| Etyn |
|
|
 |
| Nazewnictwo |
| Nomenklatura systematyczna (IUPAC) |
|
etyn
|
|
| Inne nazwy i oznaczenia |
acetylen, narcylen
numer WE: 200-816-9 |
|
| Ogólne informacje |
| Wzór sumaryczny |
C2H2 |
| Inne wzory |
HCCH
HC≡CH
H-C≡C-H |
| Masa molowa |
26,04 g/mol |
| Wygląd |
bezbarwny gaz o słabym zapachu podobnym do czosnku[2] |
|
|
| Identyfikacja |
| Numer CAS |
74-86-2 |
| PubChem |
6326[5] |
| Właściwości |
|
| Gęstość i stan skupienia |
0,0011716 g/cm³ (0 °C, 101,3 kPa abs.); gaz |
| Rozpuszczalność w wodzie |
1,2 g/l (20 °C)[3][1] |
| Temperatura topnienia |
-81– −80,7 °C[1][2] |
| Temperatura wrzenia |
−75,0 °C[2] |
| Temperatura krytyczna |
35,2 °C[2] |
| Ciśnienie krytyczne |
60,59 MPa[2] |
| logP |
0,37 |
| Napięcie powierzchniowe |
14,31 g/s² (-56 °C)[2] |
|
|
|
|
|
| Podobne związki |
| Pochodne |
metyloacetylen |
| Podobne związki |
etan, eten, cyjanowodór, azot |
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) |
Zobacz hasło
etyn w Wikisłowniku
Etyn (acetylen, C2H2) – organiczny związek chemiczny, najprostszy węglowodór nienasycony z szeregu homologicznego alkinów.
Etyn odkryty został przez angielskiego chemika Edmunda Davy'ego w roku 1836. Davy odkrycia dokonał przypadkowo, łącząc wodę z węglikiem potasu. Zauważył, ze powstały gaz pali się jasnym płomieniem i stwierdził, ze może być on wykorzystany jako źródło oświetlenia. Z uwagi jednak na wysokie koszty węglika potasu, rozwiązanie było nieopłacalne do momentu, gdy niemiecki chemik Friedrich Wöhler odkrył węglik wapnia, co spowodowało wzrost popytu na etyn do lamp i innych zastosowań[6].
Właściwości [edytuj]
- kąty pomiędzy wiązaniami: 180°
- szerokie granice wybuchowości w powietrzu: 2,4% – 83% obj.
- wykazuje zazwyczaj nieprzyjemny zapach, pochodzący od zawartych w nim zanieczyszczeń (PH3) – chemicznie czysty acetylen (zwany narcylenem) nie posiada zapachu
- gęstość 0,906 – względem powietrza
- bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie i innych rozpuszczalnikach polarnych, rozpuszcza się jednak bardzo dobrze w acetonie
- po osiągnięciu pewnego ciśnienia ulega wybuchowemu rozkładowi wg reakcji:
- C2H2 → 2C + H2
- wobec węgla aktywnego jako katalizatora ulega reakcji polimeryzacji najpierw do winyloacetylenu a później benzenu
- na powietrzu (zawierającym 21% tlenu) spala się niecałkowicie ze względu na bardzo dużą procentową zawartość węgla w cząsteczce (92,3%):
- 2C2H2 + O2 → 4C + 2H2O
- ze względu na to w spawalnictwie, w palnikach tlenowo-acetylenowych stosuje się czysty tlen aby reakcja spalania była całkowita
- ulega reakcji addycji (przyłączenia)
- ulega reakcjom spalania
Otrzymywanie [edytuj]
- CaC2 + 2H2O → C2H2 + Ca(OH)2
Niewielkie ilości tego gazu powstają również w łuku elektrycznym wytworzonym w atmosferze wodoru pomiędzy elektrodami grafitowymi:
- 2C + H2 → C2H2
- 2CH4 –2000 °C→ C2H2 + 3H2
- C2H2Cl2 + Zn → C2H2 + ZnCl2
Zastosowanie [edytuj]
Przechowywanie [edytuj]
Acetylen przechowuje się w butlach stalowych, pod ciśnieniem 1,2 MPa w postaci roztworu w acetonie. Butle są wypełnione porowatą masą, która absorbuje aceton i acetylen.
Toksykologia [edytuj]
Acetylen zaliczany jest do gazów „duszących fizycznie”. Wykazuje działanie narkotyczne. Nie jest bezpośrednio toksyczny na błony śluzowe układu oddechowego, jednak poprzez zmniejszenie ilości tlenu w powietrzu, prowadzi do hipoksji, której objawami mogą być zaburzenia ruchowe, przyspieszenie akcji serca, przyspieszenie oddechu i trudności w koncentracji. W przypadku stężeń powyżej 50% mogą pojawiać się nudności, wymioty, skrajne wyczerpanie, zaburzenia świadomości oraz zapaść prowadząca do zgonu w wyniku asfiksji. Jednakże acetylen najczęściej powoduje wybuch, zanim osiągnie stężenie działające dusząco[7][8].
Acetylen wykazuje trujące działanie na ryby. Dopuszczalne stężenie acetylenu w powietrzu atmosferycznym obszarów chronionych wynosi 0,5 mg/m3/30 min.[9][10].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Etyn (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-08-12].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Etyn (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-08-12].
- ↑ Etyn (ang. • niem.) w bazie IFA GESTIS. Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA).
- ↑ 4,0 4,1 Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji wg Rozporządzenia 1272/2008, zał. VI: Etyn (pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta. [dostęp 2012-08-12].
- ↑ Etyn – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
- ↑ Neil Schlager, Jayne Weisblatt, David E. Newton, (red.): Chemical Compounds. Thomson Gale, 2006, s. 27-30. ISBN 9781414401508.
- ↑ OSHA: OSHA Regulated Hazardous Substances. Health, Toxicity, Economic and Technological Data. NDC, 1990, s. 28-29. ISBN 0-8155-1240-6. (ang.)
- ↑ T.S.S. Dikshith: Safe Use of Chemicals. A Practical Guide. CRC Press, 2009, s. 45-46. ISBN 978-1-4200-8051-3. (ang.)
- ↑ Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich: Karta charakterystyki acetylenu. [dostęp 2010-03-10]. (pol.)
- ↑ AMCO-GAZ: Karta charakterystyki: Acetylen rozpuszczony. [dostęp 2010-03-10]. (pol.)
