Eurosceptycyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Eurosceptycyzmpotoczne pojęcie stosowane w różnych znaczeniach, zwykle dla pejoratywnego opisania poglądów osób krytycznych wobec różnych elementów bieżącej polityki oraz systemu prawnego Unii Europejskiej.

Powstanie terminu[edytuj | edytuj kod]

Termin opisujący motywy opozycji sprzeciwiającej się integracji europejskiej, niemal do końca lat 90. XX wieku nie został skonceptualizowany. Pojęcie eurosceptycyzm pierwszy raz zostało użyte w czasopiśmie „The Times” w 1985 r.[1] Zdefiniowano taką postawę, aby nie używać źle kojarzącej się i niepoprawnej terminologii: „euro fobii” czy „antyeuropeizmu”. Należy podkreślić, że hasło „eurosceptyk” można odnaleźć jedynie w specjalistycznych słownikach poświęconych polityce integracyjnej, oraz to, że termin ma różne znaczenie w zależności od tego, w jakiej części Europy się nim posługiwano[2]. Dla przykładu, dla Brytyjczyków „eurosceptyk” (rozumiejąc, jako postawę, nie zjawisko eurosceptycyzmu) to: „brytyjski polityk, który jest przekonany, że Wielka Brytania nie powinna należeć do Unii Europejskiej”[3].

Zjawisko opozycji wobec integracji europejskiej narastało powoli, równie z wolna rosło jego naukowe zainteresowanie. Przekonuje o tym skromna ilość opracowań poświęconych tej problematyce. Niejako prekursorem w analizie tego zjawiska był Bertrand Benoit, który w swej pracy poświęcił dużo uwagi francuskim środowiskom przeciwnym jednoczeniu się Europy, określonym jako Eurosceptycy. B. Benoit omawiany termin potraktował bardzo ogólnikowo, nie skupiając się na jego szczegółowym rozpracowaniu[4]. Dokonał tego w 1997 r. Paul Taggart, opisując eurosceptycyzm jako postawę polityczną, która podważa proces integracji europejskiej, bądź też jej elementy składowe. Według dra hab. Krzysztofa Zuby to właśnie od tego czasu można określić omawiany termin jako pojęcie naukowe[5].

Typologia pojęcia eurosceptycyzm[edytuj | edytuj kod]

Mianem "eurosceptycznych" określane są różne – w zależności od przekonań osoby używającej tego pojęcia – rodzaje poglądów[6], między innymi takie, które:

Osoby prezentujące poglądy określane mianem "eurosceptycznych", zwłaszcza z dwóch ostatnich grup, uważają, że ich poglądy należy właściwie określać mianem "eurorealizmu"[8].

Dr hab. Krzysztof Zuba podaje w swoim opracowaniu rozwiązanie kompromisowe. Jest to model trzyczęściowy, który wydaje się mieścić wszystkie poglądy związane z opiniami na sprawę integracji europejskiej. Model ten wyróżnia: euroentuzjastów (opowiadających się za integracją z UE), eurorealistów (kontestujących tylko częściowo współczesną politykę UE) oraz eurosceptyków (opowiadających się przeciw integracji i obecnej polityce UE). Taki podział, choć nie występował jako spójna propozycja, pojawiał się w różnych kombinacjach w Polskiej dyspucie politycznej[9].

Przekreślona flaga Unii Europejskiej.

Grupy eurosceptyczne[edytuj | edytuj kod]

Trudno wskazać jedną grupę przeciwną Unii Europejskiej tak jak trudno wskazać jeden kraj czy region, który zgłaszałby najwięcej krytycznych uwag co do istoty UE. Eurosceptykami określają się przedstawiciele zarówno lewej jak i prawej strony sceny politycznej (głównie skrajnych jej odłamów), konserwatyści, libertarianie, liberałowie, konserwatywni liberałowie, narodowcy, komuniści czy też ultralewicowcy. Generalnie trudno znaleźć jeden główny punkt łączący wszystkie te podmioty i jeden główny zarzut stawiany UE, jako że każda z grup dąży do innych celów. Także różne sfery działalności UE stoją w sprzeczności z planami, wymaganiami i dążeniami tychże grup. Można jednak wyodrębnić pewne główne argumenty najczęściej pojawiające się w rozmaitych debatach, deklaracjach, czy nawet statutach grup eurosceptycznych. Należą do nich m.in. zbyt wysokie podatki, antychrześcijaństwo, narastający socjalizm, nadmierna biurokracja, nadregulacja. Niektóre stronnictwa uważają, że Unia Europejska dąży do stworzenia państwa, a to z kolei doprowadzi do utraty suwerenności obecnych państw członkowskich. Stronnictwa lewicowe lub lewicujące zgłaszają również obawy, że organizacja ta próbuje budować zachodnioeuropejski imperializm i nierówno traktuje wszystkie państwa członkowskie, a także kraje tzw. Starej Unii chcą podporządkować sobie nowe kraje członkowskie.

Podmioty te najczęściej żądają przebudowy struktur Unii, zmiany zakresu działania poszczególnych jej komórek, zmiany w dystrybucji funduszy, powrotu do walut narodowych, ograniczenia biurokracji, wycofania poszczególnych państw z jej struktur (głównie na polu działań w obrębie danego kraju) czy w ostateczności nawet rozwiązania całej Unii Europejskiej.

Eurosceptycyzm w Austrii[edytuj | edytuj kod]

Austriackie partie eurosceptyczne[edytuj | edytuj kod]

Austriacka Partia Wolnościowa uznawana przez Parlament Europejski za partię faszystowską w 1999 roku otrzymała 27% głosów mimo gróźb izolacji Austrii jeżeli dostanie się do rządu[10]. Poparcie dla tej partii od roku 1999 jednak znacznie zmalało, i w wyborach z lat 2002 i 2006 uzyskała odpowiednio 10% i 11,04%. W wyborach z 2008 roku partia ponownie zyskała większe poparcie – uzyskała 17,70% głosów, co pozwoliło jej na zdobycie 35 mandatów.

Eurosceptycyzm w Danii[edytuj | edytuj kod]

28 września 2000 roku Duńczycy w referendum większością 53,2% głosów odrzucili euro[11].

Duńskie partie eurosceptyczne[edytuj | edytuj kod]

Duńska Partia Ludowa w wyborach parlamentarnych w 2005 roku zdobyła 24 z 179 mandatów co sprawiło iż stała się trzecią partią w rządzie. Jest ona znana głównie z antyimigranckich postulatów, jest również za wystąpieniem Danii z UE.

Znak "Trumna dla rybaków" widoczny na burtach wielu polskich kutrów rybackich. Polscy rybacy protestują przeciw zakazowi połowu dorsza przez polskie statki, wydanemu przez UE. Zdjęcie wykonane w przystani rybackiej w Jastarni.

Eurosceptycyzm w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Po 1989 r., a więc po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pojawiła się także sprawa europejska w ogólnym dyskursie politycznym. Jednak z racji nieokreślonych stanowisk ugrupowań partyjnych, trudno mówić o wykrystalizowanych postawach wobec procesu integracji europejskiej. Dopiero w 1991 r. można uznać system polityczny w Polsce, jako demokratyczny. To właśnie podczas wyborów parlamentarnych można było dojrzeć pierwszy raz hasła dotyczące spraw Wspólnoty Europejskiej. W każdej kolejnej kampanii wyborczej, wraz ze zbliżaniem się daty wejścia Polski do UE, ranga kwestii europejskiej rosła, jednak dopiero w wyborach z 2001 r. uzyskała status kwestii znaczącej. Można powiedzieć, że w pierwszych latach III RP jedynie radykalna prawica i populiści wskazywali integrację europejską jako kluczową kwestię dla narodu Polskiego. Istotnym przełomem w tym względzie okazały się wybory z 2001 r., w których ugrupowania antyunijne uzyskały zaskakująco wysoki wynik[12].

Partie eurosceptyczne to takie, które przed referendum europejskim w czerwcu 2003 r. opowiadały się przeciwko wejściu Polski do Unii. Rzecz jasna najwyższą rangę w tej grupie zyskały partie mające przedstawicieli w Sejmie IV kadencji; Samoobrona i Liga Polskich Rodzin. Były to największe partie o charakterze eurosceptycznym. Dodatkowo ich aktywność i obecność parlamentarna wypadła na najbardziej zaawansowany czas debaty europejskiej. Partiom tym przypadła rola reprezentacji polskich eurosceptyków, ale także kontynuacji pracy innych partii z lat poprzednich. Dotyczyło to zwłaszcza LPR, w której szeregach znajdowało się wielu członków takich ugrupowań jak (niedziałające dziś) Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe czy Stronnictwo Narodowe. Prócz tych dwóch partii, po stronie eurosceptycznej znajdowała się również konserwatywno-liberalna Unia Polityki Realnej, która w omawianym okresie czasowym była partią pozaparlamentarną[13].

Ważną sprawą staje się wyznacznik, dzięki któremu wiemy, jakie partie są partiami eurosceptycznymi. Te, które opowiadają się przeciw integracji Polski z UE wydaje się być odpowiedzią nie tyle zbyt prostą, co nieprzydatną w tej analizie. Pogrupowanie danych ugrupowań dokonano na podstawie: treści dokumentów programowych, wystąpień parlamentarnych liderów (w przypadku UPR po prostu wystąpień lidera), głosowań parlamentarnych w kwestiach europejskich. Do tego podziału dodać można bardziej ogólnie następujące wytyczne: pogląd na zagrożenie suwerenności, kwestię polityczną oraz gospodarczą obecności Polski w UE. Pominięto ugrupowania o permanentnej absencji parlamentarnej (UPR była obecna w Sejmie do 1993 r.), takie jak: Komunistyczna Partia Polski[14] czy Prawica Rzeczypospolitej Marka Jurka[15]. Te właśnie kryteria zadecydowały, że za ugrupowania eurosceptyczne uznano:

  • partię katolicko-narodową: Ligę Polskich Rodzin;
  • partię zaliczaną do nurtu populistycznego: Samoobronę;
  • przedstawicielkę nurtu konserwatywno-liberalnego: Unię Polityki Realnej[16].

Eurosceptycyzm w Szwajcarii[edytuj | edytuj kod]

W referendum 6 grudnia 1992 roku Szwajcarzy odrzucili możliwość wejścia do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, w wyniku czego negocjacje z Unią Europejską zostały odłożone na dalszy plan. Szwajcaria zawsze (także podczas wojen) pozostawała neutralna w tego typu sprawach.

Eurosceptycyzm w Szwecji[edytuj | edytuj kod]

Szwedzi w referendum w 2003 roku odrzucili euro większością 55,9% głosów, stając się jednym z 3 krajów, które odrzuciły wspólną walutę[17].

Szwedzkie partie eurosceptyczne[edytuj | edytuj kod]

Lista Czerwcowa (Junilistan) jest współzałożycielką grupy Niepodległość i Demokracja. W wyborach do parlamentu europejskiego w 2004 roku udało się jej zdobyć 14% głosów[18].

Eurosceptycyzm w Wielkiej Brytanii[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobne artykuły: Eurosceptycyzm brytyjskiCzarna środa.

Brytyjskie partie eurosceptyczne[edytuj | edytuj kod]

Partia Niepodległości Zjednoczonego Królestwa zdobyła w 2009 roku 16,5% głosów i wprowadziła 13 z 72 deputowanych, jacy przypadli Wielkiej Brytanii, stając się tym samym drugą siłą polityczną w swoim kraju[19]. Głównym celem owej partii jest wyprowadzenie Zjednoczonego Królestwa z UE.

Eurosceptycy w Parlamencie Europejskim[edytuj | edytuj kod]

Przed wyborami do PE w 2009 irlandzki biznesmen i deputowany do Parlamentu Europejskiego Declan Ganley stworzył międzynarodową organizację uniosceptyczną Libertas – nie jest ona partią polityczną, ale zrzesza członków ugrupowań przeciwnych Unii Europejskiej z wielu krajów[20]. Uzyskało ono jednak tylko jeden mandat.

W Parlamencie Europejskim po wyborach w 2009 utworzono dwie frakcje eurosceptyków: Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy, i Europa Wolności i Demokracji. W PE są również przedstawiciele kilku innych krajowych partii eurosceptycznych które nie są członkami żadnej z frakcji.

Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy[edytuj | edytuj kod]

Frakcję tę utworzyli w 2009 roku deputowani z:

  • Partii Konserwatywnej (Wielka Brytania)
  • Prawa i Sprawiedliwości (Polska)
  • Obywatelskiej Partii Demokratycznej (Czechy)
  • Akcji Wyborczej Polaków na Litwie (Litwa)
  • Listy Dedeckera (Belgia)
  • Dla Ojczyzny i Wolności/Łotewskiego Narodowego Ruchu Niepodległości (Łotwa)
  • Unii Chrześcijańskiej (Holandia)
  • Węgierskiego Forum Demokratycznego (Węgry)

Europa Wolności i Demokracji[edytuj | edytuj kod]

Frakcję tę utworzyli w 2009 roku deputowani z:

  • Partii Niepodległości Zjednoczonego Królestwa (Wielka Brytania)
  • Ligi Północnej (Włochy)
  • Porządku i Sprawiedliwości (Litwa)
  • Duńskiej Partii Ludowej (Dania)
  • Ludowej Koalicji Prawosławnej (Grecja)
  • Ruchu na rzecz Francji (Francja)
  • Prawdziwych Finów (Finlandia)
  • Politycznej Partii Protestantów (Holandia)
  • Słowackiej Partii Narodowej (Słowacja)

Partie eurosceptyczne nie należące do żadnej frakcji[edytuj | edytuj kod]

  • Austriacka Partia Wolnościowa (Austria)
  • Front Narodowy (Francja)
  • Ruch na rzecz Lepszych Węgier (Węgry)
  • Partia Wielkiej Rumunii (Rumunia)
  • Brytyjska Partia Narodowa (Wielka Brytania)
  • Partia Wolności (Holandia)
  • Interes Flamandzki (Belgia)
  • Narodowa Unia "Atak" (Bułgaria)

Partie ponad krajowe[edytuj | edytuj kod]

Są tworzone eurosceptyczne partie ponad krajowe, można wymienić takie jak: Sojusz na rzecz Europy Narodów (AEN, w latach 2002-2009), Sojusz Europejskich Ruchów Narodowych (AENM, od 2009), Sojusz Europejskich Konserwatystów i Reformatorów (AECR, od 2009), Ruch na rzecz Europy Wolności i Demokracji (MELD, od 2011), Europejski Sojusz na rzecz Wolności (EAF, od 2010).

Sprzeciw wobec przyjęcia Turcji[edytuj | edytuj kod]

Negocjacje z Turcją w sprawie jej przystąpienia do Unii Europejskiej budzą wiele kontrowersji. Eurosceptycy argumentują, iż Turcja nie należy do europejskiego kręgu kulturowego, jej PKB jest znacznie niższy od innych krajów członkowskich, co w efekcie po przyjęciu jej spowoduje niekontrolowany napływ imigrantów oraz że tylko kilka procent powierzchni kraju leży na kontynencie europejskim.

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło eurosceptycyzm w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Krzysztof Zuba: Polski eurosceptycyzm i eurorealizm. Opole: Wyd. Uniwersytetu Opolskiego, 2006, s. 7.
  2. G. Załęski: Eurosceptycyzm. Rzeszów: Uniwersytet Rzeszowski, 2013, s. 9.
  3. Macmillan English Dictionary for Advanced Learners. Oksford: Macmillan Education, 2002, s. 470.
  4. G. Załęski: Eurosceptycyzm. Rzeszów: Uniwersytet Rzeszowski, 2013, s. 9-10.
  5. Krzysztof Zuba: Polski eurosceptycyzm i eurorealizm. Opole: Wyd. Uniwersytetu Opolskiego, 2006, s. 10.
  6. 6,0 6,1 Eurosceptycyzm niejedno ma imię. Gazeta.pl, 15 czerwca 2005.
  7. Zapomniano o Europie chrześcijańskiej. Rzeczpospolita, 15 lipca 2008.
  8. Euroentuzjazm, eurosceptycyzm, eurorealizm. Niedziela, 2003.
  9. Krzysztof Zuba: Polski eurosceptycyzm i eurorealizm. Opole: Wyd. Uniwersytetu Opolskiego, 2006, s. 53.
  10. Rakowska, Ewelina. Sukces Austriackiej Partii Ludowej zasługą dobrego marketingu politycznego, Wiedeń 2003.
  11. "Danes say no to euro" BBC News, 28-09-2000 (ang.)
  12. G. Załęski: Eurosceptycyzm. Rzeszów: Uniwersytet Rzeszowski, 2013, s. 64.
  13. G. Załęski: Eurosceptycyzm. Rzeszów: Uniwersytet Rzeszowski, 2013, s. 131.
  14. Patrz szerzej: Program KPP. [dostęp 2013-06-26].
  15. Patrz szerzej: Założenia polityki Prawicy Rzeczypospolitej. [dostęp 2013-06-26].
  16. G. Załęski: Eurosceptycyzm. Rzeszów: Uniwersytet Rzeszowski, 2013, s. 66.
  17. en.wikipedia (ang.)
  18. Vote 2004 – European election: Sweden, BBC.co.uk, 13 czerwca 2004.
  19. UKIP History – UK Independence Party.
  20. "Najwyższy CZAS!" nr 6(977)/2009, str. VII, VIII.