Endeavour

Endeavour
Wahadłowiec Endeavour
Nazwa	Endeavour
Oznaczenie	OV-105
Data pierwszego lotu	7 maja 1992
Pierwsza misja	STS-49
Liczba zakończonych misji	23
Liczba orbit	3964
Pokonany dystans	166 003 247 km
Liczba dni w przestrzeni kosmicznej	250,96

Endeavour na stanowisku w Cape Canaveral, 31 maja 2009

Endeavour podczas startu

STS-67

Endeavour – ostatni, piąty prom kosmiczny zbudowany przez NASA, oznaczony symbolem OV-105. Został zbudowany w celu zastąpienia wahadłowca Challenger, głównie z części zamiennych.

Od grudnia 2002 Endeavour przechodził okres gruntownych modyfikacji (ang. Orbiter Major Modification – OMM), który zakończył się w lecie 2006.

1 czerwca 2011 prom Endeavour zakończył swój ostatni lot i planowo został wyłączony z eksploatacji.

Nazwa

Nazwa orbitera pochodzi od jednego ze statków Jamesa Cooka HMS Bark Endeavour. Upamiętnia on także Endeavour, moduł dowodzenia misji Apollo 15. Samo słowo endeavour oznacza w języku angielskim podejście, wysiłek lub ambitną próbę.

Nazwa, jako pierwsza w historii NASA, została wybrana w ogólnokrajowym plebiscycie. Uczniowie szkół podstawowych i średnich zostali poproszeni o wybranie nazwy spośród nazw okrętów morskich prowadzących badania naukowe bądź eksploracyjne.

Ważniejsze daty

Data	Wydarzenie
15 lutego 1982	Rozpoczęcie montażu modułu załogi
31 lipca 1987	Zawarcie kontraktu na konstrukcję
28 września 1987	Rozpoczęcie montażu części rufowej kadłuba
22 grudnia 1987	Do Palmdale docierają skrzydła od Grummana
1 sierpnia 1987	Rozpoczęcie ostatecznego montażu
6 lipca 1990	Zakończenie ostatecznego montażu
25 kwietnia 1991	Wytoczenie z Palmdale
7 maja 1991	Dostarczenie do Kennedy Space Center
6 kwietnia 1992	Decyzja o gotowości do lotu
7 maja 1992	Pierwszy lot (STS-49)
4 grudnia 1998	Pierwsza misja montażowa ISS - Unity (Node 1) (STS-88)
8 sierpnia 2007	Pierwszy lot po pięcioletniej przerwie (STS-118)
16 maja 2011	Ostatni lot (STS-134)

Udoskonalenia

Oprócz części zamiennych starszych promów, do konstrukcji orbitera Endeavour wykorzystano wiele nowego oprzyrządowania, zaprojektowanego w celu zwiększenia jego możliwości. Większość tych instrumentów została później włączona do trzech pozostałych promów w czasie ich napraw i modyfikacji.

Modyfikacje Endeavour to między innymi:

• 20-metrowy spadochron hamujący, skracający długość toru hamowania o 500 metrów
• zaktualizowany system awioniki, który zawiera zaawansowane komputery ogólnego przeznaczenia, ulepszone jednostki pomiarów bezwładnościowych i taktyczne systemy nawigacji powietrznej, poprawione kontrolery zdarzeń i multipleksery-demultipleksery, system śledzenia gwiazd
• poprawione mechanizmy sterowania kołem dziobowym
• poprawiona wersja Zewnętrznych Jednostek Zasilania, które dostarczają energię niezbędną do działania systemów hydraulicznych promu
• zainstalowana zewnętrzna śluza, używana do dokowania w Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
• wstępnie wyposażony jako pierwszy orbiter o przedłużonym czasie misji, lecz podczas okresu serwisowego udoskonalenia te zostały zdemontowane w celu zmniejszenia wagi przy misjach ISS
• instalacja systemu chłodzenia w celu schłodzenia modułu logistycznego niskiego ciśnienia (ang. Mini-Pressurized Logistcs Module – MPLM)
• ogólne zmniejszenie wagi w celu zwiększenia możliwości transportowych
• rekonstrukcja skrzydeł w celu umożliwienia transportu cięższego ładunku
• ponad 100 innych modyfikacji w czasie pierwszego okresu serwisowego

Misje

Prom kosmiczny Endeavour wykonał 24 loty. Do lutego 2003 spędził 206,60 dni w kosmosie, pokonał dystans 3259 orbit, przeleciał 136 910 237 km .

Lp.	Dzień	Rok	Misja	Załoga	Uwagi
1.	7 maja	1992	STS-49	Brandenstein, Chilton, Melnick, Akers, Hieb, Thuot, Thornton	Odzyskanie i ponowne wypuszczenie satelity Intelsat VI. Pierwszy trójosobowy spacer kosmiczny i najdłuższy spacer od czasów Apollo 17
2.	12 września	1992	STS-47	Gibson, Brown, Lee, Davis, Apt, Jemison, Mohr	Misja J na Spacelab
3.	13 stycznia	1993	STS-54	Casper, McMonagle, Harbaugh, Runco, Helms	Wypuszczenie TDRS-F
4.	21 czerwca	1993	STS-57	Grabe, Duffy, Low, Sherlock, Voss, Wisoff	Eksperymenty na Spacelab. Odzyskanie European Retrievable Carrier
5.	2 grudnia	1993	STS-61	Covey, Bowersox, Musgrave, Hoffman, Thornton, Akers, Nicollier	Pierwsza naprawa teleskopu Hubble'a
6.	9 kwietnia	1994	STS-59	Gutierrez, Chilton, Godwin, Apt, Clifford, Jones	Eksperymenty na Kosmicznym Laboratorium Radarowym
7.	30 września	1994	STS-68	Baker, Wilcutt, Jones, Bursch, Wisoff, Smith	Eksperymenty na Kosmicznym Laboratorium Radarowym
8.	30 marca	1995	STS-67	Oswald, Gregory, Jernigan, Lawrence, Grunsfeld, Durrance, Parise	Eksperymenty Astro-2 na Spacelab
9.	7 września	1995	STS-69	Walker, Cockrell, Voss, Newman, Gernhardt	Eksperymenty z Wake Shield Facility
10.	11 stycznia	1996	STS-72	Duffy, Jett, Barry, Chiao, Scott, Wakata	Odzyskanie japońskiego Space Flyer Unit
11.	19 maja	1996	STS-77	Casper, Brown, Thomas, Bursch, Runco, Garheau	Eksperymenty na Spacelab
12.	22 stycznia	1998	STS-89	Wilcutt, Edwards, Anderson, Dunbar, Reilly, Sharipov wejście na Mir- Thomas zejście z Mir- Wolf	Połączenie ze stacją orbitalną Mir, wymiana astronautów
13.	4 grudnia	1998	STS-88	Cabana, Sturckow, Currie, Ross, Newman, Krikalev	Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
14.	11 lutego	2000	STS-99	Kregel, Gorie, Kavandi, Voss, Mohri, Thiele	Eksperymenty z topografią radarową
15.	30 listopada	2000	STS-97	Jett, Bloomfield, Tanner, Noriega, Garneau	Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
16.	19 kwietnia	2001	STS-100	Rominger, Ashby, Hadfield, Parazynski, Phillips, Lonchakov, Guidoni	Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
17.	5 grudnia	2001	STS-108	Gorie, Kelly, Godwin, Tani wejście na MSK- Onufriyenko, Walz, Bursch zejście z MSK- Culbertson, Tyurin, Dezhurov	Połączenie z Międzynarodową Stacją Kosmiczną, wymiana astronautów
18.	5 czerwca	2002	STS-111	Cockrell, Lockhart, Chang-Diaz, Perrin wejście na MSK- Korzun, Whitson, Treschev zejście z MSK- Onufrienko, Bursch, Walz	Połączenie z Międzynarodową Stacją Kosmiczną, wymiana astronautów
19.	23 listopada	2002	STS-113	Wetherbee, Lockhart, Lopez-Alegria, Herrington wejście na MSK- Bowersox, Pettit, Budarin zejście z MSK- Korzun, Whitson, Treschev	Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, wymiana astronautów
20.	8 sierpnia	2007	STS-118	Kelly, Hobaugh, Williams, Morgan, Mastracchio, Caldwell, Drew	Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
21.	11 marca	2008	STS-123	Gorie, Johnson, Linnehan, Behnken, Foreman, Doi wejście na MSK- Reisman zejście z MSK- Eyharts	Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
22.	14 listopada	2008	STS-126	Ferguson, Boe, Bowen, Kimbrough, Stefanyshyn-Piper, Pettit wejście na MSK- Magnus zejście z MSK- Chamitoff	Doposażenie i naprawa elementów Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, wymiana astronautów
23.	16 lipca	2009	STS-127	Polansky, Hurley, Cassidy, Marshburn, Wolf, Payette wejście na MSK- Kopra zejście z MSK- Wakata	Instalacja ostatniej części japońskiego laboratorium naukowego Kibō, wymiana baterii słonecznych, dostawa części zamiennych
24.	8 lutego	2010	STS-130	Zamka, Virts, Behnken, Hire, Patrick, Robinson	Instalacja łącznika Node 3 i kopuły obserwacyjnej Cupola.
25.	16 maja	2011	STS-134	Mark Kelly, Gregory Johnson, Michael Fincke, Gregory Chamitoff, Andrew Feustel, Roberto Vittori	Misja rozbudowy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Jej celem jest dostarczenie spektrometru AMS-02 i bezciśnieniowej platformy ładunkowej ELC-3 na stację kosmiczną. Jest to ostatnia misja promu Endeavour. Początkowo planowana jako ostatni lot w programie promów kosmicznych; ostatecznie zaplanowano jeszcze jeden lot promu Atlantis w czerwcu 2011.

Zobacz też

Informacje w siostrzanych projektach

 Ilustracje i media  w Wikimedia Commons
 Wiadomości  w Wikinews

• program lotów wahadłowców
• lista misji wahadłowców
• oznaczenia promów kosmicznych

Linki zewnętrzne

• Orbitery
• Orbiter Endeavour (OV-105)