Elekcja viritim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kolumna Electio Viritim w Warszawie na Kole

Elekcja viritim (łac. electio viritim - wybór osobisty) – elekcja, która oznaczała osobisty udział całej szlachty w wyborze króla.

Już król Zygmunt I Stary wydał dwa statuty w latach 1530 i 1538, określające zasadę wyboru monarchy, gdzie ustanowił raz na zawsze elekcję viritim. Na elekcję mógł przybyć każdy kto by chciał (unusquisque qui vellet) a elekcja miała być wolna (electio Regis libera)[1].

Idea elekcji viritim została zaproponowana przez Piotra Zborowskiego. Szybko zdobyła popracie szlachty, w tym (po początkowych oporach) Jana Zamoyskiego, który stał się jej gorącym zwolennikiem.[2]

Ta forma elekcji została ostatecznie ustalona przez obradujących na pierwszym sejmie konwokacyjnym zwołanym na 6 stycznia 1573 roku. Pierwsza tego typu wolna elekcja odbyła się 11 maja 1573 roku, wówczas został wybrany pochodzący z Francji książę Henryk Walezy. Miało to miejsce w Kamieniu pod Warszawą. Jednakże tradycyjnym miejscem wyboru nowych monarchów na tron Rzeczypospolitej stała się wieś Wola pod Warszawą.

Przez niektórych historyków elekcja viritim, jako przeciwieństwo rozważanej elekcji przez reprezentantów, w połączeniu z upadkiem (proponowanej przez Zamoyskiego) metody głosowania większościowego, jest odpowiedzialna za doprowadzenie do powstania "anarchi" i ekscesów liberum veto.[2]

Ostatecznie ten typ elekcji został zniesiony w 1791 roku przez Sejm Czteroletni.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Wacław Sobieski, Trybun ludu szlacheckiego, Warszawa 1978, s. 60.
  2. 2,0 2,1 Sławomir Leśniewski (2008). Jan Zamoyski - hetman i polityk (in Polish). Bellona. s.23-28