Esjon-Geber

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Prawdopodobna lokalizacja Esjon-Geber

Esjon-Geber (hebr. עֶצְיֹן גֶּבֶר) – portowa miejscowość biblijna, położona nad Zatoką Akaba, prawdopodobnie tożsama z Tell el-Chelefe, choć brak na to wystarczających dowodów.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze wzmianki o Esjon-Geber pochodzą z Księgi Liczb (Lb 33,35) i Księgi Powtórzonego Prawa (Pwt 2,8), gdzie miejscowość występuje jako obozowisko Izraelitów w trakcie ich wędrówki do Ziemi Obiecanej. Kolejna informacja znajduje się w 1 Księdze Królewskiej (1 Krl 9,26) w kontekście budowy przez Salomona floty. Źródło wskazuje położenie Esjon-Geber na obszar nieopodal miasta Elat w kraju Edomu. Biorąc pod uwagę tę wzmiankę, pozostałości po Esjon-Geber kryje jedno ze wzgórz w okolicach współczesnego miasta Akaba lub w jego obrębie. Istnieją przypuszczenia, że w położonym niedaleko Akaby kopcu Tell el-Chelefe znajdują się ruiny południowej warowni Esjon-Geber.

Korzystna lokalizacja Esjon-Geber stwarzała warunki do rozwoju handlu morskiego. Stąd wyruszały statki do Indii, Afryki i Arabii. Według 1 Księgi Królewskiej (1 Krl 10,11; 22,48) Salomon podjął działania na rzecz zbudowania floty dalekomorskiej. Za jego czasów do Esjion-Geber dostarczano towary z Ofiru. Za panowania Jozafata flota została zniszczona, o czym wzmiankują 1 Księga Królewska (1 Krl 22,49) i 2 Księga Kronik (2 Krn 20,36; 37)[1].

Badania archeologiczne[edytuj | edytuj kod]

Badania archeologiczne pod kątem udowodnienia, że Esjon-Geber to współczesny Tell el-Chelefe prowadził Nelson Glueck. Najstarsza warstwa z okresu I datowana jest na X wiek p.n.e. – czasy panowania Salomona. Znaleziono w niej ceramiczne skorupy, które przypominały nieco ceramikę z Timny z XIII–XII wieku p.n.e., oraz prymitywną ceramikę typu negewskiego. W tej warstwie odsłonięto kwadratowy otoczony kazamatowym murem plac. Dwa jego boki były podzielone na dwie płytkie wnęki i trzy występy. Po środku placu stał kwadratowy budynek z cegły suszonej otoczony glacis (sztuczną skarpą warowną). Budynek składał się z trzech prostokątnych pomieszczeń i trzech pokoików. W ścianach znajdowały się dwa rzędy otworów, powstałych na skutek wypalenia bądź rozkładu drewnianych belek, które podtrzymywały całą konstrukcję. Prawdopodobnie twierdza z najstarszej warstwy została zniszczona w piątym roku panowania Roboama na skutek najazdu Szeszonka I[1].

Z pierwszej połowy IX wieku p.n.e. (w Judzie panował wówczas Jozafat lub jego następca) twierdza została odbudowana. To o niej przypuszczalnie traktuje Biblia, informując o zniszczeniu floty judzkiej. Twierdzę chroniły podwójne mury wzmocnione glacisem. Do środka prowadziła od strony południowo-zachodniej solidna brama, która miała trzy pary odrzwi, ograniczonych dwoma paralelnymi rzędami pomieszczeń wartowniczymi. Okres II istnienia miasta został zakończony prawdopodobnie w połowie IX wieku p.n.e., gdy osada została zrujnowana przez Edomitów, którzy wzniecili powstanie przeciwko Joramowi[2].

W datowanej na pierwszą połowę VIII wiek p.n.e. warstwa III znaleziono sygnet z pieczęcią i inskrypcją własność JMT. Chronologicznie okres III odpowiada panowaniu Ochozjasza, który według 2 Księgi Królewskiej (2 Krl 14,22) i 2 Księgi Kronik (2 Krn 26,1; 10) przyczynił się do przyłączenia sąsiadującego z Esjon-Geber Elatu do Judy. W drugiej połowie VIII wieku p.n.e. Elat zajęli Edomici. We współczesnej temu okresowi warstwie z Tell el-Chelefe odkryto edomickie lapidaria, teksty złorzeczące oraz ceramikę. Na wyrobach ceramicznych często widnieje odcisk pieczęci z edomickim napisem własność Kausanala i fragmentem imienia teoforycznego, mającego swój odpowiednik w inskrypcjach klinowych, nabatejskich i Biblii. Okryto również importowany dzban z dwoma minojskimi literami.

Najmłodsza warstwa, datowana na V–IV wiek p.n.e., zawierała czarnoglazurowaną ceramikę grecką oraz aramejskie i późnofenickie ostrakony. Po okresie V proces osadniczy na Tell el-Chelefe ustał. Na zachód powstała osada Ajla, istniejąca w okresie od przybycia Nabatejczyków do czasów bizantyjskich. Położona była w obrębie współczesnej Akaby[3].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Encyklopedia archeologiczna Ziemi Świętej, oprac. A. Negev, s. 148.
  2. Encyklopedia archeologiczna Ziemi Świętej, oprac. A. Negev, s. 148–149.
  3. Encyklopedia archeologiczna Ziemi Świętej, oprac. A. Negev, s. 149.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]