Eusocjalność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pszczoły – królowa i robotnice

Eusocjalność – najwyższa wśród zwierząt forma społeczności polegająca na tworzeniu trwałych, co najmniej dwupokoleniowych kolonii, w których rolę reproduktorek przejmuje tylko część samic, a pozostali osobnicy współdziałają w opiece nad ich potomstwem. Gatunki eusocjalne nazywane są także prawdziwie społecznymi dla odróżnienia od gatunków o mniejszym stopniu uspołecznienia (quasi-, semi- i subsocjalnych).

Definicja eusocjalności, od czasu jej wprowadzenia przez Suzanne Batra w 1966 roku[1], ulegała zawężaniu lub rozszerzaniu przez poszczególnych autorów. Zwykle przyjmuje się definicję Batry zmodyfikowaną przez Michenera i spopularyzowaną przez Wilsona. Ich zdaniem zwierzęta eusocjalne charakteryzuje jednoczesne spełnienie następujących cech:

  • osobniki tego samego gatunku tworzą trwałą kolonię, w której występują co najmniej dwa pokolenia zdolne do wykonywania pracy na rzecz kolonii,
  • w kolonii występuje podział na kasty – reprodukcyjną oraz niebiorącą udziału w procesie reprodukcji,
  • występuje współdziałanie w opiece nad potomstwem.

Niższe poziomy organizacji społecznej zwierząt to (w kolejności od najniższego):

Organizmy eusocjalne należą do rzadkości wśród zwierząt. Spotykane są tylko w kilkunastu rodzinach z różnych taksonów[2], co sugeruje, że eusocjalność rozwinęła się u tych zwierząt niezależnie. W większości są to owady (błonkoskrzydłe, termity, wciornastki, pluskwiaki i chrząszcze).

Information icon.svg Osobny artykuł: Owady społeczne.
Synalpheus fritzmuelleri – eusocjalna krewetka

Poza owadami eusocjalność stwierdzono u skorupiaków (krewetki z rodzaju Synalpheus[3]), pająków (kilka gatunków) oraz u ssaków (kretoszczury z rodzajów Heterocephalus i Cryptomys[4]).

Istnieje kilka hipotez wyjaśniających pochodzenie eusocjalności[2]. Jedna z nich tłumaczy powstawanie społeczności eusocjalnych i ich spektakularny sukces ewolucyjny[2] altruizmem i doborem krewniaczym. Osobniki rezygnujące z płodzenia własnego potomstwa specjalizują się w innych funkcjach niezbędnych dla funkcjonowania kolonii, przez co przyczyniają się do szybszego i skuteczniejszego osiągania wspólnych celów (budowa gniazd, zdobywanie pokarmu, obrona przed drapieżnikami). Wspólne działanie wszystkich blisko spokrewnionych ze sobą osobników zwiększa szanse na przeżycie przynajmniej części potomstwa.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Suzanne Batra. Nests and social behavior of halictine bees of India (Hymenoptera: Halictidae). „Indian Journal of Entomology”. 28, s. 375–393, 1966 (ang.). 
  2. 2,0 2,1 2,2 E. O. Wilson, B. Hölldobler. Eusociality: Origin and consequences. „PNAS”. 102 (38), s. 13367–13371, 2005. doi:10.1073/pnas.0505858102 (ang.).  (pdf)
  3. Morrison et al. Phylogenetic evidence for an ancient rapid radiation of Caribbean sponge-dwelling snapping shrimps (Synalpheus). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 30, s. 563–581, 2004. doi:10.1016/S1055-7903(03)00252-5 (ang.).  (pdf)
  4. Burda et al. Are naked and common mole-rats eusocial and if so, why?. „Behavioral Ecology and Sociobiology”. 47 (5). s. 293–303. doi:10.1007/s002650050669 (ang.).