Eugeniusz III

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Eugeniusz III
Eugenius Tertius
Bernardo (Aganelli de Montemago?[1])
błogosławiony, papież
Eugeniusz III
Data i miejsce urodzenia najpóźniej 1085
Piza
Data i miejsce śmierci 8 lipca 1153
Tivoli
Papież
Okres sprawowania 15 lutego 1145 – 8 lipca 1153
Opat SS. Vincenzo e Anastasio alle Tre Fontane
Okres sprawowania 1140 – 15 lutego 1145
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Śluby zakonne 1138
Prezbiterat ok. 1134–1138
Nominacja biskupia 15 lutego 1145
Sakra biskupia 18 lutego 1145
Pontyfikat 15 lutego 1145
Błogosławiony
Eugeniusz III
Data beatyfikacji 28 grudnia 1872
przez Piusa IX
Wspomnienie 8 lipca
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Eugeniusz III (łac. Eugenius III, właśc. Bernardo da Pisa OCist; ur. najpóźniej w 1085[a] w Pizie, zm. 8 lipca 1153 w Tivoli[2]) – papież w okresie od 15 lutego 1145 do 8 lipca 1153, błogosławiony Kościoła katolickiego[1].

Był pierwszym papieżem z zakonu cystersów[1]. Został beatyfikowany dekretem z 28 grudnia 1872, przez bł. papieża Piusa IX. Jego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest w dzienną rocznicę śmierci[2].

Wczesne życie[edytuj | edytuj kod]

Wiadomo, że Bernard urodził się w Pizie i że jego ojciec miał na imię Godius[3], poza tym jednak na temat jego pochodzenia brak pewnych informacji. Powszechnie przypisywana mu przynależność do szlacheckiego rodu Paganelli po raz pierwszy jest wspomniana dopiero w źródłach z końca XVI wieku, nie mających większej wartości historycznej[4].

W 1106 Bernardo jest poświadczony jako kanonik regularny przy katedrze pizańskiej, a w latach 1115–1129 jako subdiakon[5]. W latach 1133–1138, sprawował urząd wicedominusa archidiecezji pizańskiej[6]. W tym też okresie (po 5 maja 1134) przyjął święcenia kapłańskie z rąk papieża Innocentego II[7]. Prawdopodobnie w 1135 roku na odbywającym się w Pizie synodzie spotkał Bernarda z Clairvaux, i pod jego wpływem w 1138 wstąpił zakonu cysterskiego[2]. Przez krótki czas był mnichem w Clairvaux, jednak już w 1139 powrócił do Italii jako przełożony wspólnoty cysterskiej w Scandriglia w Lacjum[2]. W 1140 został opatem położonego niedaleko Rzymu klasztoru S. Anastasio alle Tre Fontane, który papież Innocenty II nadał wówczas cystersom. Niektóre kroniki podają, że wkrótce potem został mianowany kardynałem-prezbiterem, co jednak wydaje się mało prawdopodobne[8].

Wybór na papieża[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Papieska elekcja 1145.

15 lutego 1145 roku, w dniu śmierci papieża Lucjusza II, kardynałowie niespodziewanie obrali go na nowego papieża[1]. Bernard przyjął wybór i przybrał imię Eugeniusz III.

Pontyfikat[edytuj | edytuj kod]

Eugeniusz III został papieżem w bardzo trudnym momencie. W Rzymie powstała dwa lata wcześniej komuna miejska, która była przeciwna świeckiej władzy papieża[1]. W chwili wyboru Eugeniusza w mieście trwała zbrojna rewolta, której przewodniczył Arnold z Brescii, uniemożliwiająca intronizację[1]. Do jego konsekracji i koronacji doszło w położonym poza miastem opactwie Farfa 18 lutego 1145[2].

Wskutek zatargów z komuną miejską Eugeniusz III przez większą część swego pontyfikatu (do grudnia 1145, 1147-1149 i 1150-1152) rezydował poza Rzymem[2]. Jego powroty, możliwe wyłącznie dzięki zbrojnej pomocy króla sycylijskiego Rogera II, okazywały się za każdym razem krótkotrwałe. Na ten czas przypada kariera trybuna ludowego Arnolda z Brescii, jednego z liderów rzymskiego stronnictwa republikańskiego. Siedzibami papieża były kolejno Tivoli, Viterbo i Siena, jednak w latach 1147-49 odbył on podróż do Francji, gdzie przewodniczył wielu synodom (m.in. w Paryżu, Reims i Trewirze), poświęconym głównie reformie duchowieństwa[2]. Chodziło zwłaszcza o potępienie nadmiernego bogactwa i chciwości duchownych[2]. Przez pewien czas siedzibą papiestwa było opactwo Clairvaux. Eugeniusz III utrzymywał zresztą regularną korespondencję z opatem Bernardem z Clairvaux i chętnie korzystał z jego rad.

1 grudnia 1145 roku papież zaapelował w bulli do francuskiego króla Ludwika VII o podjęcie II wyprawy krzyżowej (1147-49)[2]. W tym samym czasie zwrócił się o pomoc do króla niemieckiego Konrada III przy powrocie do Rzymu i ograniczeniu władzy komuny miejskiej i Rogera II[2]. Konrad jednak postanowił wesprzeć papieża w drugiej krucjacie[2]. Porażka tego przedsięwzięcia poważnie nadwerężyła autorytet papiestwa oraz Bernarda z Clairvaux, który mocno zaangażował się w jej propagowanie[1]. Polska i Saksonia zostały zwolnione od udziału w wyprawie do Ziemi Świętej w zamian za uderzenie na pogańskich Słowian Połabskich. Po powrocie do Włoch, Eugeniusz ekskomunikował Arnolda z Brescii 15 lipca 1148 roku[2]. Przy pomocy Rogera II, papież przyjechał do Rzymu w 1149 roku, lecz wrogo nastawieni mieszczanie zmusili go do ponownego wyjazdu[2]. Wówczas Konrad III rozpoczął negocjacje, które zakończyły się powodzeniem i obietnicą nadania mu korony cesarskiej na jesieni 1152 roku[2]. Jednak król niemiecki zmarł 15 lutego i na cesarza rzymskiego miał zostać koronowany jego następca Fryderyk I[1].

Eugeniusz III dbał o rozwój kościoła w najdalszych zakątkach Europy. W latach 1151-52 w Irlandii przebywał jego legat kardynał Giovanni Paparoni, który ustanowił w tym kraju cztery metropolie[2]. W 1152 wysłał do Skandynawii kardynała-legata Nicholasa z Albano, który ustanowił nowe arcybiskupstwo Norwegii w Nidaros, uniezależniając kościół norweski od duńskiej metropolii w Lund. Natomiast stosunki papiestwa z Polską w tym okresie nie układały się dobrze. Polski episkopat wbrew woli papieża udzielał poparcia młodszym braciom wygnanego w 1146 księcia-seniora Władysława II[1]. Przebywający w Polsce w 1148 legat papieski Guido di Crema[1] rzucił na kraj interdykt (zignorowany przez polskich biskupów), a w następnych latach legaci wysyłani do Europy Środkowej omijali Polskę; do wznowienia kontaktów doszło dopiero po śmierci Eugeniusza III. W Anglii, papież opowiedział się po stronie arcybiskupa Canterbury, Teobalda, w sporze z królem Stefanem i usunął ze stanowiska Wilhelma, arcybiskupa Yorku[2].

Za jego pontyfikatu w 1150 roku doszło do ostatecznego uformowania się Kolegium Kardynalskiego jako samodzielnej, korporacyjnej struktury kościelnej.

Papież Eugeniusz III zmarł w Tivoli i został pochowany w Bazylice św. Piotra[2].

Kardynałowie z nominacji Eugeniusza III[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Ponieważ w 1106 był już subdiakonem, musiał mieć wówczas co najmniej 21 lat.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 86-87. ISBN 83-7006-437-X.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 240-242. ISBN 83-06-02633-0.
  3. Horn, s. 31.
  4. Horn, s. 28-33; Brixius, s. 86
  5. Horn, s. 35.
  6. Horn, s. 34-35
  7. Horn, s. 35–36.
  8. Bernhardi, s. 451-452; Brixius, s. 41; oraz Zenker, s. 184-187, bazując na tych zapisach kronikarskich opowiedzieli się za przynależnością Bernarda do Kolegium Kardynałów. Horn, s. 42-45, wysunął jednak poważne argumenty przeciwko temu twierdzeniu: Bernard z Pizy nie jest poświadczony jako kardynał w żadnym znanym nam dokumencie, świadectwa kronikarzy – niezbyt zresztą liczne – dają się wytłumaczyć pomyleniem klasztoru S. Anastasio z kościołem kardynalskim S. Anastasia, a z treści listu Bernarda z Clairvaux wystosowanego do kardynałów krótko po jego wyborze wynika, że nie należał on do Kolegium Kardynalskiego.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Horn, Studien zur Geschichte Papst Eugens III.(1145-1153), Lang 1992
  • I.S.Robinson, The Papacy 1073-1198. Continuity and innovation, Cambridge University Press, 1990
  • B. Zenker, Die Mitglieder des Kardinalkollegiums von 1130 bis 1159, Würzburg 1964, s. 97, 184-187
  • J. M. Brixius, Die Mitglieder des Kardinalkollegiums von 1130-1181, Berlin 1912, s. 41 nr 7, s. 86-87
  • M. Gryczyński, Leksykon papieży, Katowice 2007
  • K. Dopierała, Księga papieży, Wyd. Pallotinum, Poznań 1996
  • W. Bernhardi, Konrad III, Lipsk 1883
  • Pope Blessed Eugene III (ang.). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2012-12-08].
  • Blessed Eugenius III (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2012-12-08].


Poprzednik
Lucjusz II
Emblem of the Papacy SE.svg Papież Emblem of the Papacy SE.svg Następca
Anastazy IV