Elekcja viritim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik Electio Viritim w Warszawie na Woli

Elekcja viritim (łac. electio viritim - wybór osobisty) – elekcja, która oznaczała osobisty udział całej szlachty w wyborze króla.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Już król Zygmunt I Stary wydał dwa statuty w latach 1530 i 1538, określające zasadę wyboru monarchy, gdzie ustanowił raz na zawsze elekcję viritim. Na elekcję mógł przybyć każdy kto by chciał (unusquisque qui vellet) a elekcja miała być wolna (electio Regis libera)[1].

Idea elekcji viritim została zaproponowana przez Piotra Zborowskiego. Szybko zdobyła popracie szlachty, w tym (po początkowych oporach) Jana Zamoyskiego, który stał się jej gorącym zwolennikiem.[2]

Ta forma elekcji została ostatecznie ustalona przez obradujących na pierwszym sejmie konwokacyjnym zwołanym na 6 stycznia 1573 roku. Pierwsza tego typu wolna elekcja odbyła się 11 maja 1573 roku, wówczas został wybrany pochodzący z Francji książę Henryk Walezy. Miało to miejsce we wsi Kamion pod Warszawą. Jednakże tradycyjnym miejscem wyboru nowych monarchów na tron Rzeczypospolitej stała się wieś Wola pod Warszawą.

Przez niektórych historyków elekcja viritim, jako przeciwieństwo rozważanej elekcji przez reprezentantów, w połączeniu z upadkiem (proponowanej przez Zamoyskiego) metody głosowania większościowego, jest odpowiedzialna za doprowadzenie do powstania „anarchii” i ekscesów liberum veto.[2]

Ostatecznie ten typ elekcji został zniesiony w 1791 roku przez Sejm Czteroletni.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Wacław Sobieski, Trybun ludu szlacheckiego, Warszawa 1978, s. 60.
  2. 2,0 2,1 Sławomir Leśniewski (2008). Jan Zamoyski - hetman i polityk (in Polish). Bellona. s.23-28