Endymion (mitologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Endymion
Selene and Endymion.jpg
Selene i Endymion,
Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhaga
Mityczny król Elidy
Dane biograficzne
Ojciec Aetlios (lub Zeus)
Matka Kalyke
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Endymion (gr. Ἐνδυμίων Endymíōn, łac. Endymion) – w mitologii greckiej piękny młodzieniec, ukochany bogini Selene i boga Hypnosa, królewicz i król Elidy[1][2][3].

Selene i Endymion na wzgórzu Latmos, fragment rzymskiego sarkofagu, Gliptoteka monachijska

Uchodził za syna króla Elidy, Aetliosa (lub boga Zeusa), i Kalyke[1][3]. Według jednej z wersji zakochał się w bogini Herze. Został za to ukarany przez Zeusa snem wiecznym (nieprzerwanym snem)[3]. Każdej nocy odwiedzała go w grocie góry Latmos (gdzie spoczywał), zakochana w nim, bogini Księżyca[1][3][4][5]. Na prośbę Selene został obdarzony przez Zeusa wieczną młodością[3].

Quote-alpha.png
Pewnej nocy Selene, jadąc po niebie, ujrzała śpiącego Endymiona. Pokochała go i odtąd ilekroć wyjeżdża na swym srebrnym wozie, zatrzymuje się nad grotą latmijską i długo patrzy w oblicze pasterza. Mówią, że nieraz, w porze kiedy śpiewają słowiki – schodzi na ziemię i gładząc złote włosy młodzieńca szepce nad nimi zaklęcia, które go jednak obudzić nie mogą[6].

Symbolizuje piękno śmierci. W sztuce przedstawiany jest jako piękny i młody pasterz, w towarzystwie bogini Księżyca (greckiej Selene lub rzymskiej Luny).

Wyobrażenie o Endymionie przejawia się w greckim malarstwie wazowym (malowidła wazowe z V wieku p.n.e.) i rzymskim malarstwie ściennym (malowidła ścienne w Pompejach i malowidła ścienne w Herkulanum), w rzeźbie (reliefy na rzymskich sarkofagach), w malarstwie olejnym (m.in. Tintoretto, A. van Dyck), w muzyce (J.S. Bach), w literaturze (Endymion Adama Asnyka, Nie myśl, nie pisz... Cypriana Norwida, La luna somnambula Wiaczesława Iwanowa)[3][7][8].

Imieniem królewicza nazwano jedną z planetoid(342) Endymion oraz rodzaj roślin z rodziny szparagowatychEndymion (hiacyncik).

„Endymionem poezji” nazywa Krasińskiego Juliusz Słowacki w liście poprzedzającym Lillę Wenedę[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 83. ISBN 83-04-04673-3.
  2. Pierre Grimal, op.cit., s. 151. ISBN 83-04-04673-3.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 116. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  4. Bóstwa ciał niebieskich i wiatrów. W: Michał Pietrzykowski: Mitologia starożytnej Grecji. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1979, s. 168. ISBN 83-221-0111-2.
  5. Początki świata. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 48. ISBN 83-7391-077-8.
  6. Bogowie światła i powietrza. W: Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 75. ISBN 83-210-0677-9.
  7. Norwid Cyprian Kamil: *** (Nie myśl, nie pisz...). poezja.org. [dostęp 2010-12-07].
  8. Wiaczesław Iwanow: La Luna somnambula. mitencyklopedia.w.interia.pl. [dostęp 2010-12-07].
  9. Juliusz Słowacki: Lilla Weneda. Wrocław: 1954, s. 37.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]