Estońscy Szwedzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nieoficjalna flaga szwedzkojęzycznej mniejszości

Estońscy Szwedzi lub Szwedzi z wybrzeża (szw.: estlandssvenskar, "Estońscy Szwedzi", potocznie aibofolke, "Ludzie z wysp", est.: rannarootslased, "Szwedzi z wybrzeża") - szwedzkojęzyczna mniejszość zamieszkująca rejony północno-zachodnie i wyspy Estonii.

Estonia od wieków była miejscem osadnictwa i wypraw wikingów ze Szwecji i Danii, jednak rozpoczęcie osadnictwa szwedzkiego na tym obszarze (gdy istniało już państwo szwedzkie) (znanym jako Aiboland) datuje się na XIII i XIV wiek, ale bardzo prawdopodobne, że było nawet wcześniej. Większość z estońskich Szwedów wyjechała do Szwecji po zajęciu Estonii przez Armię Czerwoną w czasie II wojny światowej, tylko niewielka liczba z nich mieszka obecnie w Estonii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wczesna historia[edytuj | edytuj kod]

Estonia, najdłużej w swej historii (wieleset lat) była częścią niemieckich państw zakonnych i znajdowała się pod niemiecką dominacją. W tym czasie na tereny Estonii przybyli pierwsi szwedzcy osadnicy. Z 1294 pochodzi pierwszy dokument potwierdzający osiedlanie się Szwedów na terenie Estonii w okolicach miasta Hapsal, obecnie Haapsalu. W XIII i XIV wieku duża liczba Szwedów zasiedliła Estonię.

Szwedzka Estonia[edytuj | edytuj kod]

Szwedzkie imperium z 1658 r. obejmujące także Estonię, Finlandię i płn. Łotwę

W 1561 Estonia znalazła się pod panowaniem Szwecji i pozostała w niej do 1721 roku. Estońscy Szwedzi wykorzystali to i język szwedzki obok niemieckiego i estońskiego stał się oficjalnym językiem w Estonii.

Późniejsze czasy[edytuj | edytuj kod]

Gdy Szwecja utraciła, na rzecz Rosji, kontrolę nad Estonią i Finlandią warunki życia estońskich Szwedów pogorszyły się. Część z estońskich Szwedów podróżowała po Imperium Rosyjskim w poszukiwaniu lepszych warunków, spora ich grupa dotarła do osady Staroszwedzkie (Gammalsvenskby), na obecnej Ukrainie, gdzie ich potomkowie żyją do dziś. Gdy, w 1918 r., Estonia uzyskała niepodległość, mniejszości narodowe jak np. Szwedzi, Niemcy, Rosjanie zyskali dużą swobodę kulturalną, równą Estończykom oraz miejsca w estońskim rządzie. Jednakże pod względem ekonomicznym Szwedzi i Rosjanie czerpali mniejsze korzyści z nowego prawa niż Niemcy i Estończycy. Po inwazji Armii Czerwonej na Estonię, w czasie II wojny światowej i przymusowym włączeniu Estonii do ZSRR, zamieszkali, w dużym stopniu, na wyspach Szwedzi zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów, gdyż obszary te miały być przekształcone na bazy dla sowieckich okupantów. W tym czasie większość Estońskich Szwedów opuściła Estonię, tylko nieliczna grupa została.

Język[edytuj | edytuj kod]

Nie było jednego dialektu szwedzkiego wśród Estońskich Szwedów, ale kilka. Były to pochodne wschodnich odmian szwedzkiego. Wyspa Ruhnu miała swój własny dialekt, na wyspach Vormsi-Noarootsi-Riguldi były kolejny dialekt szwedzkiego, był także dialekt wysp Pakri-Vihterpalu oraz wyspy Hiiumaa.

Tradycyjny szwedzki obszar językowy, z zaznaczonymi estońskimi dialektami