Etymologia nazwy Polska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Denar Princes Polonie z XI w. z łacińskim określeniem Polski bity przez mennicę książęcą Bolesława Chrobrego.[1]

Pochodzenie nazwy Polska nie jest jednoznaczne.

Pierwsze użycie słowa „Polska”[edytuj | edytuj kod]

W średniowiecznych źródłach zachowało się wiele wzmianek zawierających nazwę kraju Polska w formach Polania, Palania, Polenia, Bulania i innych:

Brakteat Mieszka III Starego z napisem mšk⊃ krl plsk.

"Co się tyczy ziemi B(u)luniia, która jest krajem wiedzy i mędrców rumijskich (ar-Rum)[a], wspomnieliśmy ją już poprzednio. Jest to kraj o pięknej ziemi, urodzajny, obfitujący w źródła i w rzeki, o ciągnących się bez przerwy prowincjach i dużych miastach, bogaty we wsie i domostwa... Posiada on winnice, oliwki i mnogie drzewa różnych gatunków owoców. Do miast jego należą: Ikraku, G(i)nazna, -r(a)t(i)-slaba, S(i)rad(i)ja, N(u)grada, S(i)tnu[b][12] Wszystkie one są sławnymi stolicami i silnymi centrami, w których zebrane są dostatki rozmaitych krajów. Prócz tego zażywają one szacunku, ponieważ przebywają w nich uczeni wykształceni w dziedzinach nauk i zaznajomieni ze swymi zawodami. Co się tyczy miasta (I)kraku, miasta G(i)nazna i reszty jej (Bulunji) wspomnianych miast, są to miejscowości o blisko siebie stojących budowlach... Ze wszystkich stron otaczają ją góry ciągnące się nieprzerwanie i oddzielające ją od kraju S(a)sun(i)ja (Saksonia), kraju B(u)amija (Bohemia – Czechy) i kraju ar-Rusija (Ruś)[13][14]. – Al-Idrisi (1100-1166) – Księga Rogera.

Nazwa występuje również w źródłach spisanych po łacinie na terenie Polski:

  • Za najwcześniejszy lokalny zabytek z nazwą Polski napisaną po łacinie uznaje się wybity w okresie rządów Bolesława Chrobrego w latach 992 - 1025 przez mennicę książęcą Denar Princes Polonie.[15]
  • Łacińskie określenie Polski zapisane zostało w średniowiecznym utworze Żywot Pięciu Braci Męczenników[16] autorstwa Brunona z Kwerfurtu. Gościł on na przełomie 1005 i 1006 roku na dworze Bolesława Chrobrego i z imienia wymienia swojego gospodarza we fragmencie "(...) ignotae linguae Polanorum, invento serniore cui nomen Bolizlao"'[17]. Używa on również łacińskiego określenia "terra Polonia", "Polanicis terris" wobec całości ziem znajdujących się pod jego władaniem[18].
  • Łącińską nazwę Polski - "Polonia" zawiera najstarsza pisana sekwencja powstała na ziemiach polskich, która została napisana przez anonimowego autora po 1090 roku we fragmencie "Hac festa die tota Gratuletur Polonia"[19].
  • W latach 11121116 Kronika polska spisana przez Galla Anonima wymienia ją w tytule Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum.[20]
  • W 1136 nazwę Polski odnotowuje także spisana po łacinie tzw. Bulla gnieźnieńska uznawana za pierwszy zabytek mowy polskiej[21]. Pośród listy ponad 400 nazw w języku polskim, tj. prowincji, grodów, wsi wymienionych w łacińskiej bulli papieża Innocentego II, jest także fraza „Mesco dux Poloniae baptisatur” odnotowująca pod rokiem (966) chrzest Mieszka I[21].
  • Za pierwszą wzmiankę o Polsce (w tym dosłownym brzmieniu) uchodzą monety Mieszka Starego wybite około przez Żydów zawiadujących mennicą w Kaliszu, którzy posłużyli się literami hebrajskimi. Napis משקא קרל פלסקmšk⊃ krl plsk na brakteatach transliterowany jest na MSZKA KROL POLSKI[22]

Według Krystyny Długosz-Kurczabowej ziemie Polan od XIV wieku nazywano Staropolską, a później Wielkopolską, a dla kontrastu ziemie południowe – Małopolską[23]. Witold Mańczak analizując występowanie w polskiej toponomastyce, od najdawniejszych czasów, określeń magnus i maior, i wobec tego, że w 99% wypadków występowania w nazwach miejscowych znaczyły one po prostu „wielki”, prawdopodobieństwo, że Polonia maior oznaczała „Starą Polskę” zredukował do minimum (gdyby tak było to Wielkopolska nazywałaby się najprawdopodobniej Polonia antiqua lub Polonia vetus). W średniowieczu Wielkopolska obiektywnie przewyższała zarówno obszarem, ale przede wszystkim liczbą ludności, każdą z pozostałych dzielnic[24].

Źródłosłów[edytuj | edytuj kod]

Polanie[edytuj | edytuj kod]

Według jednej z teorii nazwa ta wywodzi się od plemienia Polan, zamieszkującego tereny obecnej Wielkopolski. Słowo Polanie zaś przeważnie wywodzone jest od słowa pole, w związku albo z rolnictwem jako głównym zajęciem plemienia, albo zamieszkiwaniem przez nich równinnych terenów (w odróżnieniu od innych plemion, np. Wiślan czy Mazowszan)[23]. Istnieją jednak historycy (np. Przemysław Urbańczyk i Zofia Kurnatowska) kwestionujący samo istnienie Polan, którzy w źródłach piśmienniczych pojawiają się dopiero w XII wieku w spisanej przez Nestora w roku 1113 „Powieści minionych lat” (Повѣсть времяньныхъ лѣтъ)[25][26]: (ros.) а от тѣхъ Лѧховъ прозвашасѧ Полѧне, Лѧховѣ друзии – Лютицѣ, инии Мазовшане, а нии Поморѧне (a od tych Lachów nazwali się Polanami, przyjaciele Lachów – Lutykami, inni Mazowszanami, inni Pomorzanami), a w wersji łacińskiej ok. roku 1000 (ale w wersji choronimu, czyli nazwy krainy: Polania, Polonie, czy Bolizlauo Palaniorum duce, Bolizlavonem Poloniae, Bolizlavo Polianicus), wcześniej używana w stosunku do Polski jest nazwa ogólnoetniczna; in Sclaviam, duce Sclavonica Bilizlavone susceptus, in Sclavania, Sclavonia, co mogło powodować mylenie Polski z Czechami, które były określane podobnie (zwłaszcza, że obydwa kraje rządzone były przez Bolesławów)[27]. Jednak niezależnie od kontrowersyjnych Polan (Przemysław Urbańczyk zarzuca historykom sprzeczność logiczną: wywodzenie Polan od nazwy kraju, a następnie nazwy kraju od Polan, oraz zadziwiający fakt, że sami „Polanie” zapisaliby własną nazwę z błędem; Polonia, Polonie, Polonus i konsekwentnie przy tym zapisie trwali, podczas gdy obcy autorzy w późniejszych zapisach np. Bruno z Kwerfurtu; Bolezlavo Polanorum duce, terra Polanorum, Polanis z 1005 r., provincia Polanorum, Polianici terra z 1008 r., czy Thietmar; Polenia, Poleni od 1012 r., używaliby nazwy bardziej etymologicznie poprawnej[28]) autorzy Ci nie kwestionują, że źródłosłów tkwi w ogólnosłowiańskim wyrazie pole.

Tabula Rogeriana arabskiego geografa Al-Idrisiiego z opisem kraju Bulaniia wymieniającej miasta: Kraków, Gniezno, Wrocław, Sieradz, Łęczycę oraz Santok.


Ogólnosłowiańskie „pole”[edytuj | edytuj kod]

Łacińska nazwa "Polonie" na srebrnym Groszu krakowskim wprowadzonym przez Kazimierza Wielkiego w 1367 roku.

Niezależnie od istnienia Polan nazwę Polski wywodzi się od ogólnosłowiańskiego wyrazu pole – oznaczającego pierwotnie równinę zdatną pod uprawę[29] (prasłowiańskie polje, czeskie pole, słowackie pole, ukraińskie поле (połe), białoruskie поле (pole), rosyjskie поле (pole), chorwackie polje, serbskie поље (polje), macedońskie поле (pole), bułgarskie поле (pole), dolnołużyckie pólo). Jeszcze w XIV wieku przymiotnik polski znaczył tyle co polny: Bóg udziałał niebo i ziemię i wszelką roślinę polską pirzwej niż wyszła na ziemię (Biblia Szaroszpatacka), droga polska – w gwarach dawnej Małopolski wraz z ruskim pograniczem „droga przechodząca przez pole, boczna, nie szosa”[30]. Zresztą taki przymiotnik od pola jest naturalny (porównaj przymiotniki od góry: górny i górski) co można zauważyć w XV-wiecznych nazwach roślin zamiennie nazywanych polskimi lub polnymi np. polny / polski czosnek (Allium oleraceum L.), polna / polska dryjakiew (Scabiosa columbaria L., Centaurea scabiosa L.), polna / polska marchew (Daucus carota L.) itd.[31] W ten sposób powstała nazwa Polska[32]. Ta etymologia nie jest niczym nowym, to pochodzenie nazwy od „campi plani/równinnych pól” podawał już w swojej Kronice czeskiej do roku 1330, Přibik z Radenina zwany Pulkawą, a zaczerpnął zapewne od Gerwazego z Tilbury, który podawał je w Otia imperialia[33]

Quote-alpha.png
Čechův bratr nebo druh jménem Lech, který přišel s ním, přešel pak zasněžené hory, které dělí Čechy a Polsko. A když uviděl převelikou rovinu, táhnoucí se až k mořským břehům, usadil se tam a zalidnil ji svým rodem. Je totiž třeba vědět, že se ve slovanském jazyce campi plani [rovná pole] nazývají pole. A proto se nazývá Polsko, jakoby rovinatá pláň.
(Czecha brat lub druh imieniem Lech[34], który przyszedł z nim, przekroczył ośnieżone góry, które oddzielają Czechy i Polskę. A kiedy ujrzał wielką równinę, rozciągającą się aż do brzegu morza, osiedlił się tam i zaludnił ją swoją rodziną. Ważne jest, aby wiedzieć, że w językach słowiańskich terminem „campi plani” [równinne pola] nazywa się pola. I stąd się bierze imię Polska, od płaskiej równiny.)[35]

W przeszłości używano łacińskich określeń terra Poloniæ – ziemia Polska lub Regnum Poloniæ – Królestwo Polskie. Nazwa Polska zaczęła być używana w odniesieniu do całego państwa w XI wieku. Formacje tego typu poświadczone są już w IX wieku w tekstach s-c-s np. w Oficjum ku czci św. Metodego np.

Quote-alpha.png
Tę ima o(t')če země morawskaa stěną tvr’dą.

Inne etymologie[edytuj | edytuj kod]

Etymologie teoretyczne[edytuj | edytuj kod]

Uważany za krytyka istnienia Polan Przemysław Urbańczyk podaje dodatkową ewentualną możliwość interpretacyjną, znalezioną w Słowie o pułku Igora:

Quote-alpha.png
Zagorodite poliu vorota svoimi ostrymi strelami/Загородите полю ворота своими острыми стрелами
(Zagrodźcie [ludziom] stepu wrota swoimi ostrymi strzałami)

gdzie pole oznacza „ludzi otwartych przestrzeni/stepów”[36][37].

W nauce rosyjskiej istnieje też wywodzenie nazwy rodzimych Poljan nie od „pola”, a od określenia związanego z męstwem i wiązania tej nazwy z nazwą etniczną Antów. Historyk rosyjski Lew Gumilow tak tłumaczy ten etnonim:

Słowianie rozprzestrzenili się na północ, gdzie zwano ich Wenedami (słowo to do dziś zachowało się w języku estońskim) Na południu nazywano ich Sklawinami, na wschodzie – Antami. Historyk ukraiński M. Brajczewski[38] ustalił, że greckie słowo „Antowie” znaczy to samo co słowiańskie „Polanie”. Zachowało się słowo rodzaju żeńskiego „polanka” (поляница[39]) w znaczeniu „bohaterka”[40]. Ale słowa „polanie” w analogicznym znaczeniu dziś się nie używa, gdyż wyparło je z użycia tureckie słowo „bagadyr”[41].

Etymologie ludowe[edytuj | edytuj kod]

Benedykt Chmielowski w Nowych Atenach z 1745 r. podawał kilka (często wręcz bajkowych) etymologii: W SARMACJI jako Perła kosztowna wydaje się POLSKIE KRÓLESTWO, z Słowieńskich Narodów najsławniejsze, o którym tu essencyalne tylko rzeczy enarro, żebym nie był, Polskę Ojczyznę swoję opuściwszy censurowany, że jestem foris Lynx, Domi talpa. POLSKA ta nazwała się od Pola, na którym żyć i umierać lubili Polacy; albo też a Polo Arctico, to jest od Północnej gwiazdy[42] ku której, nadało się Królestwo Polskie, jako Hiszpania nazwana Hesperia od gwiazdy zachodniej Hesperus. Innym się zda, że imię to nadano Polakom od Zamku Pole olim na granicach Pomorskich będącego. Inni rozumieją, że od Miasta Kolchickiego Pola, skąd originem prowadził Lechus, Monarcha Polski. Może też być, że Poloni per corruptionem kilku liter ciż są, co i Bulanes Nacja w Sarmacji nad Wisłą, według Ptolemeusza, mieszkając. Jest i to zdanie Autorów, że Polacy niby Polachy, to jest po Lechu potomkowie zwać się powinni, jako dotychczas Lachami nas Ruś zowie. Paprocki zaś ingeniose racjocynuje, że za Mieczysława I Xiążęcia Polskiego, gdy Polacy Wiarę Ś. przyjmowali i wielkiemi do Chrztu Ś. kupami przystępowali, tedy Kapłani z Czechów na to wokowani, kupy od kup distinguendo, pytali się: Czy jesteście polani? id est już ochrzczeni? tedy ci co byli ochrzczeni, odpowiadali: Jesteśmy polani, stąd Polani, czyli Poloni poszło Polakom in nomen gloriosum.[43]

Warto wiedzieć, że „etymologia wodna”, czyli wywodzenie nazwy Polska od polewania wodą podczas chrztu pojawiła się po raz pierwszy w Kronice czeskiej[44] Václava Hájka z Libočan z 1541, a współcześnie wraca do niej historyk niemiecki Johannes Fried w książce Otton III i Bolesław Chrobry.

Inne nazwy Polski[edytuj | edytuj kod]

Inne nazwy Polski (Lechia, perskie Lachistan, litewskie Lenkija) i Polaków (tureckie Lehce, ruskie Lach, węgierskie Lengyel) wywodzi się najprawdopodobniej od nazwy plemienia Lędzian (prasłowiańskie *Lęd-jan-e), które, jak się przypuszcza, zamieszkiwało w południowo-wschodniej części dzisiejszej Polski[45].

Słowo „Polacy” (XV wiek), wcześniej „Polanie” w łacińskiej formie Polani, Poleni, Poloni pojawiło się po raz pierwszy na przełomie X i XI wieku w żywocie starszym św. Wojciecha, prawdopodobnie spisanym w Rzymie między 999 a 1001[46]. Nazwę Polak przez długi czas stosowano tylko do warstw wyższych (szlachta), bez względu na przynależność etniczną.

Pierwszy państwo polskie nazwał Rzecząpospolitą Wincenty Kadłubek. Słowo rzeczpospolita oznacza rzecz publiczną (wspólną dla wszystkich) lub republikę i jest kalką łacińskiego zwrotu res publica. Słowo republika, będące bezpośrednim zapożyczeniem, nie jest używane w języku polskim w odniesieniu do Polski. Zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym, jedyną urzędową nazwą kraju jest Rzeczpospolita Polska, a nazwa „Polska” nie pojawia się w żadnym obecnie obowiązującym polskim akcie prawnym. W kontekście poprawności językowej słowo Polska w nazwie oficjalnej jest przymiotnikiem, a nie rzeczownikiem (łac. Respublica Polona, a nie: Respublica Polonia), stąd prawidłowa forma dopełniacza to Rzeczypospolitej (Rzeczpospolitej) Polskiej (a nie: Polski)[47].

Przed XIX wiekiem odmieniano wciąż polska ziemia – polski ziemi – w polszcze ziemi. Potem skrócono nazwę do „polska” i zaczęto przymiotnik traktować jako rzeczownik, a także pisać wielką literą jako nazwę własną.
  • węg. Lengyelország, lit. Lenkija, tur. Lehistan (Polska przedrozbiorowa), pers. لهستان (Lahestân), orm. Լեհաստան (Lehastan) – od plemienia Lędzian/Lędziców, to z kolei od staroruskiego lub staropolskiego etnonimu lęděnin i jego zgrubienia lęch, być może od prasłow. *lędo – „pole”. Nazwa Lędzianin w języku ruskim została skrócona do Lach – taka forma upowszechniła się na wschodzie i została przyjęta przez Turków. Z drugiej strony Polacy od czasów Wincentego Kadłubka nazywali siebie Lechitami, wierząc, że pochodzą od legendarnego Lecha.
  • łac., wł., hiszp., bask., rum., bretoński Polonia, port. Polónia, katal. Polònia / Polônia (Braz.), gr. Πολωνία (Polonía)
  • fr. Pologne
  • niem., duń., szw., norw., hol. Polen
  • fryzyjski Pollen
  • ang. Poland, isl. Pólland
  • fiń. Puola, est. Poola
  • cz. Polsko, słow. Poľsko
  • ros. Польша (Polsza), białorus. Польшча (Polszcza), ukr. Польща (Polszcza), bułg. Полша (Połsza) – wg Maksa Vasmera rosyjska nazwa, znana już od XVII wieku, jest zapożyczeniem od form ukraińskiej i białoruskiej, te zaś pochodzą od staropolskiego miejscownika l. pojedynczej w Polszcze od Polska (ta z kolei od Polska ziemia/ *Роlьskа(jа) zemia = pole, ziemia równinna)[48]
  • bośn., serb., słoweń., chorw. Poljska/Пољска
  • łot. Polija
  • tur. Polonya (Polska okresu rozbiorów i współczesna)
  • arab. بولندا (Bulanda)
  • hebr. פולין (Polin), פולניה (Polania)
  • jidysz פּױלן (Poyln)
  • afr. Pole
  • chiń. 波兰 (Bōlán)
  • szkocki gaelicki a' Phòlainn
  • walijski Gwlad Pwyl
  • japoński ポーランド(Pōrando)
  • koreański: w KRLD 뽈스까 (Ppolsykka), w K.Pd. 폴란드 (Phollandy)
  • wietnamski Ba Lan

Przypisy

  1. Tomasz Panfil, Orzeł na denarze Bolesława Chrobrego - pochodzenie i znaczenie symbolu oraz inne artykuły na ten temat, strona www "Kwartalnika Numizmatycznego".
  2. Jan Kanapariusz, "Świętego Wojciecha żywot pierwszy", Tekst łaciński Jadwiga Karasińska, przełożył Kazimierz Abgarowicz, komentarze Jadwiga Karasińska, Biblioteka Gdańska 2009, ISBN 9788374538695
  3. Cantica medii aevi polono-latina t. I Sequentiae, wyd. H. Kow alewicz, Warszawa 1964, s.13
  4. [1]
  5. "Thietmari meseburgensis episcopi chronicon", Fridericus Kurze, Hannoverae, Impensis Bibliopolii Hahniani, 1889, str.123.
  6. "Thietmari meseburgensis episcopi chronicon", Fridericus Kurze, Hannoverae, Impensis Bibliopolii Hahniani, 1889, str.94.
  7. "Thietmari meseburgensis episcopi chronicon", Fridericus Kurze, Hannoverae, Impensis Bibliopolii Hahniani, 1889, str.207.
  8. "Thietmari meseburgensis episcopi chronicon", Fridericus Kurze, Hannoverae, Impensis Bibliopolii Hahniani, 1889, str.276.
  9. Georg Heinrich Pertz, "Monumenta Germaniae Historica ", Tomus X, Hannover MDCCCLII, str 264.
  10. Wipo, Gesta Chuonradi II imperatoris, (łac.)
  11. Tadeusz Lewicki, Polska i kraje sąsiednie w świetle "Księgi Rogera" geografa arabskiego z XII w. Al Indrisi`ego, cz.I, Polska Akademia Nauk. Komitet Orientalistyczny, PWN, Kraków 1945.
  12. Aleksander Gieysztor, Chapter VII: Trade and Industry in Eastern Europe before 1200 [w:] Michael Moïssey Postan, Edward Miller (red.), The Cambridge Economic History of Europe: Trade and industry in the Middle Ages, Cambridge University Press, 1987, s. 502 (ang.)
  13. "Dzieje Wielkopolski w wypisach", PZWS, Warszawa 1963, str. 41-43
  14. Tadeusz Lewicki, Polska i kraje sąsiednie w świetle "Księgi Rogera" geografa arabskiego z XII w. Al Indrisi`ego, cz.I, Kraków 1945, s. 142-143
  15. Tomasz Panfil, Orzeł na denarze Bolesława Chrobrego - pochodzenie i znaczenie symbolu oraz inne artykuły na ten temat, strona www "Kwartalnika Numizmatycznego".
  16. Tekst łaciński utworu w wydaniu Reinharda Kade w zbiorze Monumenta Germaniae Historica (Scriptores 15,2:1888)]
  17. Monvmenta Germaniae Historica, scriptorum, TOMI XV pars II, "Brunonis vita quinque fratrum", str. 722, Hannoverae 1888.
  18. Monvmenta Germaniae Historica, scriptorum, TOMI XV pars II, "Brunonis vita quinque fratrum", str. 727, Hannoverae 1888.
  19. Teresa Michałowska: Średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, s. 228-229, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 83-01-11452-5.
  20. "Monumenta Poloniae Historica", A. Bielowski, T. I, s. 379-484, Lwów 1864
  21. 21,0 21,1 Jerzy Starnawski „Średniowiecze”, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989.
  22. Janusz Karaczewski: Błogosławieństwo Mieszkowi. „Rzeczpospolita” 14-04-2008.
  23. 23,0 23,1 Krystyna Długosz-Kurczabowa: Jaka jest etymologia słowa Polska (nazwa kraju)?. [dostęp 6 grudnia 2008].
  24. Witold Mańczak, Znaczenie nazwy Polonia Maior [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, nr 9, Filologia, z. 2, Kraków 1956, s. 95.
  25. Franciszek Sielicki, "Kroniki staroruskie", PWN, Warszawa 1987, ISBN 8306014235
  26. Лутичи (Лютици) Indeks geograficzny ruskich latopisów (ros.)
  27. Przemysław Urbańczyk. Nie było żadnych Polan. „Gazeta Wyborcza”, 2008-05-24. ; podobny pogląd wyraziła Zofia Kurnatowska w pracy zbiorowej U źródeł Polski – do roku 1038. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2002, s. 141 i 146.
  28. Przemysław Urbańczyk: Trudne początki Polski. Wrocław 2008, s. 320-324.
  29. Tadeusz Lehr-Spławiński: Język polski. Warszawa 1978, s. 64.
  30. Krystyna Długosz-Kurczabowa: Wielki słownik etymologiczno-historyczny języka polskiego. Warszawa 2008, s. 499.
  31. Maria Karpluk, Skąd nazwa Polski i jak brzmi ona w językach naszych słowiańskich sąsiadów, „Język Polski”, 1992, nr 1 (styczeń/luty), wymaga DjVu.
  32. Katarzyna Wyrwas: Jaka jest etymologia słowa Polska?. [dostęp 6 grudnia 2008].
  33. Marie Makariusová: Metodické problémy moderní biografistiky. (cz.)
  34. Přibík Pulkava, który niewątpliwie korzystał z wcześniejszej pracy tj. Kroniki Dalimila, przerobił występującego tam Czecha będącego lechem w Czecha i Lecha.
  35. Přibík Pulkava z Radenína, Kronika Česká, Rozdział II Jak postupovali a jak přišliI do zemí (O tom, jak Slované vedení Čechem a Lechem, zabrali střední a severní Evropu) (cz.)
  36. Pełny tekst i przekład na współczesny rosyjski: СЛОВО О ПОЛКУ ИГОРЕВЕ, ИГОРЯ СЫНА СВЯТОСЛАВЛЯ, ВНУКА ОЛЬГОВА (ros.)
  37. Przemysław Urbańczyk: Trudne początki Polski. Wrocław 2008, s. 338.
  38. Михаил Юлианович Брайчевский (1924–2001) ukraiński historyk i archeolog.
  39. Лев Николаевич Гумилёв: От Руси к России. Очерки этнической истории. wersja elektroniczna w pdf, s. 12 (ros.)
  40. богатырша/богатырка, ibidem.
  41. Lew Gumilow: Od Rusi do Rosji. Warszawa 2004, s. 26.
  42. W języku angielskim pole/poles oznacza biegun/bieguny; prawdopodobnie od greckiego πόλος/pólospolarny; natomiast Pole/PolesPolak/Polacy.
  43. Benedykt Chmielowski: Nowe Ateny. wersja elektroniczna dostępna w Wirtualnej Bibliotece Literatury Polskiej.
  44. Kronika česká. albo inaczej Hájkova kronika skan wydania z 1819 r.
  45. Jerzy Nalepa: Polska – pochodzenie i wiek nazwy (cz. II). [w:] [Język Polski. 1994, nr 4/5 (LXXIV 4-5) (wrzesień/grudzień), s. 241 i n.
  46. Michał Wójcik, Przemysław Urbańczyk: Początki Polski do poprawki.
  47. Jan Miodek: Słownik ojczyzny polszczyzny. Wrocław: Wydawnictwo EUROPA, 2002. ISBN 83-87977-92-6.
  48. Max Vasmer, Этимологический словарь русского языка, tom 3, s. 321, (ros.)

Uwagi

  1. "Rumijskich" znaczy romańskich – rzymskich tj. chrześcijańskich.
  2. Kraków, Gniezno, Wrocław, Sieradz, Łęczyca (jako Nowy Gród) oraz Santok.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Polska w Wikisłowniku