Eugeniusz Bodo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Eugeniusz Bodo
Eugeniusz Bodo
Eugeniusz Bodo
Imię i nazwisko Bogdan Eugène Junod
Data
i miejsce urodzenia
28 grudnia 1899
Genewa
Data
i miejsce śmierci
7 października 1943
Kotłas
Zawód aktor, reżyser, scenarzysta, tancerz, piosenkarz
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Eugeniusz Bodo w Wikicytatach

Eugeniusz Bodo, właśc. Bogdan Eugène Junod (ur. 28 grudnia 1899 w Genewie, zm. 7 października 1943 w Kotłasie) – polski aktor filmowy, rewiowy i teatralny szwajcarskiego pochodzenia, reżyser, scenarzysta, tancerz, piosenkarz i producent filmowy.

Pseudonim sceniczny - „Bodo” pochodzi od pierwszych sylab imion: jego pierwszego imienia (Bogdan) i matki (Jadwiga Anna Dorota)[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec był Szwajcarem, ewangelikiem reformowanym, a matka – polska szlachcianka – Jadwiga Anna Dorota Dylewska, zmarła w 1944, była katoliczką. Eugeniusz był wyznania swego ojca.

W Polsce pojawił się około 1900 r. wraz z rodzicami, którzy osiedli w Łodzi. Tu jego ojciec – Théodore, z wykształcenia inżynier, zajął się działalnością kulturalną – Ludwik Sempoliński wspominał, że Junod był „specjalistą od prowadzenia kabaretów” na prowincji. Najpierw, w latach 1903–1907, w wynajętym od braci Krzemińskich iluzjonie przy Piotrkowskiej 17, przemianowując go na Teatr Iluzji Urania. Od 1907 r. kino-teatr Urania mieścił się w drewnianym budynku na zapleczu domów u zbiegu obecnych ulic Piotrkowskiej i S. Jaracza (obecnie w tym miejscu dom handlowy Magda). O miejscu tym, jako swoim ulubionym wspomina Julian Tuwim.

Aktor przez całe życie zachował obywatelstwo Szwajcarii (co przyczyniło się do jego śmierci), jednak fakt ten nie był powszechnie znany w okresie międzywojennym.

Zadebiutował na deskach ojcowskiej Uranii[2], prawdopodobnie w numerze opisywanym we wspomnieniach Ludwika Starskiego jako »10-letni kowboj Bodo – cudowne dziecko XX wieku«. Imię kowboja stało się artystycznym pseudonimem artysty.

Tablica upamiętniająca teatrzyk Qui Pro Quo i jego artystów na Senatorskiej 29/31 w Warszawie

W 1917 zaczął występować jako pieśniarz i tancerz na scenach rewiowych, początkowo w Poznaniu i Lublinie, a od 1919 w Warszawie. Występował tam m.in. w kabaretach: „Qui Pro Quo”, „Morskie Oko”, „Cyganeria” i „Cyrulik Warszawski”. W 1925 zadebiutował w filmie Rywale i od tego momentu rozpoczęła się jego ogromna popularność. Ogółem zagrał w ponad 30 filmach. Grał zarówno role amantów, tragiczne, komediowe i w filmach muzycznych. Śpiewane przez niego w filmach piosenki stawały się w Polsce szlagierami.

27 maja 1929 prowadząc swój samochód marki Chevrolet, którym podróżował z kolegami z kabaretu „Morskie Oko”, spowodował koło Łowicza wypadek, w którym zginął na miejscu aktor Witold Roland. W ciemnościach wpadł samochodem na nieoznakowaną stertę kamieni[3]. Został skazany na 6 miesięcy więzienia w zawieszeniu.

Gdy dorobił się w Warszawie mieszkania, sprowadził do siebie matkę[3]. Uważany był za osobę dowcipną, szarmancką i uwodzicielską, co przysparzało mu wielu wielbicielek. Przez kilka lat był związany z aktorką Norą Ney. Miał ożenić się z ekscentryczną aktorką amatorką, tahitanką Reri (Anne Chevalier). Poznali się, gdy Reri przyjechała do Warszawy na jedyny w Polsce występ. Bodo namówił ją do pozostania w Polsce. W 1934 obsadził ją w filmie Czarna perła. Mieszkali w domu przy ul. Marszałkowskiej. Ostatecznie – z powodu różnic kulturowych i nadużywania alkoholu przez narzeczoną – do małżeństwa nie doszło[4]. Inaczej opisuje to Arkady Fiedler: (...) a Bodo jak to Bodo. Niestety gładysz, dzióbasowy letkiewicz, po kilku tygodniach sprzykrzył sobie egzotyczną aktorkę i tu zaczęła się mniej chwalebna część romansu. Bodo zaczął bezceremonialnie wpychać Reri w ramiona innych galopantów, swych koleżków, a im więcej ich było, tym lepiej dla niego;im rzęsiściej lała się gorzałka, tym skuteczniejsza woda na młyn szałaputa. Gdy Reri wyrwała się z birbancko-sprośnego bagienka i wyjechała z Polski, już było za późno, by się wyprostować; nie mogła wyzbyć się trunkowego nałogu. (...)[5].

Reklamował krawaty od Chojnackiego, kapelusze Młodkowskiego i marynarki Old England. Był miłośnikiem kobiet[3]. Był abstynentem, za to był miłośnikiem jedzenia.

Kadr z filmu Uroda życia

Posiadał doga niemieckiego – arlekina o imieniu Sambo[6] (Sambo przeżył Bodo, został zabity przypadkowo podczas powstania warszawskiego).

W latach 30. zaczął pisać scenariusze, a tuż przed wybuchem II wojny światowej zaczął reżyserować filmy, w których grał główne role. Był producentem i jednym ze współwłaścicieli (od 1931) wytwórni filmowej B.W.B. (skrót od nazwisk właścicieli Bodo, Waszyński i Brodzisz), która zrealizowała m.in. „Bezimiennych bohaterów” (1932) i „Głos pustyni” (1932) oraz właścicielem od 1933 wytwórni „Urania-Film” (nazwał ją na cześć firmy nieżyjącego już ojca), w której powstały jego największe przeboje. W 1939 podpisał bardzo korzystny kontrakt z amerykańską wytwórnią filmową.

W kwietniu 1939 otworzył w Warszawie przy ul. Foksal 17[7] kawiarnię Café-Bodo, a na piętrze kupił czteropokojowy apartament. Rozpoczął przygotowania do reżyserii nowego filmu Uwaga – szpieg!. W sierpniu 1939 podpisał kontrakt z nowym teatrem Tip-Top. W 1938 zamieszkiwał w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej 132[8].

Po wybuchu wojny, we wrześniu 1939 oddał kawiarnię w dzierżawę i uciekając przed wojną przeniósł się do Lwowa, gdzie zamieszkał w podlwowskich Brzuchowicach. Tam, znając biegle rosyjski, został konferansjerem i występował w teatrze Tea-Jazz Henryka Warsa, dokonywał nagrań swoich piosenek w wersji rosyjskiej[9]. Wtedy też, po powrocie z jednego z tournée po ZSRR, postanowił wyemigrować do USA i złożył w tej sprawie dokumenty, ujawniając obywatelstwo szwajcarskie.

Nie zdążył wyjechać; co do dalszych jego losów istnieje kilka wykluczających się wersji. Według jednych świadków po agresji III Rzeszy na ZSRR został aresztowany przez przypadkowy patrol NKWD 25 czerwca 1941 na ulicach Lwowa, a według innych relacji NKWD aresztowało go 26 czerwca w domu. Decyzją specjalnej narady przy NKWD ZSRR został skazany na 5 lat ciężkiego obozu wychowawczego jako element społecznie niebezpieczny. Pojawiają się ślady, że przebywał w więzieniu w Ufie i Moskwie na Butyrkach[10]. W czasie pobytu w Moskwie o jego uwolnienie starali się w imieniu ambasady polskiej Stanisław Kot i Tadeusz Romer. Jednak władze radzieckie nie wyraziły na to zgody ze względu na szwajcarskie obywatelstwo Bodo. Z tych samych przyczyn nie objęła go amnestia dla obywateli polskich. Z Moskwy odtransportowano go do łagru, w którym zmarł z wycieńczenia i głodu. Według radzieckich dokumentów miało to miejsce 7 października 1943. Ten fakt obalił wersję głoszoną w czasach PRL-u, kiedy to twierdzono, że Bodo został rozstrzelany przez Niemców po ich wkroczeniu do Lwowa. Został pochowany w zbiorowym grobie[11].

2 października 2011 w Kotłasie na cmentarzu Makaricha odsłonięty został pomnik, będący także symboliczną mogiłą artysty[12].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Aktor
Reżyser

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hanka Ordonówna, Eugeniusz Bodo (SP, Syrena-Electro9437)
  • Eugeniusz Bodo (Pocztówka, Tonpress R-0508-II)
  • 1978 Jak za dawnych lat (LP, Muza SX-1701)
  • 1990 W starym kinie: Eugeniusz Bodo, Adolf Dymsza (LP, Muza SX-2920)

Najpopularniejsze piosenki[edytuj | edytuj kod]

  • Ach, śpij, kochanie (Dlaczego nie chcesz spać; muz. Henryk Wars, sł. Ludwik Starski)
  • Ach, te baby (muz. Roman Palester, sł. J. Nell)
  • Całuję twoją dłoń, madame (muz. Ralph Erwin, sł. Andrzej Włast)
  • Już taki jestem zimny drań (muz. H. Wars, sł. J. Nell, L. Starski)
  • Najcudowniejsze nóżki (muz. H. Wars, sł. Jerzy Jurandot)
  • O Key (muz. H. Wars, sł. Konrad Tom, Edward Schlechter)
  • Sex appeal (muz. H. Wars, sł. E. Schlechter)
  • Tyle miłości (muz. H. Wars, sł. K. Tom)
  • ros. Прощальная Песенка Львовского Джаза (trans. Praszczalnaja piesenka lwowskogo dżaza – sł. G. Grigoriew) pol. Pożegnalna piosenka lwowskiego jazzu[9], walc (po 1939) – wersja ros. Tylko we Lwowie (muz. H. Wars, sł. E. Schlechter),
  • Tylko z tobą i dla ciebie (muz. H. Wars, sł. J. Nell, L. Starski)
  • Umówiłem się z nią na dziewiątą (muz. H. Wars, sł. E. Schlechter)
  • Zrób to tak (muz. H. Wars, sł. J. Nell, L. Starski)

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Filip Gańczak. Szwajcar, czyli szpion. „Biuletyn IPN „pamięć.pl””. 10 (19), s. 22-26, październik 2013. 
  2. W. Pierzchała, A. Magnuszewska, Tu w Łodzi debiutował słynny amant filmowy.
  3. 3,0 3,1 3,2 Bodo, dziecko XX wieku.
  4. Bodo i Reri. wysokieobcasy.pl, 12 maja 2010. [dostęp 12 maja 2010].
  5. Arkady Fiedler, Wiek Męski-Zwycięski, s. 218.
  6. Trubadur Warszawy - Eugeniusz Bodo. jednota.pl, 15 marca 2002. [dostęp 15 marca 2002].
  7. Teatry Warszawy 1939. books.google.pl.
  8. Bodo Junod Eugeniusz, art., m., Marszałkowska 132, tel. 2-13-72 za: Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna: Spis abonentów warszawskiej sieci telefonów Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej 1938 - 1939, s. 32 (pol.). 1938. [dostęp 2013-06-20].
  9. 9,0 9,1 ПРЩАЛЬНАЯ ПЕСЕНКА ЛЬВОВСКОГО ДЖАЗА, вальц, муз. Г. Варса, сл. П. Григорьева, ЕВГЕНИЙ БОДО, Львовский теа-джаз-орк. под упр. Г. Варса, АПРЕЛЕВСКИЙ ЗАВОД, 10550 Г-л/ту-5, СССР (pl. Pożegnalna piosenka lwowskiego jazzu, walc - ros. wersja Tylko we Lwowie, muz. H. Warsa, sł. P. Grigoriewa, Eugeniusz Bodo Lwowski Tea-Jazz pod dyr. H. Warsa., Wytwórnia (płyt) Aprelewska, 10550 G-ł/ty-5, ZSRR) (ros. • niem.). [dostęp 2011-02-18].
  10. „Dziennik Łódzki”, 14 XI 1994, nr 264, s. 23.
  11. Piotr Lisiewicz: „Zdążyłem wziąć płaszcz i kapelusz”. 70 lat temu komuniści zamordowali Eugeniusza Bodo. niezalezna.pl, 6 października 2013. [dostęp 2013-09-27].
  12. Pomnik Eugeniusza Bodo stanął w Rosji. wyborcza.pl, 3 października 2011. [dostęp 3 października 2011].
  13. Urania-film: Eugeniusz Bodo cz. 1 (pol.). [dostęp 2011-03-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wolański R., Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej, Warszawa 1995, Agencja Wydawnicza MOREX, ISBN 83-86848-05-7, tu hasło Bodo, Eugeniusz, s. 19, 20.
  • Pierzchała Wiesław, Magnuszewska Agnieszka, Tu w Łodzi debiutował słynny amant filmowy. W podwórku stał kino-teatr "Urania", należący do ojca Eugeniusza Bodo; [w:] "Polska. Dziennik Łódzki. 26-27 X 2013, nr 251, s. 6.
  • ................., [w:] „Dziennik Łódzki”, 14 XI 1994, nr 264, s. 23 (artykuł ilustrowany dwoma zdjęciami policyjnymi z 1941 r., wykonanymi w więzieniu na Butyrkach w Moskwie).
  • .......... [w:] „Gazeta Wyborcza. Magazyn”, 30 X 1997, nr 44, ss. 32-.....
  • ....?....., Eugeniusz Bodo, zapomniany łodzianin. W 60. rocznicę łagrowej śmierci. [w:] „Kronika miasta Łodzi”, 2003, nr 2, ss. 125–130.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]