Etyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Etyn
Etyn Etyn
Etyn
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C2H2
Inne wzory HCCH
HC≡CH
H-C≡C-H
Masa molowa 26,04 g/mol
Wygląd bezbarwny i bezwonny gaz (produkt czysty); produkt techniczny ma nieprzyjemny zapach
Identyfikacja
Numer CAS 74-86-2
PubChem 6326[5]
Podobne związki
Pochodne metyloacetylen
Podobne związki etan, eten, cyjanowodór, azot
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Zobacz hasło etyn w Wikisłowniku

Etyn (acetylen, C2H2) – organiczny związek chemiczny, najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Etyn odkryty został przez angielskiego chemika Edmunda Davy'ego (1785–1857) w roku 1836. Davy odkrycia dokonał przypadkowo, mieszając węglik potasu (K2C2) z wodą. Zauważył, że powstały gaz pali się jasnym płomieniem i stwierdził, że może on być wykorzystywany jako źródło światła. Z uwagi jednak na wysokie koszty węgliku potasu było to nieopłacalne do momentu, gdy niemiecki chemik Friedrich Wöhler odkrył węglik wapnia, co spowodowało wzrost popytu na etyn do lamp i innych zastosowań[6].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

  • kąty pomiędzy wiązaniami: 180°
  • gęstość względem powietrza: 0,906
  • szerokie granice wybuchowości w powietrzu: 2,4–83% obj.
  • czysty acetylen nie ma zapachu, jednak zwykle zawiera zanieczyszczenia związkami siarki i fosforu (głównie PH3H2S[7]), które nadają mu nieprzyjemny zapach[8]
  • bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie i innych rozpuszczalnikach polarnych – jednak bardzo dobrze w acetonie
  • po osiągnięciu pewnego ciśnienia ulega wybuchowemu rozkładowi według reakcji:
C2H2 → 2C + H2
  • wobec węgla aktywnego (jako katalizatora) ulega reakcji polimeryzacji najpierw do winyloacetylenu a później benzenu
  • na powietrzu (zawierającym 21% tlenu) spala się niecałkowicie, z powodu bardzo dużej procentowej zawartości węgla w cząsteczce (92,3%):
2C2H2 + O2 → 4C + 2H2O
Ze względu na to w spawalnictwie (w palnikach acetylenowo-tlenowych) stosuje się czysty tlen, aby reakcja spalania była całkowita.
  • ulega reakcji addycji (przyłączenia)
  • ulega reakcjom spalania

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

CaC2 + 2H2O → C2H2 + Ca(OH)2

Niewielkie ilości tego gazu powstają również w łuku elektrycznym wytworzonym w atmosferze wodoru pomiędzy elektrodami grafitowymi:

2C + H2 → C2H2
2CH4 _2000 °C C2H2 + 3H2
  • eliminacja fluorowca
C2H2Cl2 + Zn → C2H2 + ZnCl2

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • w palnikach acetylenowo-tlenowych do spawania i cięcia metali (acetylen w dużej ilości tlenu spala się w temperaturze 3100 °C)
  • w lampie acetylenowej do oświetlania
  • w przemyśle chemicznym, między innymi, do produkcji tworzyw sztucznych
  • acetylen o wysokiej czystości stosowany może być do narkozy, jako tzw. narcylen[7][9]

Przechowywanie[edytuj | edytuj kod]

Acetylen przechowuje się w butlach stalowych, pod ciśnieniem 1,2 MPa, w postaci roztworu w acetonie. Butle są wypełnione porowatą masą, która absorbuje aceton i acetylen.

Toksykologia[edytuj | edytuj kod]

Acetylen zaliczany jest do gazów „duszących fizycznie”. Wykazuje działanie narkotyczne. Nie jest bezpośrednio toksyczny dla błon śluzowych układu oddechowego, jednakże poprzez zmniejszenie ilości tlenu w powietrzu powoduje hipoksję, której objawami mogą być zaburzenia ruchowe, przyśpieszenie akcji serca, przyśpieszenie oddechu i trudności w koncentracji. W przypadku stężeń powyżej 50% mogą pojawiać się nudności, wymioty, skrajne wyczerpanie, zaburzenia świadomości oraz zapaść prowadząca do zgonu w wyniku asfiksji. Najczęściej jednak acetylen powoduje wybuch, zanim osiągnie stężenie działające dusząco[10][11].

Ekotoksykologia[edytuj | edytuj kod]

Acetylen wykazuje trujące działanie na ryby. Dopuszczalne półgodzinne stężenie acetylenu w powietrzu atmosferycznym obszarów chronionych wynosi 0,5 mg/m3[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Etyn (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-08-12].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Etyn (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-08-12].
  3. Etyn (ang. • niem.) w bazie IFA GESTIS. Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA).
  4. 4,0 4,1 Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji według Rozporządzenia 1272/2008, zał. VI: Etyn (pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta. [dostęp 2012-08-12].
  5. Etyn – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  6. Neil Schlager, Jayne Weisblatt, David E. Newton, (red.): Chemical Compounds. Thomson Gale, 2006, s. 27-30. ISBN 9781414401508.
  7. 7,0 7,1 Rimarski, W.. Die Betäubung mittels „Narcylen”︁ bei operativen Eingriffen in sicherheits-technischer Hinsicht. „Angewandte Chemie”. 38 (19), s. 409-412, 1925. doi:10.1002/ange.19250381905. 
  8. Jerzy Chodkowski (red.): Mały słownik chemiczny. Wyd. V. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
  9. narcylen. Słownik wyrazów obcych PWN. [dostęp 2013-09-16].
  10. OSHA: OSHA Regulated Hazardous Substances. Health, Toxicity, Economic and Technological Data. NDC, 1990, s. 28-29. ISBN 0-8155-1240-6. (ang.)
  11. T.S.S. Dikshith: Safe Use of Chemicals. A Practical Guide. CRC Press, 2009, s. 45-46. ISBN 978-1-4200-8051-3. (ang.)
  12. Karta charakterystyki: Acetylen rozpuszczony (pol.). Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. [dostęp 2013-09-16]. [zarchiwizowane z tego adresu].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.