Ewagriusz z Pontu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ewagriusz z Pontu (po lewej), Jan Klimak oraz niezidentyfikowana postać na manuskrypcie z XVII wieku

Ewagriusz z Pontu (345399) – mnich pontyjski, teolog, mistyk. Jeden z najznamienitszych ojców pustyni.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w roku 345 w Iborze (obecnie północna Turcja), w zamożnej rodzinie kapłana z Ibory. Wykształcony w Cezarei Kapadockiej. Bazyli Wielki, z którym jego rodzina utrzymywała żywy kontakt, ustanowił go lektorem tamtejszego Kościoła. Po śmierci swego ojca oraz Bazylego, Ewagriusz udał się do Konstantynopola, gdzie był wiernym towarzyszem Grzegorza z Nazjanzu w trudnym dlań okresie. Grzegorz wyświęcił go na diakona. Dzięki swej znajomości Pisma oraz bystrości umysłu, Ewagriusz zyskał w Konstantynopolu wielką sławę, odnosząc duże sukcesy jako kaznodzieja i walcząc z arianami.

Aby jednak wyplątać się z intryg związanych z władzą oraz pochopnej znajomości z bliżej nieustaloną, zakochaną w nim kobietą, uciekł do Jerozolimy, podejmując życie monastyczne na Wielkanoc w 383 roku w klasztorze prowadzonym przez Melanię Starszą oraz Rufina z Akwilei. Po długiej chorobie, której podłoże mogło mieć naturę duchową, w roku 383 udał się na Pustynię Egipską, koło Aleksandrii. Tam, po dwóch latach swoistego nowicjatu odbytego w Nitrii, zamieszkał w półpustelniczej osadzie Cele (Kellia). Przyjaźnił się z przebywającymi tam Makarym Wielkim (Egipskim) i Makarym Aleksandryjskim oraz z innymi słynnymi anachoretami z Cele, Sketis i Nitrii. Odmówił przyjęcia biskupstwa Thmuis, które chciał mu ofiarować arcybiskup Teofil z Aleksandrii. Umarł tuż po święcie Objawienia Pańskiego w 399 roku[1], wycieńczony chorobą żołądka, która została wywołana niezwykle ascetycznym trybem życia i surowymi postami. Część życiorysu Ewagriusza spisał jego uczeń Palladiusz (Vita Evagrii) w swoim dziele Historia Lausiaca.

Kościoły wschodnie uznają Ewagriusza za świętego, a Kościół Ormiański wspomina go 11 stycznia.

Poglądy teologiczne[edytuj | edytuj kod]

Był pierwszym mnichem, który poddał doświadczenie eremity systematycznej i wnikliwej refleksji teologicznej. Jego uwagi na ten temat nie tracą aktualności. Są też cennym źródłem do badania duchowości anachoretów. Nieprzemijającą wartość w nauczaniu Ewagriusza ma jego nauka o ośmiu rodzajach pokus, których źródłem, jego zdaniem, są złe duchy, a każdy z nich odpowiada za jeden z ich rodzajów. Szczególnie dużo uwagi poświęcił acedii, która jest w jego przekonaniu najniebezpieczniejszym zagrożeniem, jakie czyha na każdego człowieka duchowego. Katalog ten ośmiu namiętności został przekształcony na Zachodzie w katechizmowy spis grzechów głównych[2]. Jest też Ewagriusz autorem ciekawej koncepcji czystej modlitwy. Nauka tego Ojca Pustyni została później podjęta przez Jana Kasjana oraz Grzegorza I Wielkiego. Na poglądach Ewagriusza w zakresie chrystologii oparł się Babaj Wielki, dokonując reformy nauczania nestoriańskiego. Ewagriusz w odpowiedzi na zagrożenia duchowe proponował metodę antyrretyczną, którą rozwinął w dziele Antirrhetikon (Kontrargumenty).

Dopóki znano pisma Ewagriusza za pośrednictwem syryjskich tłumaczeń, dopóty uważano go za pisarza mieszczącego się w ówczesnych ramach prawowiernej doktryny. Gdy jednak odkryto nowe dzieła pontyjskiego mnicha, dostrzeżono w nich coraz więcej orygenizmu. A. Guillaumont zauważył, że doktryna Ewagriusza prawie w całości pokrywa się z tą, która została potępiona na Soborze Konstantynopolitańskim w 553 roku. Orygenizm Ewagriusza nie mieścił się zatem w ówczesnej ortodoksy kościelnej. Pogląd ten, stał się powszechnym przekonaniem wśród patrystycznych badaczy. F. Refoule sformułował konkretne zarzuty:

(a) trudno mówić w nauce Ewagriusza o rzeczywistym wcieleniu Chrystusa,
(b) jego mistyka pozbawiona jest chrystologicznej perspektywy,
(c) nie ma miejsca w nauce Pontyjczyka na tajemnicę krzyża i sakramenty święte,
(d) ewagriuszowska antropologia neguje możliwość zmartwychwstania ciał.

Tę ocenę kwestionuje natomiast Gabriel Bunge formułując szereg argumentów:

(a) pontyjski teolog nie tylko akceptował nicejskie Credo, ale nadto bronił je przed fałszywą gnozą,
(b) na spekulacje pozwalał sobie tylko w zagadnieniach otwartych dla teologicznych dociekań, akceptując dogmaty Kościoła,
(c) w antyorygenowskiej polemice w IV w. imię Ewagriusza nie pada od razu, co ma świadczyć o tym, że był on spostrzegany raczej jako obrońca prawowiernej nauki Kościoła;
(d) na soborach w 543 i 553 roku potępiono orygenizm i naukę Ewagriusza na podstawie wyłącznie poglądów proorygenwskich mnichów z Palestyny. Bunge wątpi, czy w VI wieku znano oryginalne pisma Ewagriusza bądź Orygenesa[3].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze z jego dzieł to: O praktyce ascetycznej, Gnostyk, Rozdziały gnostyckie, O modlitwie, O ośmiu duchach zła, Komentarz do Modlitwy Pańskiej, Pouczenia dla mnichów, Listy. Jako że wysoko cenił myśli oraz wypowiedzi ojców pustyni, które prawdopodobnie zbierał, dlatego niewielki ich wybór zamieścił w dziele O praktyce ascetycznej, które tym samym jest najstarszym zbiorem apoftegmatów, który przetrwał do naszych czasów.


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 2: D-G. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 1997, s. 243. ISBN 83-7097-374-4.
  2. Zob. R. Čemus: Spodkać Chrystusa. Warszawa-Lublin: 1988. str. 20.
  3. Zob. L. Nieścior: Anachoreza w pismach Ewagriusza z Pontu. Kraków: 1997. str. 16nn.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ewagriusz z Pontu, Pisma Ascetyczne, T.I, Tyniec 1998
  • Gabriel Bunge, Ewagriusz z Pontu – mistrz życia duchowego, Tyniec 1998
  • Gabriel Bunge, Gliniane naczynia. Praktyka osobistej modlitwy według tradycji świętych Ojców, Tyniec 2000 (w dużym stopniu omawia Ewagriusza)
  • Ks. Leszek Misiarczyk, Osiem logismoi w pismach Ewagriusza z Pontu, Kraków 2007.
  • L. Nieścior, Anachoreza w pismach Ewagriusza z Pontu, Kraków 1997 r.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]