Eupelykozaury
| Eupelykozaury | |
 Szkielet dimetrodona w Museum voor Natuurwetenschappen w Brukseli |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | synapsydy |
| Rząd | pelykozaury * |
| (bez rangi) | eupelykozaury |
| Nazwa systematyczna | |
| Eupelycosauria | |
| Kemp, 1982 | |
 Systematyka w Wikispecies |
|
Eupelykozaury (Eupelycosauria) – takson w obrębie rzędu pelykozaurów.
Początkowo w charakterze podrzędu[1], później przedefiniowany na klad synapsydów obejmujący większość pelykozaurów, jak również terapsydy i ssaki[2]. Pierwsze eupelykozaury pojawiły się pod koniec karbonu (wczesny pensylwan; np. rodzaj Archaeothyris, a być może także jeszcze wcześniejszy Protoclepsydrops) i reprezentowały zaledwie jeden z wielu etapów upodabniania się do ssaków[3]. Synapomorfiami odróżniającymi je od Caseasauria (również pelykozaurów) były proporcje poszczególnych kości czaszki[2].
[edytuj] Ewolucja
Większość eupelykozaurów nienależących do terapsydów była dominującymi zwierzętami lądowymi od późnego karbonu do końca wczesnego permu. Ofiakodonty były pospolite odkąd się pojawiły – od pensylwanu do wczesnego permu – lecz stopniowo ich rozmiary zmniejszały się. Zróżnicowane pod względem wielkości Edaphosauridae i Caseidae były głównymi roślinożercami wczesnego permu. Najlepiej poznanym edafozaurydem jest osiągający 3 m długości Edaphosaurus, cechujący się wysokim żaglem rozpiętym na wyrostkach kolczystych kręgosłupa, służącym prawdopodobnie do regulacji ciepłoty ciała. Rodzina Sphenacodontidae obejmowała drapieżne eupelykozaury, m.in. dimetrodona, również mającego charakterystyczny żagiel na grzbiecie i będącego największym lądowym drapieżnikiem swoich czasów. Przedstawiciele rodziny Varanopseidae przypominali żyjące dziś warany i być może prowadzili podobny tryb życia[4].
Terapsydy wykształciły się z form blisko spokrewnionych ze Sphenacodontidae. Stały się dominującymi lądowymi zwierzętami przez resztę permu i dużą część triasu, a także dały początek ssakom. Wszystkie nienależące do terapsydów eupelykozaury wyginęły podczas wymierania permskiego.
[edytuj] Filogeneza
Kladogram synapsydów z zaznaczeniem pozycji Eupelycosauria[5]
Synapsida |--Caseasauria `--Eupelycosauria |--Varanopseidae `--+--Ophiacodontidae `--+--Edaphosauridae `--Sphenacodontia |--Sphenacodontidae `--Therapsida
Przypisy
- ↑ Robert R. Reisz: Pelycosauria. W: Peter Wellnhofer (red.): Handbuch der Palaeoherpetologie. Stuttgart: Gustav Fischer Verlag, 1986, s. 102. ISBN 3-89937-032-5.
- ↑ 2,0 2,1 Michel Laurin i Robert R. Reisz: Autapomorphies of the main clades of synapsids (ang.). Tree of Life Web Project. [dostęp 15 listopada 2008].
- ↑ Thomas S. Kemp: Mammal-like Reptiles and the Origin of Mammals. New York: Academic Press, 1982.
- ↑ Synapsida: Varanopseidae (ang.). Palaeos. [dostęp 15 listopada 2008].
- ↑ Synapsida. Caseasauria (ang.). Palaeos. [dostęp 15 listopada 2008].
