Elsa Morante

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Elsa Morante (ur. 18 sierpnia 1912 w Rzymie, zm. 25 października 1985) - włoska pisarka i poetka. Autorka powieści wyróżniających się wnikliwą analizą psychologiczną i poetyckością.

Urodziła się w Rzymie 18 sierpnia 1912 roku. Tam też, w dzielnicy Testaccio, spędziła dzieciństwo. Jej matką naturalną była żydowska nauczycielka Irma Poggibonsi z Modeny, ojcem urzędnik pocztowy Francesco Lo Monaco. Jednak tuż po urodzeniu dziecku zostało nadane nazwisko prawowitego męża matki, Augusta Morante, dozorcy w zakładzie poprawczy. Morante uznał dziewczynkę za własne dziecko i podjął się jej wychowania. W jego domu Elsa dorastała, wraz z trójką młodszego rodzeństwa: Aldem, Marcellem (później również pisarzem, zmarłym w 2005 roku) i Marią. Już jako młoda dziewczyna Elsa zaczęła pisać bajki dla dzieci, jak również krótkie wiersze i opowiadania, które począwszy od 1933 roku były publikowane, za radą i wsparciem krytyka Franceska Bruna, który zamieszczał je w różnych czasopismach, przede wszystkim w „Oggi”, ale także m.in. w „Corriere dei piccoli”, „Meridiano di Roma” i „I diritti della scuola”. Pierwszą książką Morante był właśnie zbiór młodzieńczych opowiadań wydany w 1941 roku przez wydawnictwo Garzanti pod tytułem „Il gioco secreto”. W następnym roku ukazała się jej książka dla dzieci „Le bellissime avventure di Caterì dalla trecciolina, przez nią ilustrowana. W 1959 r., książka ta została ponownie wydana pod nowym tytułem „Le straordinarie avventure di Caterina”. W 1936 roku Elsa poznała pisarza Alberta Moravię, z którym wzięła ślub 14 kwietnia 1941 roku. Znalazła się w środowisku najważniejszych postaci włoskiej literatury i kultury, takich jak Pier Paolo Pasolini (zagrała w jego filmie „Accattone”, wspólnie podróżowali do Indii), Umberto Saba, Attilio Bertolucci, Giorgio Bassani, Sandro Penna czy Enzo Siciliano. Pod koniec drugiej wojny światowej Morante i Moravia opuszczają Rzym w obawie przed represjami nazistów i zamieszkują w Fondi, w prowincji Latina. Ten region stanie się potem miejscem wydarzeń powieści obojga pisarzy (dla Moravii będzie to powieść „La Ciociara”, dla Morante „La storia”). W tym czasie Elsa Morante zajmuje się tłumaczeniem dziennika Katheriny Mansfield („Scrapbook”), co nie pozostanie bez wpływu na jej własną twórczość. Po wojnie Morante i Moravia poznają tłumacza Wiliama Weavera, który umożliwi im sukces na rynku amerykańskim. Pierwszą powieścią Morante była „Menzogna e sortilegio” („Kłamstwo i czary”) wydana przez Einaudi w 1948 roku (polskie wydanie 1968). Książka zdobyła nagrodę Viareggio, a w 1951 roku ukazała się w USA pod tytułem „House of Liars” (przekład Adrienne Foulke i Andrew Chiappe). Kolejna powieść „L’isola di Arturo” („Wyspa Artura”) ukazała się w 1957 roku (polskie wydanie: 1960), zyskując uznanie krytyki i zdobywając prestiżową Premio Strega. Na jej podstawie Damiano Damiani wyreżyserował film pod tym samym tytułem. W latach sześćdziesiątych pisarka publikuje niewiele, jest niezadowolona z efektów swej pracy, wiele z nich niszczy. Publikuje jedynie zbiór opowiadań „Lo scialle andaluso” (1963) oraz dwa tomiki poezji: „Alibi” (1958) i „Il mondo salvato dai ragazzini e altri poemi” (1968). W 1961 roku rozstaje się z Moravią. W tym czasie nawiązuje też znajomość z Luchinem Viscontim, malarzem amerykańskim Billem Morrowem, krytykiem Cesarem Garbolim i aktorem Carlem Cecchim. Dwaj ostatni będą później redaktorami jej „Dzieł wszystkich” w wydawnictwie Mondadori. Pracuje też nad powieścią „Senza i conforti della religione”, która nigdy się nie ukaże. Kolejna powieść Morante wychodzi w 1974 roku. Jest to „La Storia”, której akcja rozgrywa się w Rzymie podczas drugiej wojny światowej. Książka zdobywa światowy rozgłos (przetłumaczona na angielski przez Wiliama Weavera), ale jest też zapiekle krytykowana. Na jej podstawie Luigi Comencini stworzył scenariusz filmu telewizyjnego, w którym główną rolę zagrała Claudia Cardinale. Ostatnią powieścią Morante było „Aracoeli” (1982), również przełożona na angielski przez Weavera. W 1983 roku pisarka zachorowała (komplikacje po złamaniu kości udowej) i próbowała odebrać sobie życie. W 1984 roku otrzymała francuską nagrodę Prix Médicis za „Aracoeli”. W następnym roku, 25 listopada 1985, zmarła na zawał serca. Pośmiertnie ukazały się, wspomniane już „Dzieła” (pod red. Garboliego i Cecchiego), a także zbiór opowiadań „Racconti dimenticati” pod red. Irene Babboni i Carla Cecchiego.

Wybrana twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Kłamstwo i czary (1948, wyd. pol. 1968)
  • Wyspa Artura (1957, wyd. pol. 1960)
  • La Storia (1974)
  • Aracoeli (1984)
  • Alibi (1958, zbiór poezji)