBN 978-83-60297-38-4
  • Michael Scholz-Haensel, El Greco, Kolonia: Taschen ; TMC Art, 2005. ISBN 83-89191-90-X
  • Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007, ISBN 978-3-8331-2131-9
  • Andras Szekely, Malarstwo hiszpańskie, Warszawa: WAiF, 1974.
  • Antonina Vallentin, El Greco, Warszawa: PIW, 1958.
  • Simon Vestdijk, Piąta pieczęć. Powieść o El Greco, Warszawa: PIW, 1970.
  • Kazimierz Zawanowski, El Greco, Warszawa: Arkady, 1979.

Linki zewnętrzne [edytuj]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=El_Greco&oldid=36482407”