Energia wiatru

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Energetyka wiatrowa)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Turbiny wiatrowe w Wildorado w Teksasie.
Energia odnawialna
Wind Turbine
Energia wodna
Energia geotermalna
Energia prądów morskich, pływów i falowania
Energia słoneczna
Energia wiatru
Biopaliwo
Biomasa
Biogaz
Energia cieplna oceanu

Energia wiatruenergia kinetyczna przemieszczających się mas powietrza, zaliczana do odnawialnych źródeł energii. Jest przekształcana w energię elektryczną za pomocą turbin wiatrowych, jak również wykorzystywana jako energia mechaniczna w wiatrakach i pompach wiatrowych, oraz jako źródło napędu w jachtach żaglowych. W 2013 roku energia wiatru dostarczyła ludzkości 628 TWh, czyli 2,7% światowego zapotrzebowania na energię elektryczną[1]. Największy udział w krajowej produkcji energii elektrycznej miała w Danii (32,5%), Portugalii (22,3%), Hiszpanii (19,5%) i Irlandii (18,0%). W Polsce w 2013 roku energia wiatru dostarczyła 6 TWh, czyli 3,6% zapotrzebowania na energię elektryczną[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wiatrak.

Najstarszym znanym wykorzystaniem energii wiatru są łodzie żaglowe. Wiadomo, że były używane już w Starożytnym Egipcie około 3200 lat p.n.e.[2]. Pierwsze wzmianki o wiatrakach znajdują się w Kodeksie Hammurabiego spisanym w XVIII wieku p.n.e.[3]. Wiatraki te miały służyć do pompowania wody i melioracji pól. Najstarsze znane projekty wiatraków pochodzą z prac Herona z Aleksandrii z pierwszego wieku naszej ery[4]. Wiatraki te miały pionową oś obrotu. Pierwsze wiatraki o poziomej osi obrotu, czyli takiej jaka jest obecnie najpopularniejsza, pojawiły się w Europie w XII wieku[5]. Pierwszym zapisem dotyczącym wiatraków na ziemiach polskich jest zezwolenie zakonnikom z Białego Buku na jego budowę wydane przez księcia Wisława z Rugii w 1271 roku[6].

Po wynalezieniu generatora elektrycznego możliwe stało się wykorzystanie energii wiatru do wytwarzania energii elektrycznej. Pierwszą turbinę wiatrową skonstruował w 1887 roku i opatentował w 1891 roku szkocki wynalazca James Blyth[7]. Używał jej do zasilania oświetlenia w swoim domu. Małe turbiny do generowania prądu dla wolnostojących domów rozpowszechniły się na początku XX wieku. Pierwsze przemysłowe turbiny, generujące 100 kW, wybudowano w 1931 roku w ZSRR[8]. Przez wiele lat nie stanowiły one jednak konkurencji dla generatorów zasilanych paliwami kopalnymi. Pierwsze próby wykorzystania turbin wiatrowych na masową skalę były podejmowane w latach 70 XX wieku w odpowiedzi na kryzys naftowy. Do końca XX wieku nie stały się one jednak znaczącym źródłem energii. W 1995 roku moc wszystkich zainstalowanych na świecie turbin wynosiła 4,5 GW i generowały one mniej niż 0,1% całkowitej zużywanej przez ludzkość energii elektrycznej[1].

Fizyka wiatru[edytuj | edytuj kod]

Energia kinetyczna powietrza przelatującego przez powierzchnię A w czasie t określa się wzorem:

E = \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}(Avt\rho)v^2 = \frac{1}{2}At\rho v^3

gdzie v to prędkość wiatru a ρ to gęstość powietrza. Avt określa objętość powietrza przelatującego przez powierzchnię A, Avtρ jego masę. Powierzchniowa gęstość mocy, czyli energia na jednostkę czasu i powierzchni, określa się wzorem

P = \frac{E}{At} = \frac{1}{2}\rho v^3

Moc ta jest więc zależna od trzeciej potęgi prędkości, co oznacza że wiatr o dwukrotnie większej prędkości może dostarczyć ośmiokrotnie więcej mocy. Dlatego lokalizacja turbin wiatrowych w miejscach gdzie wieją silne wiatry ma kluczowe znaczenie dla ich efektywności.

Nie cała energia kinetyczna wiatru może zostać wykorzystana przez turbinę. Wykorzystanie tej energii powoduje, że wiatr zwalnia, utrudniając dalszy napływ wiatru. Teoretycznie maksymalna efektywność turbiny może wynieść 59,3%[9]. W praktyce efektywność turbin jest niższa.

Mapa stale utrzymujących się wiatrów przy powierzchni Ziemi.

Dostępność energii[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: Cyrkulacja powietrza.

Źródłem energii kinetycznej wiatru jest energia światła słonecznego. Ponieważ Ziemia jest ogrzewana nierównomiernie, a lądy nagrzewają się (i stygną) szybciej niż morza, na Ziemi cały czas tworzą się różnice temperatur. Wywołuje to prądy konwekcyjne w atmosferze, różnice ciśnień i cyrkulację powietrza. Szacuje się, że około 1% energii słonecznej docierającej do powierzchni Ziemi przekształca się w energię wiatrów, co oznacza, że sumaryczna ich moc może sięgać 900 TW[10]. Większość tej mocy należy do wiatrów wiejących na dużych wysokościach i nad oceanami. Ilość mocy jaka może być praktycznie wykorzystana jest szacowana, w zależności od metodologii, od 18 do 170 TW[11]. Dla porównania, całkowite zapotrzebowanie mocowe ludzkości to 15–18 TW[10].

Produkcja energii elektrycznej[edytuj | edytuj kod]

Przybrzeżna elektrownia wiatrowa na Morzu Północnym.
 Osobne artykuły: turbina wiatrowaelektrownia wiatrowa.

Najpowszechniej stosowanym urządzeniem do produkcji energii elektrycznej z energii wiatru jest turbina wiatrowa, stanowiąca główny element elektrowni wiatrowej. Turbina składa się z wirnika zamontowanego na wysokiej wieży i połączonego z generatorem prądu. Ponieważ wiatry wiejące przy powierzchni Ziemi mają zwykle niewielką prędkość, moc generowanego prądu można zwiększać zarówno zwiększając średnicę wirnika jak i wysokość wieży. Ograniczeniem jest wytrzymałość materiałów, z których zbudowana jest turbina. Największe współcześnie budowane turbiny mają wirniki o średnicy 164 metrów zamontowane na wieży o wysokości 187 metrów i umożliwiają wytwarzanie 7 MW mocy[12].

Ponieważ siła wiatru jest zmienna, turbiny wiatrowe przez większość czasu nie pracują z pełną dostępną mocą. Stosunek wytwarzanej energii do teoretycznie możliwej do wytworzenia przez daną turbinę (współczynnik wydajności) wynosi zwykle 20–40%, a najwyższe wyniki uzyskują turbiny umieszczone w szczególnie dogodnych miejscach[13]. Przykładowo 1 MW turbina o współczynniku wydajności 35% wytwarza w ciągu roku 1 × 0.35 × 24 × 365 = 3066 MWh, zamiast teoretycznie możliwych 1 × 24 × 365 = 8760 MWh.

Moc generowana przez turbiny może gwałtownie się zmieniać z godziny na godzinę w zależności od siły wiatru. Dodatkowo ulega zmianom dobowym i rocznym. Ponieważ odbiorcy energii elektrycznej nie chcą być uzależnieni od takich zmian, duże elektrownie wiatrowe muszą być wspomagane bądź przez klasyczne elektrownie, bądź przez systemy magazynowania energii takie jak elektrownia szczytowo-pompowa lub CAES[14]. Wykorzystanie energii słonecznej równocześnie z wiatrową może częściowo niwelować ten problem[15][16]. Wyże baryczne charakteryzują się czystym niebem i stosunkowo słabymi wiatrami przy powierzchni, natomiast niże baryczne są zwykle bardziej wietrzne i bardziej pochmurne. Podobnie na wielu obszarach najsilniejsze wiatry wieją w zimie, gdy energii słonecznej jest najmniej[17].

Energetyka wiatrowa[edytuj | edytuj kod]

Sumaryczna moc farm wiatrowych na świecie w kolejnych latach[18].

Od początku XXI wieku energetyka wiatrowa rozwija się w tempie 20–30% rocznie. Moc elektrowni wiatrowych wybudowanych do 2000 roku wynosiła 18 GW, a do 2013 wzrosła do 319 GW. W 2013 roku elektrownie wiatrowe dostarczyły ludzkości 628 TWh, czyli 2,7% światowego zapotrzebowania na energię elektryczną[1].

Produkcja energii elektrycznej z elektrowni wiatrowych w TWh rocznie w wybranych krajach[1].

W 2013 roku krajami produkującymi najwięcej energii z elektrowni wiatrowych były USA (169 TWh), Chiny (132 TWh), Hiszpania (56 TWh) i Niemcy (54 TWh). Krajami w których energetyka wiatrowa dostarczała największy procent energii elektrycznej były Dania (32,5%), Portugalia (22,3%), Hiszpania (19,5%), Irlandia (18%) i Litwa (12,6%)[1].

Poniższa tabele pokazuje rozwój energetyki wiatrowej w 10 krajach wykorzystujących ją w największym stopniu w ostatnich latach.

Moc elektrowni wiatrowych na świecie w MW[1][19][20]
Kraj 2009 2010 2011 2012 2013 Wzrost
2013/2012
 Chiny 25810 44733 62733 75372 91460 21,3%
 Stany Zjednoczone 35159 40180 46919 60208 61292 1,8%
 Niemcy 25777 27215 29075 31315 34316 9,6%
 Hiszpania 18865 20676 21637 22722 22898 0,8%
 Indie 11807 13065 15800 18420 20226 9,8%
 Wielka Brytania 4245 5203 6018 8889 10976 23,5%
 Włochy 4850 5787 6747 7998 8448 5,6%
 Francja 4574 5660 6640 7585 8120 7,1%
 Kanada 3319 4008 5265 6214 7813 25,7%
 Portugalia 3357 3702 4290 4363 4557 4,4%
Świat 159 766 196 653 239 000 284 491 319 807 12,4%
Wzrost w roku +31% +23% +21% +19% +12%

Opłacalność[edytuj | edytuj kod]

National Renewable Energy Laboratory przewiduje że zamortyzowany koszt energii wiatrowej w USA spadnie o około 25% do 2030 roku[21]

Wykorzystanie energii wiatru wiąże się z dużymi inwestycjami początkowymi, ale nie wymaga późniejszych wydatków na paliwo[22]. Z tego powodu jej cena jest bardzo stabilna, w przeciwieństwie do zmiennych cen energii opartej na paliwach kopalnych[23]. Głównym czynnikiem wpływającym na koszty jest rozwój turbin wiatrowych. Budowanie coraz większych i lżejszych turbin oznacza że koszty wyprodukowania każdej kilowatogodziny stopniowo spadają[24].

Przeciętny koszt całkowity energii musi uwzględniać koszt budowy turbin i linii przesyłowych, koszty pożyczek i wyceny ryzyka, jak również przewidzianą średnią roczną produkcję energii i przewidywany czas działania turbiny. Każdy z tych czynników może być różnie szacowany, dlatego publikowane wyceny energii wiatrowej różnią się znacznie między sobą.

American Wind Energy Association szacowała koszty energii wiatru w 2011 roku na 5-6 centów za kWh[25]. British Wind Energy Association podaje podobne szacunki - 3,2 pensa za kWh[26]. W 2013 roku Bloomberg New Energy Finance przygotował raport, z którego wynika że w Australii wiatr jest tańszym źródłem energii od węgla i gazu, przy cenach 80$/MWh dla wiatru, 143$/MWh dla węgla i 116$/MWh dla gazu[27].

W raporcie przygotowanym przez Ernst & Young dla Polski w 2012 roku oszacowano, że całkowite koszty energii wiatrowej wynoszą 466 zł/MWh, podczas gdy energii z węgla 282 zł/MWh, z gazu 314 zł/MWh, a z energii jądrowej 313 zł/MWh[28].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 BP Statistical World Energy Review 2014. , 16 czerwca 2014. BP (ang.). [dostęp 16 czerwca 2014]. 
  2. John Coleman Darnell: The Wadi of the Horus Qa-a: A Tableau of Royal Ritual Power in the Theban Western Desert (ang.). Yale, 2006. [dostęp 2010-08-24].
  3. Mathew Sathyajith: Wind Energy: Fundamentals, Resource Analysis and Economics. Springer Berlin Heidelberg, 2006, s. 1–9. ISBN 978-3-540-30905-5. (ang.)
  4. A.G. Drachmann, "Heron's Windmill", Centaurus, 7 (1961), ss. 145-151
  5. Lynn White Jr., Medieval technology and social change (Oxford, 1962) p. 87.
  6. Wiatraki na ziemiach polskich. wiatraki.org.pl. [dostęp 16 lutego 2012].
  7. Trevor J Price. James Blyth – Britain's first modern wind power engineer. „Wind Engineering”. 29 (3), s. 191–200, 3 maja 2005. doi:10.1260/030952405774354921 (ang.). 
  8. Alan Wyatt: Electric Power: Challenges and Choices. Book Press Ltd., Toronto 1986, ISBN 0-920650-00-7
  9. Betz, A. (1966) Introduction to the Theory of Flow Machines. (D. G. Randall, Trans.) Oxford: Pergamon Press.
  10. 10,0 10,1 Energy flow charts (ang.). Global Climate & Energy Project. [dostęp 9 lutego 2012].
  11. Anil Ananthaswamy and Michael Le Page: Power paradox: Clean might not be green forever (ang.). W: New Scientist [on-line]. 30 stycznia 2012.
  12. Elektrownia wiatrowa o mocy 7 MW od Vestas. gramwzielone.pl, 4 kwietnia 2011. [dostęp 15 lutego 2012].
  13. Wind Power: Capacity Factor, Intermittency, and what happens when the wind doesn’t blow?
  14. The Future of Electrical Energy Storage: The economics and potential of new technologies 2/1/2009 ID RET2107622
  15. Wind + sun join forces at Washington power plant
  16. Small Wind Systems (ang.). Seco.cpa.state.tx.us. [dostęp 29 sierpnia 2010].
  17. Lake Erie Wind Resource Report, Cleveland Water Crib Monitoring Site, Two-Year Report Executive Summary (ang.). Green Energy Ohio, 10 stycznia 2008. [dostęp 27 listopada 2008].
  18. GWEC, Global Wind Report Annual Market Update (ang.). Gwec.net. [dostęp 14 maja 2011].
  19. World Market recovers and sets a new record: 42 GW of new capacity in 2011, total at 239 GW (ang.). 7 lutego 2012. [dostęp 15 lutego 2012].
  20. GWEC Global Wind Statistics 2012 (ang.). Global Wind Energy Commission. [dostęp 2013-03-01].
  21. "The Past and Future Cost of Wind Energy"
  22. Renewable Energy Technologies: Cost Analysis Series: Wind Power
  23. Transmission and Wind Energy: Capturing the Prevailing Winds for the Benefit of Customers- NationalGrid
  24. Danielson, David: A Banner Year for the U.S. Wind Industry (ang.). W: Whitehouse Blog [on-line]. 14 sierpnia 2012.
  25. Cost of Wind Power – Kicks Coal's Butt, Better than Natural Gas (& Could Power Your EV for $0.70/gallon
  26. BWEA report on onshore wind costs (ang.). [zarchiwizowane z tego adresu (11 marca 2012)].
  27. Renewable energy now cheaper than new fossil fuels in Australia (ang.). W: Sydney [on-line]. Bloomberg Finance, 7 lutego 2013.
  28. Ernst & Young. PSEW - Raport Wpływ energetyki wiatrowej na wzrost gospodarczy w Polsce. , Marzec 2012. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]