Eter (filozofia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Eter (fr. éther z gr. αἰθήρ, d. αἰθέρος) – hipotetyczna substancja wypełniająca całą przestrzeń.

W nowożytnej nauce teoria eteru pojawiła się pod koniec XIX wieku wraz z rozwojem teorii elektromagnetyzmu, a następnie upadła wraz z powstaniem szczególnej teorii względności. Natomiast nazwy kwintesencja używa się we współczesnej kosmologii dla hipotetycznej materii wytwarzającej ujemne ciśnienie.

Filozofia starożytna[edytuj | edytuj kod]

W filozofii starożytnej eter był rozważany przez Arystotelesa jako dodatkowy piąty element (żywioł), obok wody, ognia, ziemi i powietrza, z których składa się Wszechświat. Przez to słowo "eter" wiąże się z kwintesencją; po łacinie quinta essentia, piąta esencja, eteryczny piąty element, jednoczący cztery podstawowe.

Filozofia nowożytna[edytuj | edytuj kod]

Z czasem pojęcie eteru wykorzystywane w filozofii stało się coraz bliższe fizyce. W XVII wieku interesujące badania prowadził Isaac Newton, dla którego eter był ośrodkiem pośredniczącym w przesyłaniu siły grawitacji. To rozumowanie miało doniosłe znaczenie filozoficzne. Dotychczas obowiązywała demokrytejska zasada, iż materię składającą się z atomów (a Newton był atomistą, choć samego pojęcia atomu nie używał, mówił o najdrobniejszych cząstkach materii) otacza pustka. Teraz ową pustkę można było czymś wypełnić. W tym sensie eter jest pewnym, acz subtelniejszym, niż np. krzesło, rodzajem materii. Z pewnego punktu widzenia koncepcja ta zbliża pojęcie eteru do stoickiego pojęcia pneumy – jako subtelniejszego rodzaju materii.

Pojęcie eteru pojawia się w tych systemach filozoficznych, głównie atomistycznych, które potrzebują jakiegoś ośrodka wymiany informacji, czegoś co informacje te absorbuje i przekazuje innym cząsteczkom. To jednak wymaga sprawdzenia treści jakie wnosi do procesu przekaźnik i w jaki zakresie zniekształca pierwotne informacje.

Rozumowanie Newtona podjął Immanuel Kant, który w swoim przedkrytycznym dziele z roku 1755 pt. "Medytacje nad materią ognia"[1] dochodzi do przekonania, iż eter jest właśnie tym samym, co materia ognia.

Filozoficzne badania nad pojęciem eteru tracą na znaczeniu wraz z osiemnastowieczną krytyką metafizyki.

Filozofia indyjska[edytuj | edytuj kod]

W filozofii indyjskiej ten Arystotelesowski piąty żywioł to akaśa. Ćakrą która pozostaje zależna od jakości tego elementu w człowieku jest w kundalinijodze wiśuddha.

Przypisy

  1. Kwartalnik filozoficzny, Kraków, 2009, tłum. dr Janusz Sytnik-Czetwertyński