Etyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Etyn
Etyn Etyn
Etyn
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C2H2
Inne wzory HCCH
HC≡CH
H-C≡C-H
Masa molowa 26,04 g/mol
Wygląd bezbarwny i bezwonny gaz (produkt czysty); produkt techniczny ma nieprzyjemny zapach
Identyfikacja
Numer CAS 74-86-2
PubChem 6326[5]
Podobne związki
Pochodne metyloacetylen
Podobne związki etan, eten, cyjanowodór, azot
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło etyn w Wikisłowniku

Etyn (acetylen, C2H2) – organiczny związek chemiczny, najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Etyn odkryty został przez angielskiego chemika Edmunda Davy'ego (1785–1857) w roku 1836. Davy odkrycia dokonał przypadkowo, mieszając węglik potasu, K2C2, z wodą. Zauważył, ze powstały gaz pali się jasnym płomieniem i stwierdził, ze może być on wykorzystany jako źródło oświetlenia. Z uwagi jednak na wysokie koszty węglika potasu, rozwiązanie było nieopłacalne do momentu, gdy niemiecki chemik Friedrich Wöhler odkrył węglik wapnia, co spowodowało wzrost popytu na etyn do lamp i innych zastosowań[6].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

  • kąty pomiędzy wiązaniami: 180°
  • szerokie granice wybuchowości w powietrzu: 2,4% – 83% obj.
  • czysty acetylen nie ma zapachu, jednak zazwyczaj zawiera zanieczyszczenia związkami siarki i fosforu (głównie PH3 i H2S[7]), które nadają mu nieprzyjemny zapach[8]
  • gęstość 0,906 – względem powietrza
  • bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie i innych rozpuszczalnikach polarnych, rozpuszcza się jednak bardzo dobrze w acetonie
  • po osiągnięciu pewnego ciśnienia ulega wybuchowemu rozkładowi wg reakcji:
C2H2 → 2C + H2
  • wobec węgla aktywnego jako katalizatora ulega reakcji polimeryzacji najpierw do winyloacetylenu a później benzenu
  • na powietrzu (zawierającym 21% tlenu) spala się niecałkowicie ze względu na bardzo dużą procentową zawartość węgla w cząsteczce (92,3%):
2C2H2 + O2 → 4C + 2H2O
ze względu na to w spawalnictwie, w palnikach tlenowo-acetylenowych stosuje się czysty tlen aby reakcja spalania była całkowita
  • ulega reakcji addycji (przyłączenia)
  • ulega reakcjom spalania

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

CaC2 + 2H2O → C2H2 + Ca(OH)2

Niewielkie ilości tego gazu powstają również w łuku elektrycznym wytworzonym w atmosferze wodoru pomiędzy elektrodami grafitowymi:

2C + H2 → C2H2
  • piroliza metanu CH4
2CH4 _2000 °C C2H2 + 3H2
  • eliminacja fluorowca
C2H2Cl2 + Zn → C2H2 + ZnCl2

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Przechowywanie[edytuj | edytuj kod]

Acetylen przechowuje się w butlach stalowych, pod ciśnieniem 1,2 MPa w postaci roztworu w acetonie. Butle są wypełnione porowatą masą, która absorbuje aceton i acetylen.

Toksykologia[edytuj | edytuj kod]

Acetylen zaliczany jest do gazów „duszących fizycznie”. Wykazuje działanie narkotyczne. Nie jest bezpośrednio toksyczny na błony śluzowe układu oddechowego, jednak poprzez zmniejszenie ilości tlenu w powietrzu, prowadzi do hipoksji, której objawami mogą być zaburzenia ruchowe, przyspieszenie akcji serca, przyspieszenie oddechu i trudności w koncentracji. W przypadku stężeń powyżej 50% mogą pojawiać się nudności, wymioty, skrajne wyczerpanie, zaburzenia świadomości oraz zapaść prowadząca do zgonu w wyniku asfiksji. Jednakże acetylen najczęściej powoduje wybuch, zanim osiągnie stężenie działające dusząco[10][11].

Ekotoksykologia[edytuj | edytuj kod]

Acetylen wykazuje trujące działanie na ryby. Dopuszczalne stężenie acetylenu w powietrzu atmosferycznym obszarów chronionych wynosi 0,5 mg/m3/30 min.[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Etyn (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-08-12].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Etyn (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-08-12].
  3. Etyn (ang. • niem.) w bazie IFA GESTIS. Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA).
  4. 4,0 4,1 Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji wg Rozporządzenia 1272/2008, zał. VI: Etyn (pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta. [dostęp 2012-08-12].
  5. Etyn – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  6. Neil Schlager, Jayne Weisblatt, David E. Newton, (red.): Chemical Compounds. Thomson Gale, 2006, s. 27-30. ISBN 9781414401508.
  7. 7,0 7,1 Rimarski, W.. Die Betäubung mittels „Narcylen”︁ bei operativen Eingriffen in sicherheits-technischer Hinsicht. „Angewandte Chemie”. 38 (19), s. 409-412, 1925. doi:10.1002/ange.19250381905. 
  8. Jerzy Chodkowski (red.): Mały słownik chemiczny. Wyd. V. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
  9. narcylen. Słownik wyrazów obcych PWN. [dostęp 2013-09-16].
  10. OSHA: OSHA Regulated Hazardous Substances. Health, Toxicity, Economic and Technological Data. NDC, 1990, s. 28-29. ISBN 0-8155-1240-6. (ang.)
  11. T.S.S. Dikshith: Safe Use of Chemicals. A Practical Guide. CRC Press, 2009, s. 45-46. ISBN 978-1-4200-8051-3. (ang.)
  12. Karta charakterystyki: Acetylen rozpuszczony (pol.). Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. [dostęp 2013-09-16]. [zarchiwizowane z adresu].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.