Europejski Trybunał Praw Człowieka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rada Europy
Council of Europe map.png

Ten artykuł jest częścią serii o:
organach
Rady Europy


Statutowe:
Komitet Ministrów
Zgromadzenie Parlamentarne
Pozastatutowe:
Europejski Trybunał Praw Człowieka
Kongres Władz Lokalnych i
Regionalnych Europy
Sekretarz Generalny
Thorbjørn Jagland
Komisarz Praw Człowieka
Thomas Hammarberg
Europejski Komitet
Praw Społecznych
Europejska Komisja Przeciwko
Rasizmowi i Nietolerancji

Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) w Strasburgu (ang. European Court of Human Rights, fr. Cour européenne des droits de l’homme) – europejski organ sądownictwa międzynarodowego powołany w 1959. W następstwie zmian wprowadzonych Protokołem 11, w 1998 Trybunał stał się jedynym i działającym w pełnym wymiarze czasu (ang. full-time) organem sądowym Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zastępując w tym zakresie Europejską Komisję Praw Człowieka i Trybunał Praw Człowieka.

Orzeka w sprawach praw człowieka zapisanych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i protokołach dodatkowych do niej. Wbrew potocznym wyobrażeniom Trybunał nie jest organem Rady Europy, tak jak są nimi Zgromadzenie Parlamentarne, Komitet Ministrów, czy Sekretarz Generalny. Jest on wyłącznie organem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Oznacza to, że został utworzony na mocy tej konwencji oraz, że to ta konwencja i dołączone do niej protokoły określają jego kompetencje i sposób funkcjonowania.

Sędziowie[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z art. 21 ust. 1 Konwencji sędziowie zasiadający w Trybunale „powinni być ludźmi o najwyższym poziomie moralnym i muszą albo posiadać kwalifikacje do sprawowania wysokiego urzędu sędziowskiego, albo być prawnikami o uznanej kompetencji”, co ma stanowić gwarancję odpowiednio wysokiego poziomu orzecznictwa. W Konwencji przyjęto zasadę, że sędziowie rekrutują się po jednym z każdego państwa-strony Konwencji. Aktualnie jest 47 takich państw, więc i liczba sędziów Trybunału wynosi 47. Sędziowie są wybierani na okres dziewięciu lat (do 2010 – sześciu[1]), bez możliwości reelekcji. Kadencja sędziów upływa także z chwilą osiągnięcia przez nich wieku 70 lat. Żaden sędzia nie może być odwołany ze swojego urzędu, chyba że pozostali sędziowie postanowią większością dwóch trzecich głosów, że przestał on spełniać stawiane mu wymogi. W okresie sprawowania funkcji wymaga się od nich niepodejmowania jakiejkolwiek działalności, która mogłaby narazić na szwank ich niezależność, bezstronność czy utrudnić wykonywanie obowiązków sędziowskich w pełnym wymiarze czasu. Przykładowo nie mogą oni doradzać ani reprezentować żadnej ze stron sporu przed Trybunałem – byłaby to działalność nie do pogodzenia z sędziowską bezstronnością. Sędziowie zasiadają i orzekają we własnym imieniu. Mimo że kandydatów na sędziów proponują poszczególne państwa-strony Konwencji, po wyborze sędziowie nie reprezentują stanowiska swojego państwa, tym bardziej nie mogą więc przyjmować od niego instrukcji.

Polskimi sędziami byli dotychczas: Jerzy Makarczyk (1992–2002), Leszek Garlicki (2002–2012) i Krzysztof Wojtyczek (od 1 listopada 2012).

Formy organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Formalnie wyroki wydaje Trybunał. Nie oznacza to jednak, iż cały skład Trybunału zajmuje się każdą sprawą. Wręcz przeciwnie, rozpatrując skargę indywidualną Trybunał nigdy nie działa in pleno lecz zajmuje się nią w węższym składzie, jako 3-osobowy Komitet, 7-osobowa Izba lub 17-osobowa Wielka Izba.

Formy organizacyjne, w jakich działa Trybunał można łącznie zebrać w następujące wyliczenie:

  • Zgromadzenie Plenarne Trybunału – łącznie wszyscy sędziowie, w tym składzie Trybunał załatwia jedynie sprawy administracyjne (art. 26 EKPC), nie rozpatruje w tym składzie skarg wniesionych do Trybunału;
  • Wielka Izba Trybunału – 17 sędziów, w tym składzie Trybunał rozpatruje skargi przekazane przez izbę Trybunału (na podst. art. 30 EKPC) oraz rozpatruje „odwołania” od orzeczeń Izb (art. 43 EKPC);
  • Panel Wielkiej Izby – 5 sędziów, decyduje czy Wielka Izba Trybunału zajmie się rozpatrzeniem „odwołania” złożonego na podstawie art. 43 EKPC;
  • Izba Trybunału – 7 sędziów (tymczasowo skład może być ograniczony do 5 sędziów), podstawowy skład, w jakim Trybunał merytorycznie rozpatruje skierowane do niego skargi;
  • Komitet Trybunału – 3 sędziów, rozpatruje skargę merytorycznie zamiast Izby, jeśli tkwiące u podstaw sprawy zagadnienie dotyczące wykładni lub stosowania Konwencji lub jej Protokołów jest już przedmiotem ugruntowanego orzecznictwa Trybunału;
  • Sędzia zasiadający jednoosobowo – bada dopuszczalność skargi złożonej do Trybunału; sędzia ten nie może pochodzić z kraju, przeciwko któremu wniesiono skargę.

Role sędziego Trybunału[edytuj | edytuj kod]

Każdy sędzia – członek Trybunału może występować w trzech możliwych rolach:

  • „zwykły” członek Trybunału – wchodzi w skład form organizacyjnych Trybunału (Zgromadzenie, Wielka Izba, Izba, Komitet) i wykonuje funkcje sędziowskie;
  • sędzia-sprawozdawca – przygotowuje konkretną sprawę do rozpatrzenia przez komitet, Izbę lub Wielką Izbę;
  • tzw. sędzia narodowy – z urzędu wchodzi w skład Izby lub Wielkiej Izby rozpatrującej skargę przeciwko państwu, z ramienia którego został wybrany.

Skargi z Polski[edytuj | edytuj kod]

Od momentu uznania jurysdykcji organów strasburskich (1 maja 1993), do Trybunału zaczęły trafiać sprawy wnoszone przez polskich obywateli. Przeważnie dotyczyły one skarg na opieszałość funkcjonowania sądów oraz na nieprawidłowości odnośnie ograniczenia wolności. Według danych na koniec 2012 roku Polska była na dziesiątym miejscu pod względem liczby spraw zawisłych przed Trybunałem. Według tych statystyk najwięcej skarg pochodziło z: Rosji (22,3%), Turcji (13,2%), Włoch (11,1%) i Ukrainy (8,2%) – z tych czterech państw wniesiono ponad połowę wszystkich skarg rozpoznawanych przez Trybunał[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ministerstwo Sprawiedliwości: O Trybunale (pol.). [dostęp 2011-11-08].
  2. echr.coe.int: Statystyki ETPC (ang.). [dostęp 2013-03-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-03-19)].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]